Ad Valvas 1990-1991 - pagina 395

AD V ALV AS 14 MAART 19911

I PAGINA 9

Nieuwe tempoprikkels van minister Ritzen Het definitieve offensief tegen de academische traagheid Frank Steenkamp Al een paar decennia heeft de over­ heid een groot gebrek aan geld. Mi­ nister Ritzen lijkt nu, andermaal uit financiële nood, het eindoffensief te­ gen de trage student ingezet te heb­ ben. De Tussenbalans leverde het zo­ veelste initiatief op: koppel de basis­ beurs aan het studietempo. Als het aan minister Ritzen ligt zal zich voor studenten het volgende perspectief ontrollen. Na een jaar worden de traagsten weggestuurd; wie vier jaar later niet afgestudeerd is, krijgt geen beurs meer; en als je tussentijds hapert, word je alvast op­ gejut met een korting op de beurs. Tegelijk worden ook de universitei­ ten met wetten, akkoorden en boetes aangezet om het snel studeren te be­ vorderen. Het strijdplan is dus duidelijk. Maar er is ook verzet. Zo hebben de uni­ versiteiten, tot grote woede van Rit­ zen, vrijwel unaniem het bindend studieadvies verworpen. De vraag is dan ook, zal de stroomlijning van de academie slagen? Kritiek op bezuinigingen is al vaak verwoord: "Deze voorstellen zijn een verdere afbraak van het onderwijs en de nekslag voor het eigen initiatief van de student", vond een Nijmeegse studie­adviseur in november. En ISO­voorzitter Rens Snel zei drie we­ ken geleden tijdens de studentende­ monstratie op de Dam: "Zinvolle ontplooimg noemt de minister ineffi­ cient. Studentenverenigingen komen op de tocht te staan". Anderen voe­ gen daar nog vragen over uitvoer­ baarheid of zorgvuldigheid aan toe. Toch klinken er tegenmelodieen. Niet alleen het bedrijfsleven drong jarenlang aan op sneller studeren, ook de Tweede Kamer klaagde regel­ matig over het lage studietempo en ­ rendement. Een commissie van de Wiardi Beekman S tichting (van de PvdA) pleitte vorig jaar mei nog voor financiële prikkels in het beurzenstel­ sel: "Er moet worden gestudeerd". En inderdaad, diezelfde maand schreef de psychologe dr. K. Meer­ um Terwogt in haar proefschrift: stu­ denten kunnen best harder studeren. Ze moeten dan wel tot meer inzet ge­ prikkeld worden.

Straf regime De ingenieur­econoom Ritzen staat dus niet alleen in zijn streven naar een straffer studieregime. En van de emotionele of principiële kritiek op studieduurverkorting hoeft hij zich niet al te veel aan te trekken. Die werd immers ook geuit bij de invoe­ ring van de tweefasenstructuur en Deetmans harmonisatiewet. Maar zijn wellicht studentencultuur of ex­ tra bijvakken inmiddels gesneefd? Op het ministerie is daar niets van be­ kend. De voorganger van Ritzen had al een paar maatregelen bedacht om er het (studie)tempo in te houden. Binnen een jaar voegde hij zelf daar een reeks nieuwe plannen aan toe ­ waarvan inmiddels overigens een deel weer van de baan is. Een aantal (voorgeno­ men) maatregelen springen in het oog: studenten krijgen na vijf jaar geen beurs meer; het lijkt erop dat de minister wil vasthouden aan het bin­ dend studieadvies; universiteiten heb­ ben zich in een convenant met de minister verplicht tot het bevorderen van het studietempo en het succes hiervan is een criterium voor de hoe­ veel geld die zij krijgen. Tenslotte, het nieuwste plan wil studenten via een voortgang­afhankelijke beurs prikkelen. Ook verdere verkorting van de maxi­ mum inschrijvingsduur van zes naar vijf jaar heeft Ritzen enige tijd over­ wogen. Deze maatregel werd echter te grof en te absoluut gevonden en is

De academische om­ loopsnelheid moet ver­ groot worden; studen­ ten klaarstomen voor het doctoraal mag min­ der tijd in beslag ne­ men. Dergelijke oproe­ pen zijn de afgelopen decennia niet van de lucht geweest. Ondanks gecompliceerde wetge­ ving en menige aanma­ ning wordt het studie­ tempo nog steeds onbe­ vredigend gevonden. En dat kost de gemeen­ schap geld.

den van onevenredige schade. Wie een trage start maakt, wordt niet defi­ nitief gestraft maar daarentegen ge­ prikkeld om het snel beter te doen. Voorwaarde is natuurlijk dat de stu­ die studeerbaar is en dat de universi­ teiten een voortgangsregistratie heb­ ben die werkt. Wel zal de informati­ seringsbank even slikken. In een pri­ mitieve vorm was de beurs vroeger ook wel tempo­afhankelijk, maar het aantal bursalen was vele malen klei­ ner. Praktische problemen zijn er dus nog legio. En het ministerie houdt er daarom rekening mee, dat de 'tempo­ beurs' pas per januari 1993 een feit is.

Paternalisme

De meeste reacties op Ititzens 'tempobeurs' moeten nog loskomen Foto Bram de Hollander

niet voorgesteld. Dat gold echter wel voor de bovenstaande plannen. Hoe zijn die plannen nu tot stand geko­ men?

Vijf jaar Het idee om na vijf jaar de studie­ beurs te beperken ­ en zo het zesde jaar inschrijving plus eventueel verle­ ning in elk geval te ontmoedigen ­ had Ritzen niet van zichzelf. Het komt uit het rapport Leren loont dat de commissie­In 't Veld eind '89 uit­ bracht aan een demissionaire minis­ ter Deetman. Dat rapport is om meer redenen interessant. Het betoogde immers dat prikkels voor de studie­ voortgang zowel op student als op in­ stelling gericht moeten zijn, een idee dat Ritzen pas later zou oppikken. Bovendien zat er ook iets positiefs is: een voorstel voor premies aan snelle afstudeerders. Maar het verschil met Ritzen een half jaar later was dal deze heel wat moest bezuinigen. Van de ideeën om het studietempo te stimuleren bevat­ te zijn Heroriëntatie Studiefinancie­ ring daarom alleen de korting na vijf jaar; en wel met honderd procent. Waar oud­topambtenaar In 't Veld nog kon spreken van een gematigde koppeling 'tussen studietempo en studiefinanciering', was de sanctie nu behoorlijk hard geworden. Zeker om­ dat ook het collegegeld omhoog ging en de leningen een hogere rente kre­ gen. Wie de vijf jaar overschrijdt, wordt nu in één jaar zeker twaalfdui­ zend gulden armer. De protesten zijn bekend. Voorstel nummer twee betrof het 'bindend studieadvies'. Ongeschikte studenten kan je niet aanzetten tot sneller studeren. Om deze groep kort na de start uit te zeven, kwam er het plan voor een bindend studieadvies na het eerste jaar. Volgens de minis­ ter kwamen de universiteitsbestuur­

ders hier zelf mee, als alternatief voor een nieuwe beperking van de in­ schrijvingsduur voor aUen. Ritzen en de bestuurders gaven dit plan een mooi plaatsje in hun hoofdlijnenak­ koord van het afgelopen najaar.

Toorn Maar over wat er nu precies afge­ sproken is twisten de universiteitsbe­ stuurders en de minister. De vrijwel unanieme afwijzing door de universi­ teiten van de wijze waarop Ritzen het bindend studieadvies had uitgewerkt, wekte weer de toorn van de bewinds­ man. Maar deze uitwerking heeft het protest als het ware uitgelokt. In het voorstel tot het bindend studieadvies nam de minister op dat iedereen met een positief advies het doctoraal in drie jaar moet kunnen halen. Dat botst nogal met de huidige praktijk en met het recht op een totale in­ schrijvingsduur van zes jaar. Maar dat is slechts een detail. De universitei­ ten vinden eigenlijk dat, zelfs met de best denkbare procedures, niet valt te voorspellen of een student in staat is de doctoraal fase in drie jaar af te ma­ ken. Op grond hiervan vindt men het ook onverantwoord een student na één jaar te verwijderen. Waar de universiteiten niet meer aan durven tornen, is de andere helft van de afspraak uit het hoofdlijnenak­ koord: hun inspanningsverplichting om de belemmeringen voor het vlot doorlopen van de studie weg te ne­ men. Daarmee heeft Ritzen toch weer een slag binnen, en de universi­ teiten zullen er de komende jaren aan herinnerd worden. Waar sommige faculteiten nog steeds trots zijn op hun volgepropte studieprogramma, moet nu iets veranderen. Bovendien moeten de universiteiten hun studie­ voorlichting en ­begeleiding sterk verbeteren en hebben ze toegezegd, te zorgen voor behoorlijke registratie

van de studievoortgang. En dat laat­ ste wordt het aangrijpingspunt voor nieuwe prikkels. De volgende truc maakte namelijk gebruik van het feit dat ook universi­ teiten gevoelig in hun beurs zijn. Ze worden al een aantal jaren betaald naar hun prestaties, via een bereke­ ning van het studierendement. Rit­ zen had de koppeling aan prestaties doorzichtiger willen maken, door te betalen per student die een 'cursus­ jaar' afrond. Dit bleek echter een te zware opgaaf voor de universitaire administraties. Men werkt daar vaak niet in cursusjaren ­ en bij velen is er überhaupt nog geen goede voort­ gangsregistratie. De minister heeft zich hierbij voorlo­ pig neergelegd. Hij komt over enkele jaren nog eens met zijn idee terug. Toch laat hij zich niet met een kluitje in het riet sturen. Hij pakt het pro­ bleem nu globaler aan. In het nieuwe systeem voor bekostiging van het ho­ ger onderwijs zal de uitvoering van afspraken uit het hoofdlijnenakkoord 'worden meegenomen in de hoogte van het instellingsbudget', schreef hij onlangs. Wie niets aan het studietem­ po doet, kan straf verwachten.

Tempobeurs Als klap op de vuurpijl kwam de mi­ nister een paar weken geleden in het kader van de tussenbalans met zijn laatste tempo­prikkel. Het gaat an­ dermaal om de studiefinanciering. Die wordt straks afhankelijk van een halfjaarlijkse of jaarlijkse voortgangs­ controle. Scoort een student in een periode minder dan een minimum aantal studiepunten, dan wordt de basisbeurs gekort ­ en het eventuele leenbedrag verhoogd. Dit is de meest chirurgische actie te­ gen studievertraging tot nu toe. Als bezuiniging levert zij weinig op, maar zij heeft de charme van het vermij­

Het krijgsplan is klaar. De samen­ hang is duidelijk. Ook als het bin­ dend studieadvies uitblijft, kan Ritzen met de overige maatregelen het net rond universiteiten en studenten langzaam sluiten, om definitief af te rekenen met de academische traag­ heid. Meer dan vijf jaar studeren gaat tot de uitzonderingen behoren. En de maatschappij krijgt voortaan onrijpe doctorandi, zullen de critici nog en­ kele malen roepen. Die kritiek maakt waarschijnlijk niet veel indruk. Niet bij Ritzen, die weet dat de Tweede Kamer juist aandringt op academi­ sche efficiëntie. Ook zelf gelooft hij daar heilig in. Tegen wie het horen wil, zegt de bewindsman dat universi­ teiten studenten 'waar voor hun geld' moeten leveren. Ministeriele prikkels kunnen van nut zijn om ze aan die verantwoordelijkheid te herinneren. Een groter kwaad ­ nieuwe bezuini­ gingen als gevolg van een lage maat­ schappelijke waardering ­ kan daar­ mee bovendien afgewend worden. Het klinkt paternalistisch, en dat is het ook. Maar de universiteiten lijken de familieband wel te waarderen. "Het gevoel leeft dat we Ritzen moe­ ten beschermen", zei een half jaar ge­ leden zelfs een Nijmeegse collegelid. Zou het studentenprotest aan dezelf­ de gevoelens lijden? De meeste reac­ ties op Ritzens nieuwste plan ­ de tempobeurs ­ moeten nog loskomen. Studenten zullen weer wijzen op het belang van extra bijvakken en brede ontplooiing, maar de minister zal daar tegenin brengen, dat een jaar extra voor die dingen mooi genoeg is en dat de Staat ook de ontplooiing van anderen maar beperkt subsi­ dieert. Maar het belangrijkste, onuitgespro­ ken verzet zal misschien komen van faculteiten die vinden dat studenten zo lang mogelijk hun studie moeten rekken. Volgens de Amsterdamse on­ derwijskundige dr. U. de Jong heb­ ben velen zich nog altijd niet echt neergelegd bij de afspraak dat een universitaire studie vier jaar duurt. "Ik denk dat het goed is, als die facul­ teiten nu eens gedwongen worden zich te houden aan de genormeerde studielast van vier maal 1680 uur", zegt ze. Als dat niet gebeurt, draaien de studenten toch nog op voor de ge­ volgen.

! t

m

1 1

!»

Advertentie

^

TIP DE BRUIN ROKKOSTUUMS van 3 9 9 - t o t 8 9 5 SMOKINGS van 1 9 9 - t o t 995.JACQUETS van 5 9 8 - t o t 7 9 8 TROUWKOSTUUMS van 4 9 9 - tot 1 4 9 5 Armani ­ Boss ­ Byblos ­ Gaullier ­ Montana Kenzo­Moschino­Mugier­ V ersus ­ Versace VRAAG ONZE GRATIS FOLDER AAN Nieuwendijk 82­88,1012 MR Amsterdam bi) Centraal Station ­ Telef. 0 2 0 ­ 2 4 9 4 0 2 Kleine veranderingen gebeuren op eigen atelier, zijn binnen 1 uur klaar en GRATIS

i !;

il' i 1 ".

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen