Ad Valvas 1990-1991 - pagina 538

AD VALVAS 6 JUNI 1991

PAGINA 8

Negenentwintig kandii at( het universitair stirr lile allerbeste onder Vorige week werd bel gaan strijken - als de volgen dan miss Wie zijn die getalentee Een kennismak ig

De beroemdi) Stouthamer: "Soms ligt het geld op straat." Foto AVCAU

'We moeten waken voor een hang naar snel succes' "Het is uiterst fundamenteel on­ derzoek, maar het leuke is dat het zich door de keuze van de thema's buitengewoon goed leent voor al­ lerlei maatschappelijke toepassin­ gen. Bijna dertig procent van ons onderzoek wordt verricht voor derden." De vakgroep moleculaire en cellu­ laire biologie omvat 95 man. Het be­ kroonde onderzoek, waar de hele vak­ groep aan meedoet, bestaat in de hui­ dige vorm sinds 1982. In het program­ ma zijn drie biologische disciplines verenigd: microbiologie, plantenfy­ siologie en genetica. Prof.dr. A.H. Stouthamer, hoogle­ raar in de microbiologie en voorzitter van de vakgroep, heeft het moeilijk als hij het werk van de biologen aan een leek moet uitleggen. "De onderwer­ pen van het onderzoek zijn samen te vatten onder de noemer 'moleculaire en cellulaire mechanismen'. De plan­ tenfysiologie kijkt grof gezegd naar fotosynthese, het proces waarbij plan­ tecellen licht omzetten in energie. De genetica onderzoekt de ontwikkeling van bloemen en de resr^f^'ie van gewassen tegen bactcne­ en schim­ melziekten. De microbiologen onder­ zoeken onder meer het transport van eiwitten door de wanden van een cel naar buiten." De ethische implicaties van het on­ derzoek ­ met name genetische mani­ pulatie maakt de laatste jaren veel tongen los ­ blijven buiten beschou­ wing. Stouthamer: "Dat speelt met name bij dierlijke cellen, en veel min­ der bij planten, gisten en bacteriën. Dierlijke cellen worden aan de VU nauwelijks onderzocht. Er is wel een discussie gaande over het vrijkomen van gemanipuleerde planten en bac­ teriën in de natuur. Dat is wat mij betreft een nogal theoretische discus­ sie: het is nog nooit gebeurd."

Broeikaseffect Het fundamentele karakter van het programma ten spijt zijn de praktische toepassingen volgens Stouthamer le­ gio. "Betere waterzuivering bijvoor­ beeld. Een waterzuiveringssysteem werkt onder meer met bacteriën, die vervuiling uit het water kunnen ha­ len. Wij onderzoeken die bacteriën, om te kijken of we hun natuurlijke prestaties kunnen verbeteren. Daar­ naast valt te denken aan het maken van farmaceutische eiwitten met gis­ ten. Op die manier wordt de produk­ tie van sommige medicijnen veel goedkoper. Door genetische manipu­ latie kunnen planten met een hogere voedingswaarde worden ontwikkeld. Ons onderzoek kan ook bijdragen aan vermindering van het broeikaseffect." Stouthamer is tevreden over het predikaat dat hij en zijn collega's heb­

ben gekregen, maar verbaasd is hij niet. De status van zijn vakgroep is in binnen­ en buitenland hoog en bij eerdere beoordelingen kwam men al­ tijd goed uit de bus. De groep onder­ scheidt zich naar zijn zeggen door een goede organisatie en een goed perso­ neelsbeleid. "We zijn zeer streng bij het aannemen van nieuwe onderzoe­ kers. Ze moeten echt heel goed zijn. Daardoor ontstaat het probleem dat de trek naar het bedrijfsleven bij ons nogal groot is. Mensen die een aantal jaren hier gewerkt hebben, kunnen bij bedrijven grote bedragen verdienen. Er zijn er dan ook veel weggegaan. Daar lijdt het onderzoek soms wel onder, maar het is nu eenmaal een deel van onze taak om mensen op te leiden voor een goede positie in de maatschappij."

Kritische massa Het succes is volgens Stouthamer ook aan de faculteit biologie te dan­ ken. "Het is natuurlijk niet voor niets dat de faculteit tweemaal is uitverko­ ren. De biologen hebben heel vroeg gekozen voor grote vakgroepen, zodat er een kritische massa ontstond van goede mensen die samen aan projec­ ten konden werken." Het programma heeft soms zelfs last van het imago van topper. Stout­ hamer noemt die status "de kracht en

de zwakte" van het onderzoek. "We krijgen veel opdrachten van derden, en dat levert veel geld op. Maar daar­ door zijn we behoorlijk afhankelijk van het gebeuren buiten de universi­ teit, zodat we continu ons niveau moeten bewijzen. Dat levert een enor­ me papierwinkel op; alleen al mijn eigen werkgroep heeft geloof ik twaalf financiers, die allemaal drie keer per jaar een voortgangsrapport willen hebben. Onze medewerkers zijn daardoor behoorlijk overbelast. "Het gevaar bestaat dat het funda­ mentele onderzoek in het gedrang komt door dat gedoe. Soms ligt het geld bij wijze van spreken op straat, maar zeggen we toch nee omdat het niet bij ons past. We moeten waken voor een hang naar snel succes." Het geld uit het universitaire sti­ muleringspotje gaan de biologen waarschijnlijk gebruiken om hun vas­ te personeel een beetje te ontlasten. Stouthamer heeft begrepen dat zijn vakgroep in een periode van vier jaar een bedrag van een miljoen gulden kan krijgen. Van dat geld kan een aantal tijdelijke medewerkers worden aangetrokken.

Gist Het is niet de bedoeling om appara­ tuur te kopen. Die moet uit een ande­ re pot betaald worden. De moleculair­

en celbiologen werken sinds 1987 met de vakgroep biochemie van de schei­ kundefaculteit en de vakgroep biofy­ sica van natuurkunde samen in het Biocentrum Amsterdam, waarin ook een aantal vakgroepen van de Univer­ siteit van Amsterdam participeren. Het centrum, dat onlangs officieel is opgericht, wü graag in aanmerking komen voor een eenmalige subsidie van de Nederlandse Organisatie voor Wetenschappelijk Onderzoek. Daar­ mee zou apparatuur kunnen worden gekocht. Uit het Biocentrum moet op ter­ mijn een volwaardige onderzoek­ school groeien. De samenwerking met andere faculteiten en de U niver­ siteit van Amsterdam brengt volgens Stouthamer weliswaar een hoop be­ stuurlijke rompslomp met zich mee, maar het contact met andere discipli­ nes werkt zo vruchtbaar dat de biolo­ gen er aan mee willen blijven doen. "Onze benadering en die van de ande­ re vakgroepen vullen elkaar goed aan. Het is niet zo dat we een andere taal spreken, omdat we uit verschillende takken van wetenschap komen. Het is allemaal moleculaire of cellulaire bio­ logie, alleen bestudeert men elders andere organismen. De scheikundi­ gen van de vakgroep biochemie onder­ zoeken gist en wij planten en bacte­ riën."

De dans om de miljoenen Tom de Greef Een begin van duidelijkheid over onderzoekscholen ver­ schafte de commissie Rinnooy Kan, waarvan ook VU rector magnificus Datema lid was, be­ gin oktober vorig jaar. De boodschap was vrij eenvoudig: van een onderzoekschool is sprake als een universiteitsbe­ stuur daartoe besluit. Laat dus honderden bloemen bloeien. Als hulp voor de besturen ver­ schafte de commissie een tien­ tal typerende kenmerken. Aan de VU liet men er geen gras over groeien. Eind oktober ging de universiteitsraad ak­ koord met een notitie over on­ derzoekscholen. Of de facultei­ ten maar een lijstje wilden ma­ ken met onderzoeksgroepen die een toonaangevende rol in een toonaangevende onderzoek­ school zouden kunnen spelen. Voor de meest excellente groe­ pen lag een bedrag van ruim 4 miljoen klaar. Minister Ritzen had niet zonder meer vertrouwen in de honder­

den bloemen van Rinnooy Kan, zo liet hij eind januari weten. Niet de universiteitsbesturen, maar de Koninklijke Neder­ landse Akademie van Weten­ schappen (KNAW) diende uit te maken wie zich een onderzoek­ school moc ht noemen. Verder verschafte de bewindsman niet de gevraagde 25 miljoen extra, maar stelde hij aan de onder­ zoeksorganisatie NWO voor dit doel slechts 12,5 miljoen ter be­ schikking. Om dit geld snel uit te kunnen geven ­ het door de KNAW te verstrekken 'keurmerk' onder­ zoekschool laat nog wel even op zich wachten ­ heeft NWO de universiteiten gevraagd om in 1991 en 1992 drie van hun bes­ te onderzoekscholen in oprich­ ting aan te melden. De beste van de drie wordt een bedrag van 1 miljoen in het vooruit­ zicht gesteld. Aan de VU valt dus zo'n 5 mil­ joen te verdelen. Vier onder­ zoeksgroepen hebben de toe­ zegging al op zak dat ze uit deze extra middelen kunnen putten.

Vier zitten nog in de wachtka­ mer; een beslissing over hun aanvraag hangt af van nader te verstrekken informatie. Hoe­ veel elke onderzoeksgroep krijgt hangt dus af van het suc­ ces van de vier in de wachtka­ mer. En aan wie zal NWO de premie van 1 miljoen toeken­ nen? Voor het bestuur van de VU staat het wel vast dat de drie bij NWO aan te melden onder­ zoeksgroepen zullen komen uit de vier die al extra krijgen en de vier in de wachtkamer. Vol­ gende week maandag krijgen zij rector magnificus Datema en secretaris Van Dommelen op bezoek. Zij zullen bezien welke groepen bij NWO de meeste kans maken. Het zou kunnen dat de NWO winnaar iets van zijn universitaire geld moet in­ leveren. Want de universiteits­ raad wil niet dat de allerbeste veel te veel krijgt. Maar het be­ stuur wil weer niet dat succes financieel gestraft wordt.

"Ik denk dat de rol van professor Nijkamp zeer belangrijk is." Zijn collega Rietveld, onderzoekscoör­ dinator van de ruimtelijk econo­ men, verklaart het succes van zijn onderzoeksgroep uit de aanwezig­ heid van een beroemde collega. "Alle goede onderzoeksgroepen die je in Nederland aantreft, staan of vallen met de prestaties van een of twee personen. Die inspi­ reren de overige medewerkers." Nijkamp, derde op de citatielijst van Nederlandse economen en redac­ teur van een aantal bekende tijdschrif­ ten, vervult volgens prof.dr. P. Riet­ veld een dergelijke voortrekkersrol bij de ruimtelijk­economen. Het onderzoekprogramma, waar­ aan 15 mensen meewerken, bestaat pas kort maar is een voortzetting van al veel langer lopend onderzoek. De ruimtelijk­economen bestuderen re­ gionale en stedelijke ontwikkeling, milieuvervuiling en vraagstukken op het gebied van verkeer en vervoer. De laatste tijd is er veel aandacht voor de gevolgen van de Europese eenwor­ ding. Men buigt zich onder meer over de vraag welke concurrentievoorde­ len steden en regio's aan een goede infrastructuur kunnen ontlenen en over de file­vorming in het Neder­ landse verkeer. Volgens Rietveld is zijn onderzoek en dat van zijn collega's vaak gericht op toepassingen in de samenleving. Daaruit mogen we echter niet con­ cluderen dat de ruimtelijk­economen niet aan fundamenteel onderzoek doen. "Soms zijn we met uiterst ab­ stracte modellen in de weer, waarbij allerlei fundamentele vragen aan de orde komen. Er is bij ons sprake van een wisselwerking tussen theorie en praktijk. Onze abstracte Spielerei met modellen levert soms tien jaar later onverwacht een toepassing op, bij­ voorbeeld in de vorm van een soft­ ware­pakket, terwijl het onderzoek voor derden als de overheid ideeën oplevert die theoretisch bruikbaar zijn."

Woon­werkverkeer De ruimtelijk­economen delen de status van toppers met een groep ar­ beidseconomen: ze werden samen als één onderzoeksgroep toegelaten tot het viertal door de universiteit uitver­ korenen. De arbeidseconomen, die hun programma naar de Engelse af­ korting ALERT gedoopt hebben, zijn 14 man sterk en werken sinds 1989 aan hun huidige onderzoek. ALERT heeft volgens programma­ leider prof.dr. F.A.G. den Butter een drietal belangrijke thema's. De groep onderzoekt ten eerste de vraag van bedrijven naar arbeidskrachten. "We proberen de gegevens van bedrijven te interpreteren; we kijken bijvoorbeeld of hun investeringen in technologie tot ontslagen leiden of juist niet. Op het micro­niveau van bedrijven is daar weinig over bekend", aldus Den Butter. Daarnaast bestudeert ALERT prijsvorming op de arbeidsmarkt, aan de hand van bijvoorbeeld het gedrag van vakbonden. Het derde hoofdthe­ ma is het nut van de theorien uit de arbeidseconomie voor het overheids­ beleid.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen