Ad Valvas 1990-1991 - pagina 397

AD VALVAS 14 MAART 19911

{PAGINA 1 1

De universitaire wereld gaat nog altijd uit van een onzinnige scheiding tussen politiek en we­ tenschap, meent cultu­ reel antropoloog prof. Peter Kloos. In de pas verschenen bundel 'De crisis voorbij' probeert de hoogleraar zijn vak­ genoten de dwaling te laten inzien. "We zijn partijdig en dus moeten we partij kiezen."

omdat je onlosmakelijk met het pro­ dukt kennis bent verbonden, moet je kleur bekennen. Er is alleen partijdi­ ge kennis. De wetenschapper kan zich dat maar beter beseffen om ver­ volgens als een partizaan partijdig wetenschap te bedrijven."

Imperialisme De partijdigheid onderzoeker kan na­ tuurlijk zijn maatstaven opleggen aan het veld dat hij onderzoekt, erkent Kloos. Dat IS een risico. De weten­ schapper heeft een heel scala aan methoden op zak en past die ook toe. Dat kan imperialistisch zijn. Hel fe­ minisme als zodanig is echter geen westers exportartikel, denkt Kloos. "Kijk, wij denken altijd dat de tweede feministische golf vanuit Amerika is geëxporteerd naar andere landen, maar dat is niet helemaal waar. In de Derde Wereldlanden is het al eerder begonnen. Op de Indiase universitei­ ten bijvoorbeeld kijkt men meewarig als je vertelt van de problemen aan de Nederlandse universiteiten. Dan zeg­ gen ze 'ah, die problemen hadden wij twintig jaar geleden ook'. De weten­ schappelijke staf is op die universitei­ ten ook veel evenwichtiger samenge­ steld. Al met al is het feminisme dus een heel breed verschijnsel. En dat vind ik er ook zo leuk aan; dat een heleboel mensen in die landen zelf er mee bezig zijn."

Huilen Peter Kloos: 'ledere antropoloog weet dat zo'n onderzoeksvoorstel een schijnvertoning is, maar ieder­ een doet eraan mee omdat er ergens iemand met de hand op de knip zit' Foto Bram de Hollander

Feministische antropologie is wereld­ wijd verbreid, maar wordt bijna al­ leen door vrouwen b eoefend. Dat komt omdat vrouwen sensitiever zijn voor onderdrukking, volgens Kloos. Ze worden zelf immers onderdrukt. Kloos is een van de weinige mannen in de culturele antropologie die die zich pleitbezorger van de feministi­ sche antropologie noemt. Sommige vrouwelijke antropologen waarmee Kloos zich verbonden voelt, hebben hebben hem te kennen gegeven dat met feministische antropologisch on­ zij niet zitten te wachten op 'Kloos, derzoek. Kloos: "Hoe moet een spon­ de beschermheer van de feministi­ sor reageren als je zegt 'ja, het belang sche antropologie'. van mijn werk moet ik nog vaststellen Kloos is laconiek onder deze kritiek. in overleg met de mensen die ik ga "Vroeger was het zo dal wanneer ik onderzoeken'? Die sponsor wil daar mij als man met vrouwenzaken b ezig­ niet aan. En dus krijgen wij geen geld hield, ik 'een profiteur' was. De vrou­ voor het onderzoek." wen zeiden: 'daar zit zeker een gat in de markt en daar wil hij nu ook van Politiek stuk profiteren'. Tegenwoordig speelt er Om te voorkomen dat geldgebrek de nog iets anders, denk ik. Vrouwen feministische antropologie helemaal die het nu hebben gemaakt in de an­ buiten de universiteit jaagt, heeft tropologie hebben zich soms in extre­ Kloos een strategie bedacht: "Machi­ me mate aangepast aan die mannen­ avellistisch worden: ik schrijf een wereld. Ze identificeren zich met de stuk op grond waarvan ik denk dat ik mannen en huilen mee met de wol­ geld krijg. Zo'n aanvraag bij het NWO ven. Het is heel vervelend voor hen is een politiek stuk. Wat er daarna ge­ als ik hen daar op wijs. Ik tast hun beurt ... ach, dan ga ik onderzoek status daarmee aan, denk ik." doen. Het is natuurlijk naïef om te Op zich verwijt Kloos zijn vrouwelij­ denken dat het onderzoek dan zo gaat ke collega's niet dat zij meehuilen gebeuren als in het onderzoeksvoor­ met de mannelijke wolven. Veel keus stel staat. ledere antropoloog weet dat hebben ze namelijk niet. "Of ze hui­ zo'n onderzoeksvoorstel een schijn­ len mee met de wolven, of ze doen vertoning is, maar iedereen doet er­ het niet en dan mogen ze de koffie aan mee omdat er ergens iemand halen." Hopelijk zal de keuzevrijheid met de hand op de knip zit." in de toekomst verbreed worden, zegt Het liefst zou Kloos de dubieuze on­ Kloos, als er meer vrouwen doordrin­ derzoeksvoorstellen helemaal niet gen in de wetenschap. Hoewel zijn schrijven, maar de universitaire we­ eigen vakgroep geen vacatures heeft reld vraagt er nu eenmaal om. "Ze en er dus ook weinig vrouwen aan willen dat wij van een afstand naar de kan nemen, ziet Kloos dat er steeds aapjes kijken en kennis met een meer vrouwen op strategische func­ schepnetje oplepelen. Woorden als ties belanden. "Het percentage vrou­ 'informant' en 'dataverzamelen' zijn wen in de wetenschap neemt toe. Er wat dit betreft heel typerende woor­ worden allerlei kleine stapjes gezel den. Ze suggereren nog afstand en waardoor vrouwen op strategische neutraliteit." functies terecht komen en daar moe­ Om de afstandelijke neutraliteit te ten we hel toch van hebben. Maar overwinnen propageert Kloos een het komt er wel op aan om te kijken nieuw kennisbeeld. "Volgens mij wat voor vrouwen daar dan neergezet moet men kennis gaan zien als iets worden, want vrouwen zijn lang niet dat gemaakt wordt in een interactie altijd vriendelijk voor vrouwelijke tussen wetenschapper en het veld. medewerkers. Als onderzoeker ben je onlosmakelijk verbonden met het produkt kennis. Peter Kloos (reef), De crisis voorbij. Persoonlijke Kennis is namelijk afhankelijk van de visies op vernieuwing in de antropologie Uitgeve­ vragen die je bijvoorbeeld stelt. Juist rij WSWO­press, 1990 Prijs ƒ 45,60.

De onpartijdige wetenschap voorbij Peter Kloos op de barricades voor een feministische antropologie Erno Eskens Peter Kloos, nu drie jaar aan de VU verbonden, denkt dat wetenschap en politiek eigenlijk heel dicht bij elkaar liggen. Wetenschappers moeten zich dat realiseren. "Waarom zou een sa­ menleving een vakgroep als culturele antropologie in vredesnaam financie­ ren. Omdat het een leuk vakgebied is? Dat geloof ik niet. In het verleden is de culturele antropologie altijd handlanger geweest van de politiek. Het heeft westerse politiek een enor­ me macht gegeven over de Derde Wereld. En ook nu nog wordt kennis verzameld om macht uit te oefenen over anderen." Het inzicht is niet nieuw. Al in de ja­ ren zestig werd de antropologie ver­ weten het Westen machtsmiddelen in handen te geven waarmee het ko­ loniale beleid werd gesteund. De anti­kolonialistische kritiek zette wei­ nig zoden aan de dijk, want de critici waren toen zodanig onderling ver­ deeld dat er in de antropologie niet veel veranderde. Een crisis brak uit, want de bestaande antropologie ram­ melde, maar men wist geen nieuwe variant te bedenken die op brede steun kon rekenen. Men is het nog steeds niet met elkaar eens, weet Kloos, maar er is een lichtpuntje: steeds meer wetenschap­ pers laten zich inspireren door de fe­ ministische antropologie en de ver­ deeldheid verdwijnt daarmee lang­ zaam. In De crisis voorbij signaleert Kloos dat de feministische antropolo­ gie allerlei kritieken van de jaren zes­ tig combineert en daarmee een bin­ dende factor is worden. De crisis van de verdeeldheid lijkt daarmee ten einde te komen. "Ik kan niet definiëren wat feministi­ sche antropologie is", zegt de hoogle­

raar in zijn werkkamer op de twaalfde verdieping. "Dat hoeft ook niet. De­ finities leggen de zaken veel te vast. Bovendien: probeert u maar eens een definitie van het leven te geven. Dat lukt u ook niet. Toch is 'het leven' de basis van de biologie. Geen definitie dus, maar wat wel gezegd kan wor­ den is dat de feministische antropolo­ gie zich realiseert hoe sterk opvattin­ gen en begrippen geb onden zijn aan machtsverhoudingen." De feministische antropologie b estu­ deert niet alleen de machtsverschil­ len, hel probeert ze ook te doorbre­ ken, vervolgt Kloos. "Feministische antropologie is een partijdige antro­ pologie. Kijk, waarom verzamel je kennis? Voor feministische onder­ zoekers is die vraag geen prob leem: kennis dient veranderen. Daarom kiest de feministische antropologie partij. En omdat de man/vrouw­ver­ houding het meest categorische machtsverschil is op deze wereld, houden wij ons daar in eerste instan­ tie mee bezig. Wij kiezen partij voor vrouwen en daarmee voor onder­ drukten in het algemeen. Wij helpen ook onderdrukte mannen, want als je kijkt naar de positie van vrouwen al­ leen, dan merk je dat er allerlei machtsverhoudingen samenhangen. Onderdrukking moet in zijn alge­ meenheid b estreden worden."

Buiten de muren De partijdige houding heeft de femi­ nistische antropologie goeddeels bui­ ten de muren van de universiteiten doen belanden. Binnen de bestaande wetenschap is er weinig ruimte voor partijdigheid, verklaart Kloos. Weten­ schappers worden daar namelijk ge­ acht onpartijdig te zijn. Ze moeten de relevantie van hun onderzoek bepa­ len, een onderzoeksopzet maken en deze op een onpartijdige wijze uitvoe­

ren. De feministische antropologie heeft het hier moeilijk mee. "Door vooraf te vragen naar relevantie wordt de westerse onderzoeker de taak gegeven om zelf de relevantie maar even vast te stellen, los van de mensen in het veld." En dat wil de partijdige antropoloog natuurlijk niet. De onderdrukten in het veld moeten namelijk inspraak hebben in het on­ derzoek. In overleg met de onderzochten moet ook de relevantie van het onderzoek vastgesteld worden, meent Kloos, want vooropgezette ideeën houden de machtsverschillen in stand. "Als onderzoeker moet je dus je eigen voorstel niet serieus nemen. Je moet het zien als een excercitie om over problemen na te denken, meer niet. Wie niet wezenlijk afwijkt van zijn oorspronkelijke onderzoeksvoorstel is of geniaal, of hij heeft gewoon niet geluisterd."

Naar huis Dat het doel en de relevantie van het onderzoek pas in het veld worden vastgesteld, kan grote gevolgen heb­ ben voor de resultaten die de weten­ schapper mee naar huis neemt. Kloos kan zich voorstellen dat er bij­ voorbeeld helemaal niets naar het thuisfront gerapporteerd wordt. "Kijk, kennis is macht, maar in een situatie van machtsverschillen is het altijd de machtshebber die de kennis beter kan gebruiken. Daardoor kun­ nen er situaties ontstaan dat een we­ tenschapper fatsoenshalve niet kan publiceren wat hij wil, omdat daar­ mee de machtsverschillen in stand gehouden worden." Uiteraard zijn geldschieters niet b lij met een onderzoeker die, na maan­ den gesubsidieerd veldwerk, vertelt dat hij liever zijn mond houdt. Sowie­ so zijn geldschieters trouwens niet blij

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen