Ad Valvas 1990-1991 - pagina 205

I PAGINA 5

Rechts extremisme op de snijtafel Politieke psychologen: Is Janmaat een zeepbel? Mark Plekker "Onze vereniging richt zich op de psychologische kanten van politieke gedrag", zegt voorzitter Klander­ mans. Het is een uit Amerika overge­ waaide belangstelling. "Op basis van diverse bronnen probeert men iets te zeggen over bijvoorbeeld de stijl van Gorbatjov. Wat beweegt hem, hoe zit hij in elkaar. Dichter bij huis, hier in Nederland richten we ons meer op de psychologie achter stemgedrag. Waarom stemmen mensen wel of juist niet. En als ze dan stemmen waarom dan op uitgerekend die ene partij", zo vertelt de medewerker van de vakgroep sociale psychologie van de VU. De belangstelling van de politieke psychologen voor het rechts extre­ misme is volgens hem uit dit laatste te verklaren. "In Nederland is de dis­ cussie over extreme partijen gekop­ peld is aan verkiezingen. Zeker als ze een paar procent witmen," meent Klandermans. "Maar heeft dit rechts extremisme meer om het lijf dan de mensen die in verkiezingstijd uit balorigheid op zo'n partij stemmen?" vraagt hij zich af. Hij heeft het over mensen die eens in de vier jaar uit onvrede met bijvoorbeeld hun (woon)situatie op de Centrum Democraten stemmen. De verdubbeling van het aantal stem­ men op deze partij in sommige Am­ sterdamse wijken is een teken dat er iets fout gaat, erkent Klandermans, maar het zegt niets over de ernst en de hardnekkigheid van het rechts ex­ tremisme. "Wanneer bewoners zeg­ gen dat er te veel buitenlanders in hun wijk wonen, geeft dat aan dat we er niet in slagen allochtone groepen in de Nederlandse samenleving te in­ tegreren." Je mag volgens Klandermans uit het stemgedrag van deze kiezer niet aflei­ den dat ze ook zijn verknocht aan het extreem rechts gedachtengoed. "Vaak hebben ze min of meer toeval­ lig op die ene andere partij gestemd, omdat deze het zo mooi krachtig zegt", meent Klandermans.

Beperkt Het rechts extremisme is in de Ne­ derland een verschijnsel van beperkte omvang. Zeker wanneer we over de grens kijken naar de Duitse Republi­ kaner of het Franse Front Nationale. Een kant­en­klare verklaring voor de beperkte betekenis van dergelijke groepen in Nederland heeft Klander­ mans niet. Toch waagt hij een po­ ging. "Het is bekend", zegt hij, "dat rechtse

De Janmaten, Schönhu­ bers en Le Pens liggen morgen (vrijdag) op de snijtafel. Uitvoerend pa­ tholoog­anatoom: dr. B. Klandermans, voorzitter van de Vereniging voor Politieke Psychologie. "Ik wil weten of het geen spook is," zegt hij. Zijn vereniging komt bij­ een voor een symposi­ um over rechts extre­ misme. Zeepbel of tijd­ bom, zo vragen ze zich af?

Bert Klandermans: " H e t is bekend d a t rechtse partijen onderling veel ru ziën"

partijen onderling veel ruziën. Een van de psychologische verklaringen hiervoor is dat mensen die zich aan­ getrokken voelen tot deze beweging om 'machthebbertje' te spelen. Het zijn niet zelden autoritaire persoon­ lijkheden. Ze hebben veel moeite met afwijkend gedrag en zijn heel erg

Klandermans wil het rechts extre­ misme zo nuchter mogelijk benade­ ren. "Natuurlijk lopen in politiek Nederland een aantal onfrisse figu­ ren rond met onfrisse ideeën. Ik vind het overdreven dan onmiddellijk te roepen: 'De fascisten zijn onder ons.'" Stemmenwinst voor ultra

"Het zijn vaak autoritaire mensen die allemaal de baas willen spelen" comformistisch ingesteld. Zet zo'n groepje bij elkaar en ze worden het nooit eens. Ze willen allemaal de baas spelen." Maar er is, zegt Klandermans, ook een meer bestuurskundige verkla­ ring: "Het zijn mensen die beter we­ ten waar ze tegen zijn, dan waar ze voor zijn. Vreemdelingenhaat en ra­ cisme zijn de politieke kwesties waar ze him opkomst aan danken. Het is één ding hiermee stemmen te mobi­ liseren; je partij hierop organiseren is iets anders."

Met de spierpijn nog in zijn benen van vier dagen peukjes ra­ pen, papier prikken en kwarten wegschrobben rond Manneken Pis, stapte Kuyper de hal van de VU weer binnen. De avond tevoren had hij alvast rector magnificus Lutterlof gebeld, om te melden dat zijn 'operatie' voorspoedig was verlopen. Hij had te horen gekregen dat de hele Kuyper­lezing was afgelast; op zo korte termijn had er niets anders meer georganiseerd kun­ nen worden. Op zijn bureau vond hij een briefje van Leonore Martini. Of hij zo snel mogelijk naar haar toe wilde komen. Hij liep met­ een naar haar kamer, schuin tegenover hem in de gang. De di­ recteur van het Centrum voor Ethische Vraagstukken begroet­ te hem vrolijk. Ze vroeg of de Brusselse artsen de wond mooi hadden dichtgenaaid en of hij zich nu nog wel in zwembroek op het strand durfde te vertonen. Kuyper aarzelde of hij haar in vertrouwen zou nemen, maar hij zag daar toch maar van af. Hij vond dat hij zich een paar weken geleden al voldoende be­ lachelijk had gemaakt toen hij zo paniekerig had gereageerd nadat de lift was bUjven steken. In plaats daarvan stapelde hij er nog een leugentje bovenop en zei dat de artsen alleen een slang met een kijkertje naar binnen hadden gestoken via zijn slokdarm. Ze hadden niets bijzonders kunnen vinden, maar de pijn aan zijn blindedarm was vreemd genoeg direct daarna verdwenen. "Allemaal psychosomatisch dus," zei Leonore Martini. "Nou, je hebt in ieder geval goed kunnen uitrusten in dat ziekenhuis­ bed, en dat is maar goed ook, want van nu af aan moeten we hard aan het werk. Het Centrum voor Ethische Vraagstukken bestaat ruim drie maanden en geen sterveling kent ons nog. In

rechts duidt volgens hem niet op "sluipende verrechtsing." Niet alle observanten van extreem rechts Nederland houden er zo'n re­ lativerende kijk op na als Klander­ mans, weet hij zelf. "Vraag het de Anne Frankstichting en ze zullen je een veel somberder verhaal vertellen. Ze menen dat het wel degelijk om een sluipende verrechtsing van Ne­ derland gaat." Deze tegenstelling is niet nieuw. Toen boer Koekoek in de jaren zestig met zijn Boerenpartij predikte dat "de

kleine man door de Haagse politiek gemangeld werd", vroegen weten­ schappers zich ook af hoe serieus ze deze nieuwe extreem rechtse anti­ partij moesten nemen. In de afgelo­ pen dertig jaar is de partij van boer Koekoek ten onder gegaan. Verge­ lijkbare groeperingen als de Neder­ landse Middenstands Partij van Sor­ bo­baas De Jongh en de Volksunie van Glimmerveen waren in de jaren zeventig eenzelfde lot beschoren. "Even in de Tweede Kamer, dan in­ terne ruzie, en vervolgens ophef­ fing", zo vat Klandermans de levens­ loop van de rechtse partijtjes bondig samen. "Het zijn tijdelijke verschijn­ selen, zo schat ik in." Toch is Klandermans er niet geheel gerust op. "We kijken lacherig naar Janmaat. Maar wat zou er nu gebeu­ ren als er in Nederland een charis­ matisch figuur als Le Pen zou op­ staan. Een krachtige persoon die tot de verbeelding spreekt en die ruziën­ de clubs bij elkaar kan houden?" On­ derzoeker Klandermans houdt dan zijn hart vast.

Stenen In Berlijn wierpen twee weken gele­ den extreem links en rechts gebroe­

A. Kuyper Zn,

De belevenissen van een achterkleinkind (14) jouw afwezigheid heb ik mijn tijd besteed aan het opstellen van een p.r.­plan. Het lijkt mij een leuke binnenkomer als wij bij de opening van de Amstelveenlijn, die zoals je weet volgende week plaatsvindt, ons gezicht eens laten zien aan de buitenwe­ reld. De VU schijnt plannen te hebben om een stel hooglera­ ren in toga langs de tramlijn te laten gaan staan, in de hoop dat wat fotografen deze curiositeit vasüeggen. Ik had zo gedacht dat wij daarvan kunnen profiteren. Als wij nu samen met een spandoek meelopen met die ploeg, dan heb je dikke kans dat wij ook op die foto komen. Ik ben alleen nog niet uit de slag­ zin. Heb jij een idee?" "De ethische VUniversiteit?" opperde Kuyper.

Foto NICO Boink AVCAU

derlijk stenen naar de oproerpolitie. Is links en rechts extremisme nog te onderscheiden? Klandermans: "Je moet de wijze van actievoeren en de politieke inhoud niet met elkaar ver­ warren. Wat betreft de methode van actievoeren zijn links en rechts beide extreem. Het is echter typisch voor extreem rechts dat het te maken heeft met racisme en vreemdelingen­ haat. Dat zie je bij extreem links niet." Morgen vraagt de Vereniging voor Politieke Psychologie zich af hoe se­ rieus we extreem rechts moeten ne­ men. Heeft de wetenschap sinds boer Koekoek niet ruimschoots de ujd ge­ had een antwoord te formuleren? "Wetenschappers zijn er niet uit", be­ kent Klandermans. "Het is zeer wel mogelijk onderzoek doen naar de motieven van mensen om te stem­ men op deze of gene partij. Maar on­ der vergelijkbare omstandigheden blijken mensen vaak verschillend te stemmen. Elke keer weer moet je constateren dat wetenschappers niet goed in staat zijn stemgedrag nauw­ keurig te voorspellen. Laat staan te verklaren," zo verklaart onderzoeker Klandermans de geringe vorderingen van het vakgebied.

"Nee zeg, als ik ergens een hekel aan heb dan is het aan woordspelingen met VU erin." "Wat dacht je dan van: Tram­ lijn Ethiek?" "Nee joh, geen mens die snapt wat daarmee bedoeld wordt." "En wat vind je van 'Halte VU: een ethisch uitstapje.'" "Hmm, dat begint in de buurt te komen, maar het moet beter kunnen." "Stop de tram, de VU trapt ethisch op de rem." "Ja, die is prachtig met dat rijm erin! Bovendien is het een in­ trigerende tekst. Dan zetten we ons telefoonnummer erbij en dan volgen de telefoontjes vanzelf. Iedereen zal willen weten waar dat op slaat," riep Leonore Martini enthousiast. Kuyper begon te glimmen van trots. Zijn ex, Trudy, prees hem vroeger alüjd omdat hij zulke leuke S interklaas­gedichten maakte. Hij overwoog meteen of hij Leonore Martini op 5 de­ cember een aardigheidje zou geven, dan kon hij zijn dichtader weer eens laten vloeien. "Wat kijk je glazig, Bram. Je bent geloof ik toch nog niet hele­ maal de oude," zei zijn baas. Kuyper schoot recht overeind. "Integendeel, ik voel me beter dan ooit. Weet je wat, ik ga meteen naar die kantoorboekhan­ del op het Veluweplein om stiften te kopen. En dan haal ik bij de HEMA een goedkoop wit laken." "Zo, zo, meneer de huisman weet waar ie zijn boodschappen moet doen," zei Leonore Martini. Ze kwam naast hem staan en woelde eventjes speels door zijn haar. Kuypers maag kwam omhoog alsof hij in een karretje in de achtbaan zat. Hij wist niet hoe snel hij de kamer moest verla­ ten.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen