Ad Valvas 1990-1991 - pagina 258

AD VALVAS 10 JANUARI 1991

PAGINA 6 I

Verlate dodenmis voor VU-koor Studentenkoor goed op dreef met 'Requiem voor Vincent van Gogh' Erno Eskens In zijn kamer op de Derde Helmer­ straat kinkt een hoge operastem door de muren. De buurvrouw van Erik Lotichius zit klaarblijkelijk ook in de muziekbusiness. De componist gaat er eens goed voor zitten op zijn bijna antieke stoel om tenslotte zijn oordeel te vellen: "Het is een muzikaal buurt­ je hier, nietwaar?" Even blikt Lotichius naar de aankon­ diging van de opera 'Eline' die hij eerder schreef. "Tja," verklaart hij met zijn ogen op de poster gericht, "toen ik 'Eline' schreeft, had ik niet kunnen denken dat ik ooit nog een requiem voor een koor zou maken. Ik schreef voornamelijk Engelse songs en hield me eigenlijk niet zo bezig met koren. Maar begin dit jaar sprak ik met Jean­Marie ten Velde, de lei­ der van het VU­koor en zo werd het idee voor het requiem voor Van Gogh geboren." "Het eindresultaat is een beetje ope­ ra­achtig. Dat komt omdat ik het oorspronkelijk als opera heb geschre­ ven", lacht de licht grijzende compo­ nist die als hoofddocent aan het Sweelinck­conservatorium is verbon­ den. "Toen ik de eerste versie van het stuk twintig jaar geleden schreef was er echter geen belangstelling voor een dergelijke opera. En dus verdween het in de kast." Pas met het aanbreken van het Van Goghjaar is de tekst weer uit de kast gevist om tot een requiem te worden herschreven. Vincents moeder en zijn broer Theo blikken in het requi­ em zing­sprekend terug op het roeri­ ge bestaan van Vincent, het koor be­ geleidt hun flash backs met com­ mentaar en op de achtergrond klin­ ken wat latijnse misfragmenten.

Conventie Een requiem hoort eigenlijk op de begrafenis van de bezongene zelf te worden opgevoerd, iets dat in het ge­ val van Van Gogh moeilijk gaat. Maar Lotichius heeft zich niet ge­ stoord aan deze conventie. "Ik heb er toch maar een requiem van gemaakt. Uitzonderlijk is het natuurlijk wel, zo'n verlate dodenmis, maar het leek mij zo'n mooie afsluiting van het Van Goghjaar." En inderdaad, mooi was het. Het VU­ koor gaf een drietal prima uitvoerin­ gen van het stuk. Vooral de uitvoe­ ring in de Wang­zaal van de beurs van Berlage was overtuigend, iets dat ook de componist is opgevallen. "Je kunt van het VU­koor klaarblijkelijk best wat verwachten. Het koor be­

Drie prima uitvoeringen gaf iiet VU­koor onlangs ten beste van het 'Re­ quiem voor Vincent van Gogh'. Dit zeer toegan­ kelijl<e stuk werd spe­ ciaai voor het koor ge­ schreven door compo­ nist Erik Lotichius, een man die geen warrige, atonale muziek kan ver­ dragen.

Componist Erii< Lotichius: 'Een voordeel van studenten is dat ze de tijd hebben om f linl< te oefenen' Foto Bram de Hollander

met de brieven en het schilderwerk van Van Gogh in aanraking. Hij werd gefascineerd door de directe, expressionistische manier waarop Van Gogh zijn gevoelens uit. Dit ex­ pressionisme klinkt door in het requi­ em. Tijdens een fuga waarmee het koor van Goghs gekte uitdrukt, klinkt een weeklagend gezang. "Dat week­ lagende 'aha' is de meest directe ge­ Om het VU­koor niet te zwaar te be­ voelsuiting van het expressionisme." lasten heeft Lotichius op bepaalde Lotichius schets Van Gogh als een punten zijn compositie wel een beetje aangepast. "Je mag natuurlijk niet al zeer sociaal mens, iets dat niet zo voor de hand ligt. Van Gogh trok te hoge eisen aan een studentenkoor zich immers terug uit de wereld en stellen," vindt hij, "maar dat heeft besteedde zoveel geld aan schilder­ zijn charme. De bassen van het koor spuUen dat zijn vrouw honger moest dragen bijvoorbeeld niet zo ver, maar dat is niet erg. Ik heb de bas laten on­ leiden. "Ja, men ziet altijd alleen die asociale kant van Van Gogh. Maar je dersteunen door lage instrumenten. kunt het ook anders bekijken. In mijn En een voordeel van studenten is dat ogen is Van Gogh eerst de meeleven­ ze de tijd hebben om flink te oefe­ de prediker die met een bijbel in zijn nen. Dat scheelt. Ze hebben daarbij binnenzak de mensen wil helpen. ook iets spontaans, iets impulsiefs. Later verliest hij zijn geloof, maar hij Erg leuk om mee te werken." blijft een zeer sociaal bewogen mens. Dat lees je in zijn brieven en dat zie je Van Gogh­gevoel in zijn schilderijen. Hij schildert de Omdat hij opgroeide in Nuenen, de harde werkers, de zaaiers, de afge­ plaats waar ook Vincent van Gogh trapte schoenen. Daaruit spreekt dat eens leefde, kwam Lotichius al vroeg staat natuurlijk uit amateurs, maar het woord zegt het al, het zijn lief­ hebbers die er echt plezier in hebben. Dat merk je heel duidelijk. Professio­ nals hebben wel eens een dag geen zin, maar deze studenten zijn altijd enthousiast en dat verhoogt de kwali­ teit."

gevoel voor de medemens." Van Goghs gevoel voor de mede­ mens ontbreekt maar al te vaak bij de huidige generatie componisten, lijkt Lotichius te vinden. Te vaak con­ fronteren ze volgens hem het publiek met dissonante en warrige stukken. Dat kun je een zaal fatsoenshalve niet aandoen, vindt hij. Het requiem be­ vat daarom geen dissonanten. Van de eerste tot de laatste noot is het stuk tonaal en wellicht zelfs een tikkeltje voorspelbaar. "Tja, dat kan zijn", knikt Lotichius, "maar ik vind dat ik begrijpelijk moet schrijven voor de mensen. Ik voel mij daarom niet ver­ bonden met enige atonale traditie. Als ik atonale muziek hoor, dan is het alsof er iemand Arabisch tegen mij praat. Daarom heb ik het requiem op toegankelijke bluesschema's geba­ seerd."

Geen markt Blues­elementen bij een begrafenis­ mis van Van Gogh, dat is toch een volstrekt anachronisme? Lotichius zit er niet mee. Weliswaar bestond de blues nog niet tijdens van Goghs le­

ven, maar voor een honderd jaar ver­ laat requiem moet een mooi blues­ riffje kunnen, vindt hij. Hoewel het stuk toegankelijk is en het VU­koor er terecht applaus mee oogstte, zal het requiem waarschijn­ lijk niet op plaat verschijnen. Er is wel een bandopname gemaakt van de uitvoering in de Wangzaal, maar er is geen markt voor het requiem. "Geen platenmaatschappij zal dit in zijn be­ stand willen opnemen, vrees ik. Er is gewoon geen koperspubliek voor. Kijk, als je een hele goeie popplaat hebt, dan verkoopt dat wel, maar zo'n klassieke uitvoering..." Het requiem voor Vincent van Gogh zal ook niet meer opgevoerd worden. Ook daar is geen geld voor. Toch is er een klein lichtpuntje voor de fans. De componist werkt momenteel aan een nieuw stuk voor een koor en wie weet zal het VU­koor het stuk uitvoe­ ren. "Ik zou dat erg leuk vinden," be­ sluit Lotichius, "maar ik denk dat het koor eerst een beetje afstand van mijn werk moet nemen en later eens rus­ tig moet kijken of ze nog wat van mij willen uitvoeren."

'Onderzoekscholen moeten van Europees niveau zijn' Internationale commissie: Nederland moet over grenzen kijken Frank Steenkamp Nederland moet bij het oprichten van onderzoekscholen meer over de grens kijken. De scholen moe­ ten niet alleen aan nationale eisen voldoen, maar ook een net zo goe­ de onderzoekersopleiding bieden als elders in Europa te krijgen is. Om dat te bereiken is een lande­ lijke keurmerkinstantie nodig, die plannen voor onderzoekscholen beoordeelt. Dat zegt een door minister R itzen ingestelde commissie van Franse, Duitse, Belgische en Nederlandse hoogleraren, voorgezeten door D. de Wied, oud­president van de Akade­

mie van Wetenschappen (KNAW). Het internationale gezelschap rea­ geerde op het advies van de commis­ sie Rinnooy Kan, die in oktober rap­ port uitbracht over de vorming van onderzoekscholen. Dat uitbreiding en kwaliteitsverho­ ging van de onderzoekersopleidingen nodig zijn, is de commissie volmondig eens met Rinnooy Kan cum suis. De "toekomst van de natie" hangt er zelfs van af. Maar de internationale context verdient volgens de adviseurs meer aandacht. Alleen al omdat AIO's en docenten straks kunnen uitzwermen over heel Europa, kan men bij het opzetten van onderzoekscholen niet meer volstaan met nationale kwali­ teitsmaatstaven. Het beleid moet erop gericht zijn dat elke onderzoeksersop­

leiding minstens zo goed is als z'n tegenhangers elders in Europa. De adviseurs vragen zich af, of uni­ versiteiten wel zelf in staat en bereid zullen zijn om de onderzoekersoplei­ dingen grotendeels te concentreren in onderzoekscholen van "erkend Euro­ pees niveau". Het optimisme van de commissie Rinnooy Kan ­ die de uni­ versiteiten praktisch vrij spel wilde geven ­ deelt het internationale gezel­ schap niet.

Zeef De commissie wil daarom alle plannen voor onderzoekscholen on­ derworpen zien aan een landelijke keurmerkprocedure. Net zoals de zus­ terorganisatie DFG dat in Duitsland doet, zou de Nederlandse organisatie

voor Wetenschappelijk Onderzoek (NWO) de rol van landelijke zeef moe­ ten gaan vervullen. Bij de beoordeling zou met name de reeds gerealiseerde kwaliteit van onderzoekersopleidingen moeten tel­ len, waarbij het vooral gaat om "ge­ vestigde internationale contacten" en aanwezigheid van senior­onderzoe­ kers in de vorm van postdoctorale fellows. Ook leggen ze nadruk op aan­ wezigheid van faciliteiten als biblio­ theken en apparatuur. Soepelheid vindt de internationale commissie daarentegen nodig als het gaat om de omvang van de scholen. Afhankelijk van het vakgebied zou alles tussen de 10 en 40 AIO's aan­ vaardbaar zijn. R innooy Kan ging uit van een richtgetal van 40 tot 50 AIO's.

Verder moet het idee voor een Snelliusprogramma ­ dat forse pre­ mies zou geven aan de tien beste onderzoekscholen ­ van de adviseurs nog even in de ijskast. De Wied en de zijnen vinden het wel een goed plan; maar voor er zo'n eredivisie wordt ingesteld, moet eerst de gewone com­ petitie maar eens op gang komen. Dat zou betekenen dat de 25 miljoen gul­ den voor Snellius de komende drie jaar beschikbaar is voor algemene on­ dersteuning van onderzoekscholen. De kritiek van de internationale commissie komt sterk overeen met het commentaar van de KNAW en de Raad van Advies voor het Weten­ schapsbeleid (R AWB) op het werk van de commissie R innooy Kan.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen