Ad Valvas 1990-1991 - pagina 279

PAGINA 1 1

ICULTUURI

AD VALVAS 17 JANUARI 19911

Burgermeisje verstoort de orde Art Pro speelt Yvonne van Witold Gombrowicz (regie Guy Joosten) tot en met zaterdag 26januan IR Frascati Hetzelfde stuk is ook te zien bij Theaterteater in een regie van Jappe Cleas, in Arnhem (8 februan)

Aan het hof waar hypocrisie en ver­ derf schuilgaat achter wellevendheid wordt de orde flink verstoord. De jonge prins Philip loopt Yvonne, een burgermeisje dat niet voldoet aan het hoofse schoonheidsideaal, tegen het lijf. Hoewel hij haar bespot, gebruikt hij Yvonne voor zijn rebellie. De prins provoceert het hof door het meisje als zijn verloofde voor te stel­ len. De vorstelijke bruid praat niet en geeft aan de eisen van beleefdheid geen enkel gehoor. Haar aanwezig­ heid houdt de hovelingen een spiegel voor, waarin een ieder een kijkje neemt in eigen ziel. Philip stelt zich de vragen: 'Wat is mooi?' en 'Wat is lelijk?' Zijn vader, de koning, twijfelt aan zijn macht en confronteert zich­ zelf met een misstap uit zijn jeugd. De koningin ziet in Yvonne de weer­ spiegeling van haar berijmde dro­ men. Zij verraadt haar oppervlakkige geest door het reciteren van haar in het diepste geheim geschreven rijme­ larijen. Het hof voek zich door de zwijgzaamheid en het onconventio­ nele gedrag van de lelijke eend in de bijt niet alleen bedreigd, maar wordt ook ontmaskerd. Yvonne is die ene

rotte appel in de mand die al het gave fruit te schande maakt. Wanneer Philip het besluit neemt van Yvonne te gaan houden, komt het tot een climax. De angst van de hovelingen stijgt tot ongekende hoogte; men smeedt een wreed plan om de orde weer te herstellen. Yvonne, prinses van Bou rgondie werd in 1935 geschreven door de Poolse auteur Witold Gombrowicz (1904­1969). Evenals in zijn andere dramastukken, Het Hu welijk en Operette, is het conflict van de mens met zijn vorm ook in Yvonne het fundamentele thema. "Onder vorm versta ik alle manieren waarop wij ons manifesteren, zoals het woord, de ideeën, de gebaren, de handelingen etc. Maar deze vorm beperkt hem, schendt hem, misvormt hem. Door middel van bepaalde attitudes en wij­ zen van zijn, wordt hij voortdurend vervalst. Hij voelt zich toneelspeler. De vorm is het kostuum dat wij aan­ trekken om onze beschamende naaktheid te bedekken en vooral om tegenover de ander 'rijper' te lijken dan wij zijn", zet de schrijver in een gesprek uiteen. Pas in 1967 beleefde Yvonne haar Nederlandse première door Toneel­ groep Centrum. De recensenten konden met het stuk moeilijk uit de voeten. Het leeuwendeel was van mening dat de plot te mager is, de

Waar is Mrs. Columbo? Columbo, elke zondagavond rond 20 30 uur op RTL-4

lUrg Op zondagavond kijk ik naar Colu m­ bo. Voor de lol, maar met een stijgen­ de wetenschappelijke belangstelling. Letterkundigen zullen zich ene me­ neer Propp herinneren, die alle Rus­ sische sprookjes wist te herleiden tot één basisstructuur. En zijn niet alle westerns een variatie op steeds het­ zelfde thema? Zo wordt in Columbo elke aflevering hetzelfde verhaal ver­

teld. Voer voor structurahsten. Voor de leken onder de lezers: Co­ lumbo is een televisieserie met Peter Falk als inspecteur Columbo. De se­ rie dateert van twintig jaar terug en wordt momenteel herhaald door RTL­4. De identificatie van Peter Falk met zijn rol is compleet. In een recente film van Wim Wen­ ders loopt de acteur door Berlijn en we horen voorbijgangers mompelen: 'Hé, daar heb je Columbo'. Zoals een cowboy aan hoed, paard en pistool te herkennen valt, vertoont Columbo

structuur niet hecht genoeg is en de dialogen te slap zijn. Deze ongunstige kritiek lijkt ten grondslag te liggen aan het feit dat Gombrowicz zijn ideeenwereld en niet de gebeurtenis­ sen die refereren aan de werkelijk­ heid direct omzet in dialogen. Het werk van Gombrowicz wordt dan ook zelden opgevoerd. Toch zijn Art Pro en Theaterteater de uitdaging aangegaan. Art Pro voert een niet lelijke Yvon­ ne ten tonele. Door haar onverschil­ ligheid gehuld in stilzwijgen merk je haar vaak niet eens op. Zij is een fan­ toom die in de gedachte van elke ho­ veling een andere gestalte, een schrikbeeld, aanneemt. Prins Phihp is een onzekere adolescent die de be­ staande conventies niet accepteert; een Hamlet. Theaterteater laat een recalcitrante prins zien die een wreed spel speelt met de foeilelijke Yvonne om zijn verveling te verdrijven. Als een voet­ balvandaal naait hij de boel flink op. De Yvonne van dit gezelschap is be­ klagenswaardig en wekt door het to­ nen van minimale emotie medelijden op. In beide voorstellingen zijn verschil­ lende accenten gelegd. Art Pro legt in gestileerd comediespel de psy­ chologie en met name de filosofie bloot, terwijl de voorstelling van The­ aterteater een wreed sprookje is.

waarin de weerzinwekkendheid de lachlust opwekt. Echter beide voor­ stellingen zijn interessante vertolkin­

gen van Gombrowicz spel van de conflictueze verhouding tussen naaktheid en masker.

enkele typische uiterlijkheden. Hij heeft steeds een sigaar in zijn mond en vaak een papieren zak met een thermoskan koffie in zijn hand, ver­ plaatst zich in een aftands model auto en is gewapend met een notitieblokje. Die auto leidt tot meewarige blikken in het dure milieu waarbinnen de moordzaak zich afspeelt. Bovendien moet Columbo als hij wat noteert al­ tijd een pen lenen, vaak van de moor­ denaar. Columbo, kortom, wordt door zijn tegenspelers niet serieus ge­ nomen. Als hij een kamer uitloopt bedenkt hij zich minstens twee keer, om de moordenaar terloops nog een vraagje te stellen. Het gevolg is wel dat de persoon in kwestie zich steeds ongemakkelijker begint te voelen en het zal duidelijk zijn dat die quasi­on­ nozelheid uiteindelijk leidt tot de ont­ maskering van de moordenaar. Elke aflevering volgt precies hetzelf­ de stramien, zowel in de manier

waarop de gebeurtenissen elkaar op­ volgen als in de manier waarop de personages zich tot elkaar verhouden. Het verhaal kan puntsgewijs samen­ gevat worden: ­ Schets van het milieu, de moord wordt gepleegd. De kijker kent de moordenaar en zijn of haar motief. ­ Columbo verschijnt op de plaats van het misdrijf. Maakt een verwarde indruk, maar noteert toch enkele op­ vallende punten. ­ Columbo ontmoet de moordenaar, die door een klein detail zijn argwaan wekt. ­ Columbo blijft de moordenaar hin­ derlijk volgen, privé en in zijn werk. ­ De moordenaar blijkt uiteindelijk toch een essentiële fout gemaakt te hebben. Deze punten kunnen in een scriptie uitgewerkt worden. Columbo gaat joviaal om met zijn slachtoffer. Doorgaans is de moorde­

naar een succesvol artiest, schrijver of zakenman. De inspecteur steekt zijn bewondering niet onder stoelen of banken. Regelmatig vraagt hij zijn te­ genspeler om advies en samen met hem analyseert hij het misdrijf. De moordenaar probeert Columbo steeds een alibi voor te blijven, tot aan het slot een kleine vergissing fa­ taal blijkt. Het mysterie van de serie blijft na­ tuurlijk Mrs. Columbo. Minstens vier keer per aflevering brengt Columbo haar ter sprake. Ze bewondert de to­ neelspeler, leest de schrijver of volgt de tips van slank­expert, al naar ge­ lang het beroep van de moordenaar. Ik dacht dat ze niet bestond ­ waarom loopt Columbo anders nog steeds in die sjofele regenjas? ­ maar in de af­ levering van gisteravond belde ze in­ eens op. Bij navraag bleek dat ze ooit een keer in beeld geweest is. Ik blijf kijken tor ik haar gezien heb.

Dansbare muziek van AHC African Head Charge 18 januan Melkweg Am sterdam Toega ng 10 gulden + lidma a tscha p

African Head Charge

Van dit cluster neigt laatstgenoemde het meest naar de reggae­kant. Toch taat de muziek van African Head M.P.Holwerda Charge zich kenschetsen als dansmu­ ziek, maar het speelt zich af op een ander niveau dan bijvoorbeeld de Een van de eerste rap­hits was Rap­ synthetische acid­house die heden pers Delight van de New Yorkse Su­ ten dage de discotheken terroriseert. gar Hill Gang, eind jaren zeventig. ^„African Head Charge paart op fijn­ Hoewel van deze groep nadien wei­ ^nnige wijze het 'natuurlijke' van nig meer vernomen is, hebben twee reggae aan door synthesizers voortge­ van hun muzikanten, bassist Doug Wimbish en gitarist Skip McDonald, ^•èf achte ronkende geluiden, alsof er intussen een respectabele carrière op *?%en cordon motoren optrekt. gebouwd. Beiden zijn nu raspaardjes Spil van de uit Engeland afkomstige uit de stal van de Engelse producer groep is de Jamaicaanse percussionist Adrian Sherwood van het Engelse Bonjo lyabinghi Noah. Met zijn in On­U­Sound label, wiens groepen verschillende tonen gestemde trom­ een combinatie van zware elektronica mels vormt hij zowel de basis, als de en reggae­achtige basloopjes bren­ ritmische melodie van de muziek. gen, aangevuld met percussie en exo­ Zijn spel is geworteld in de aller oor­ tisch aandoende vocalen. Wimbish spronkelijkste reggae, maar bij nadere en McDonald rouleren langs de ver­ beluistering blijkt dat geen enkel as­ schillende exponenten van deze stijl, pect van het Afrikaans en Zuidameri­ zoals Mark Stewart the Maffia, kaanse cultuurgoed ongemoeid Tackhead en African Head Charge. wordt gelaten. Zware drumbeats on­

dersteunen het dansbare karakter, re­ ligieus aandoende samenzang, al dan niet in bruikleen ­ door middel van samples ­ zweeft er als bij toeval bo­ ven. Daar komt nog bij dat op de laatste elpee van African Head Char­ ge "Songs of Praise" de gitaar van Skip McDonald de gaten vult die de loom swingende negerinnekoren la­ ten vallen. Hij tinkelt zacht, om dan weer te scheuren als in de beste (hard­)rocktraditie. De van dub­reg­ gae afgeleide galmen en echo's uit de trukendoos van knoppenmonster Sherwood bieden de ruimtelijkheid aan de bezwerende zangstukken en de voorttrommelende Bonjo. In de laatste film van David Lynch, Wild at heart, is een van de geweld­ dadigste scènes (met Bobby Peru) ge­ toonzet op de zware, geJuète reggae­ klanken van African Head Charge. Het is al gebleken dat Lynch een fij­ ne neus heeft voor muziek; de zange­ res Julee Cruise heeft intussen overal succes, voornamelijk dankzij haar verschijnen in Lynch' serie Twin Pe­ aks. Misschien schoppen de mannen van African Head Charge het nu, net als Julee, ook wel tot Veronkaïsiroe­ telschijf van radio 3.

I 4

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen