Ad Valvas 1990-1991 - pagina 376

PAGINA 10

V r o y w e n c a r r i è r e s a a n d e Vy

What's in a name..

Sa;.!

Foto Bram de Hollander

­'­­''Mjls

H

ook mannenstudies zou een plaats moeten knjgen •'"'""'^^'-Hoi,^,

et Tijdschrift voor Vrouwenstudies organiseert in sep tember een congres over de toekomst van de feministische wetenschap . D e redactie van het blad wierp vorig jaar vast een balletje op : ze vroeg zich af of het uit de VS overgewaaide 'gender'studies de term vrouwenstudies moest vervangen. Een naamskwestie met p raktische, p olitieke en misschien ook wetenschap p elijke gevolgen. Onderzoek naar ongelijke machtsver­ houdingen, die de vrouw tot Ander maken, dreigt te worden ingeruild voor een neutrale bestudering van sekseverschillen. Het 'veld' loopt nog niet echt warm voor de discussie. "Je kunt vanuit de feministische vraagstelling net zo goed mannen en mannelijkheid onderzoeken." Een onderzoeker bij hómostudies ziet er wel brood in. Hij pleit zelfs voor een fusie.

Bernadette de Wit "Een wetenschappelijke neven­ schikking van de categorie vrou­ wen en de categorie mannen haait de politieke angel uit vrou­ wenstudies", schrijft de jurist Do­ rien Pessers als antwoord op de vraag of vrouwenstudies moet worden omgedoopt in 'gender­ 'studies. In de Verenigde Staten is gender (geslacht) hier en daar in zwang geraakt als overkoepe­ lend begrip voor onderzoek naar de betekenis van sekseverschillen. Aan de universiteit van Berkeley, California is bij voorbeeld een Gender S ociology department, waar zowel aandacht bestaat voor het onderzoek naar vrouwen en vrouwelijkheid als voor de bestu­ dering van mannen en manne­ lijkheid.

Pluizen Zou dat het voorland van de Ne­ derlandse vrouwenstudies zijn?, vraagt het Tijdschrift voor Vrou­ wenstudies zich in het laatste nummer af. Dit jaar bestaat het tijdschrift tien jaar. De redactie kondigt een in september te hou­ den congres aan over de toekomst van de feministisch gemspireerde wetenschapsbeoefening. IDrie bij­ dragen staan er nu al in, van Do­ rien Pessers (mordicus tegen de fusie tot genderstudies) en Rosi Braidotti (idem) tot UUa Jansz, schrijfster van een eind vorig jaar verschenen overzichtswerk over de eerste feministische golf. Zij wijst op de inhoudelijke verschui­ ving die zich onder de noemer vrouwenstudies heeft voorge­ daan. Het gaat er niet meer om te

laten zien hoe erg vrouwen on­ derdrukt worden, maar eerder om uit te pluizen hoe sekse (of gender, de terminologie wordt door elkaar gebruikt) als maat­ schappelijk ordeningsprincipe precies werkt. Met andere woor­ den: hoe worden vrouwen tot vrouw gemaakt in onze samenle­ ving en wat houdt dat in voor hun plaats in het leven? De feministische kritiek van te­ genwoordig richt zich op de hië­ rarchische tweedeling tussen man(nelijk) en vrouw(elijk). Ook de tegenstellingen natuur­cul­ tuur, privé­openbaar en emotie­ ratio worden hiermee in verband gebracht. De nieuwe benadering komt volgens Jansz evenzeer voort uit feministische betrok­ kenheid. Een verbreding hoeft dus niet automatisch te leiden tot politieke vervlakking, wat in de VS hier en daar wel het geval is. Daar verdwijnt met de introduc­ tie van gender soms de verwijzing naar de ongelijke machtsverhou­ dingen tussen de geslachten. Vandaar het geciteerde bezwaar van Dorien Pessers.

Klein garnaaltje "Voor mij is het een geïmpor­ teerd debat, het staat op nie­ mands agenda", luidt het com­ mentaar van Maaike Meijer op de vraag over de gevolgen van de overgang van vrouwen­ naar gen­ derstudies. Meijer werkt als uni­ versitair hoofddocent bij vrou­ wenstudies letteren in Utrecht. "Zo'n boek als 'Men in Femi­ nism', van Alice Jardine en Paul

Smith, verveelt mij. Ik vind dat mannen zich maar met hun ei­ gen sekse bezig moeten houden, in plaats van bij ons op de tram te springen. Er is genoeg te doen op dat vlak: onderzoek naar de supe­ rioriteitsmythe van hun sekse, hun socialisatie tot man, de ma­ nier waarop mannelijkheid wordt uitgebeeld. Excursies over en weer vind ik prima, maar waar­ om moet dat per se samenvallen in één begrip? Ik heb nu ook zeer boeiende discussies met mijn col­ lega Ernst van Alphen, wij volgen zijn werk en hij het onze. Hij hield laatst een lezing over het ta­ boe op het mannelijk naakt. Het zien van de penis ontmythologi­ seert de macht van de fallus, om­ dat het maar zo'n klein garnaaltje is dat ze niet eens onder controle hebben. Vandaar dat bodybuil­ ders de kracht en het eenduidige beeld van mannelijkheid ver­ plaatsen naar de rest van het li­ chaam. Ik geloof in de authority of experience, zowel van vrouwen die vrouwenstudies doen als van mannen die hun eigen sekse wil­ len onderzoeken." Een organisatorische samensmel­ ting is voor Meijer al helemaal uit den boze, zelfs al zouden de 'alge­ mene' wetenschappelijke discipli­ nes meer aandacht schenken aan gender: "De kracht ervan is juist de zelfstandige organisatie. Alle nieuwe ideeën moeten eerst in eigen kring ontwikkeld worden en daarna kun je ze uitdragen. Bij vrouwenstudies in Utrecht heerst een werkcultuur, er moet flink gepromoveerd en gepubliceerd worden. Het gaat goed. Zouden we nu samengaan met mannen­ studies of opgaan in het geheel, dan kregen we dat sociale gesode­ mieter tussen mannen en vrou­ wen dat alle gemengde organisa­ ties eigen is. Dan moet je weer een positieve­actiebeleid maken om te voorkomen dat het net zo gaat als in de verpleging. Ik vraag me af wie dat zou willen. Volgens mij niemand."

Winning team Ook Joyce Outshoorn, hoogleraar vrouwenstudies in Leiden, wil liever bij de term vrouwenstudies blijven. De discussie over integra­

tie dan wel een eigen status voor vrouwenstudies is al eerder ge­ voerd, maar het leek haar altijd wijzer om de gekozen weg te blij­ ven volgen. Het woord vrouwen­ studies is ingeburgerd sinds het in 1975 uitgebrachte gelijknami­ ge rapport van de commissie­ Grewel. Op pragmatische gron­ den is Outshoorn vóór handha­ ving van het 'handelsmerk' vrou­ wenstudies: "Alles is ernaar ver­ noemd, van formatieplaatsen tot een tijdschrift. Mijn visie is: never change a winning team. Het heeft veel weerstand gekost om de 'algemeenheidsmythe' in de wetenschap te doorbreken en duidelijk te maken dat de mens als man wordt voorgesteld. Ik vrees dat het begrip gender vrou­ wen weer onzichtbaar zou ma­ ken. Natuurlijk hebben mannen ook een gender, maar ik laat het aan de beoefenaren van mannen­ studies over hoe ze dat organisa­ torisch gestalte willen geven. Uit

Feministische wetenschap ziet weinig heil in genderstudies

politieke overwegingen ben ik niet voor samengaan, omdat het begrip gender suggereert dat de beide geslachten complementair zijn aan elkaar. Het risico van genderstudies is dat vrouwen al­ tijd in relatie tot mannen worden bestudeerd, waardoor de verschil­ len tussen vrouwen onderling (en mannen onderling) van tafel ver­ dwijnen. De assymmetrie en de hiërarchie verdwijnen in een neutraliteit, terwijl machtsver­ houdingen bij de instandhouding van sekseverschillen een rol spe­ len."

Actieradius Is er naast een pragmatisch en een politiek pleidooi ook een we­ tenschappelijk argument voor de handhaving van vrouwenstudies als noemer? Outshoorn: "Dat zou ik niet weten. Echter, vrouwen moeten er rekening mee houden dat hun sekse ondergeschikt is in onze cultuur. Dat heeft gevolgen voor hun identiteit. Je wordt in een vrouwenlichaam geboren en dat zegt veel over je kansen op maatschappelijke bronnen en je actieradius. "Het kan best zijn dat man wor­ den meer met lichamelijke con­ stituering te maken heeft en vrouw worden met psychische, of omgekeerd, dus dat het niet op dezelfde manier in zijn werk gaat. Als er mensen zijn die een afde­ ling genderstudies willen oprich­ ten, moeten ze dat vooral doen, maar ik vecht de noodzaak daar­ van aan om goed onderzoek te kunnen doen. Mijn voornaamste interesse ligt toch bij de vraag hoe vrouwelijkheid maatschappe­ lijk, lichamelijk en psychisch wordt geconstitueerd. Daarover ben ik voorlopig nog niet uitge­ dacht."

Schijntegenstelling "Ik vind het een moeizaam debat, niemand houdt zich ermee be­ zig", beaamt ook Saskia Groten­ huis, medewerker vrouwenstu­ dies bij pedagogiek en onderwijs­ wetenschappen in Amsterdam. Het begrip gender suggereert volgens haar een duidelijk onder­ scheid tussen het biologische en het sociale geslacht. Dat is inmid­

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen