Ad Valvas 1990-1991 - pagina 271

PAGINA 3

AD VALVAS 17 JANUARI 1991

Baby op de buik leggen is toch riskant Statistisch onderzoek geeft steun aan omstreden advies over oorzaak wiegedood Diana Doornenbal Kinderarts dr. G. A. de Jonge kreeg twee jaar geleden veel kri­ riek toen hij adviseerde baby's niet op de buik te laten slapen. Volgens hem vergrootte de 'buik­ ligging' de kans op wiegedood. Tegenstanders verweten De Jon­ ge dat hij zijn stelling niet vol­ doende onderbouwd had. De resultaten van het onderzoek waarop drs. A. Engelberts vri)dag promoveert, bevestigen echter de juistheid van het advies van twee jaar geleden. Zuigelingen die op de buik slapen, lopen een vijf keer zo grote kans om te overli)den aan wiege­ dood. Door de vele publiciteit rond het standpunt van De Jonge nam het sla­ pen op de buik bij baby's af; van bijna zestig procent in 1987 tot ruim vijfen­ twintig procent in 1988. Het aantal gevallen van wiegedood daalde in de­ zelfde tijd met bijna veertig procent, blijkt uit Engelberts proefschrift Cot death in the Netherlands. An epide­ miological study. Inmiddels hebben ook buitenlandse studies, onder meer uit Engeland, de risico's van het sla­ pen op de buik vastgesteld. Engel­ berts: "Het is heel belangrijk dat de ideeën van dr. De Jonge nu bevestigd zijn. We weten nu dat we door moeten gaan met het afraden van de buiklig­ ging. Hoewel het mysterie van de oorzaak van wiegedood hiermee niet opgehelderd is, is wel een belangrijk preventiemiddel ontdekt." Jarenlang sliepen de Nederlandse

zuigelingen op de zij of op de rug. In de Verenigde Staten was buikligging altijd al populair. Toen begin jaren zeventig met name orthopeden op de voordelen van buikligging wezen, stapten ook Nederlandse kinderartsen over op het adviseren van slapen op de buik. Daardoor zou de motoriek van ba­ by's zich sneller ontwikkelen. Ze zou­ den eerder kruipen en eerder staan. Bovendien zou het goed zijn voor de rugspieren. Engelberts is het hier niet mee eens: "Je traint je motoriek niet als je slaapt, alleen als je wakker bent. Er is natuurlijk niets op tegen om kinderen in de box af en toe op de buik te leggen."

Zuurstof Wiegedood is het plotseling, onver­ wacht en onverklaarbaar overlijden van een zuigeling, vrijwel altijd tijdens de slaap. Bij één op de drie baby's die ­ voor 1987 ­ overleden na de eerste levensweek, was wiegedood de oor­ zaak. In 1987 ging het volgens cijfers van het Centraal Bureau voor de Sta­ tistiek om ruim één op de duizend levend geboren baby's. Het bijzondere van wiegedood is dat het vrijwel niet voorkomt in de eerste maand. De piek ligt tussen de tweede en de vijfde maand. Engel­ berts: "Dit geeft aanleiding tot specu­ laties dat het kind in die periode een specifieke ontwikkeling doormaakt die de kans op wiegedood vergroot. Hoewel er niet één enkele verklaring is te geven voor wiegedood, is de regeling van de ademhaling een van de dingen die een kind kwetsbaar maken. Volwassenen gaan tijdens hun slaap gewoon door met ademen. Als

ze niet genoeg zuurstof krijgen, wor­ den ze automatisch wakker. Sommige baby's hebben die verdedigingsreflex niet. Bij een ademstilstand kunnen ze dus vergeten een nieuwe teug adem te nemen. Dat heeft niets met stikken te maken; in dat geval vecht je tegen iets uitwendigs." Wiegedood komt bij verschillende bevolkingsgroepen in zeer verschil­ lende mate voor. Engelberts vond bij­ voorbeeld dat kinderen uit Turkse ge­ zinnen een groter risico lopen. En in Engeland komt onder Pakistaanse kinderen wiegedood veel minder voor dan bij andere emische groeperingen. De reden daarvan is onbekend, "'t Is zo link om buitenlandse cijfers met elkaar te vergelijken. Er zijn verschil­ len in registratie. En net zoals de slaaphouding anders kan zijn, kunnen ook andere zaken rondom de verzor­ ging verschillen."

Ontzettende deuk Engelberts vond behalve de buik­ ligging nog een aantal andere facto­ ren die de kans op wiegedood beïn­ vloeden. Zo bleek dat baby's met een laag geboortegewicht, en tweede en volgende kinderen van jonge moe­ ders, een iets grotere kans hebben. Verrassend en nieuw is de conclu­ sie uit Engelberts onderzoek dat kin­ deren uit de lagere en de hoogste sociale klassen de meeste kans hebben te overlijden aan wiegedood. "Over de oorzaak hiervan heb ik geen idee. Het is slechts een gegeven", aldus Engel­ berts. De promovenda verzamelde haar gegevens door middel van een zeer uitgebreide enquête onder ouders van 108 wiegedoodkinderen die in de eer­

ik^'<^Engelberts: 'De baby in de box op de buik leggen, daar is niks op tegen' Foto Sidney Vervuurt AVC/VU

ste zes levensmaanden overleden, en 567 willekeurig gekozen referentie­ kinderen. Ouders waren over het al­ gemeen snel bereid om hieraan mee te werken, vertelt Engelberts: "Als je een naar jouw gevoel gezonde baby in bed legt en een uurtje later is hij dood, dan geeft dat een ontzettende deuk in je zelfvertrouwen. Je denkt dat je ge­ faald hebt, dat je de gezondheid van je kind niet goed hebt ingeschat.

Schuldgevoel heeft iedereen die een kind verliest aan wiegedood. Voor de meesten was het wel heel moeilijk om het hele verhaal over het overlijden van hun kind weer op te rakelen. Maar juist omdat de ouders zelf vaak nog met zoveel vragen zitten, waren ze bereid mee te werken. In de hoop antwoord te krijgen op vragen rond­ om de plotselinge dood van hun kind."

Beloning en straf als studieprikkel Verplichtend onderwijs en bindend studiedvies modieus De klacht is heel oud: de Nederlandse student doet te lang over zijn studie. IVIenig Haagse onderwijsambtenaar moet vergrijsd zijn tij­ dens het bedenken van listen om dit kwaad te bestrijden. IVIaar echte successen, laat staan de definitieve overwin­ ning op het kwaad, kon­ den toe nu toe nauwe­ lijks genoteerd worden. T o m de Greet

Twee strijdplannen om de Neder­ landse student sneller te laten stude­ ren zijn recent toegevoegd aan de lange lijst van initiatieven van weleer: de notitie 'Verplichtend onderwijs' van het universiteitsbestuur van de VU en de concept­wetswijziging van minister Ritzen over het bindend stu­ dieadvies. Een kleine historische ex­ cursie kan geen kwaad, al was het maar om aan te geven dat elk voor­ stel leidde tot veel bombarie ­ een be­ paald niet schaars artikel in de uni­ versitaire wereld ­ en dat de voorstel­ len niet veel meer waren dan kinde­ ren van hun tijd. In de zomer van 1959 vond in Leiden uiteraard de traditionele ontgroening van het studentencorps plaats: kaalsc­ heren en precies doen wat de oudere­

jaars zegt. Op een pleintje werden de foeten binnen een afrastering gedre­ ven en voorzien van borden als 'stu­ diedwang' en vervolgens schreeuwen maar. Op dat moment behandelde de Tweede Kamer een geheel nieuwe wet op het wetenschappelijk onder­ wijs. De toenmalig minister Cals had het gewaagd hierin een beperking van de studieduur op te nemen en ook te voorzien in de mogelijkheid studenten van de universiteit te stu­ ren. Niet alleen Leidse studenten lieten van zich horen, menig geleerd ge­ toog werd in de couranten afgedrukt.

Kemenade van tafel en kwam met een geheel nieuw plan. Dit werd de wet tweefasenstructuur: een cursus­ duur van vier jaar, waar de student zes jaar over mag doen. Maar de praktijk was anders dan de wet. Stu­ denten gedroegen zich niet zoals de wet veronderstelde: vrijwel geen stu­ dent maakte in vier jaar de studie af. Langzaam rijpte ten departemente het idee dat jongeren in de jaren tachtig hun (leer­)gedrag niet meer laten sturen door bepalingen in een wet. Maar mede door de relatieve ar­ moede van de overheid en de lage plaats van de universiteiten op de

Fakkel Gezamenlijk stond men pal voor de academische vrijheid en die dreigde nu aangetast te worden. Cals haalde in de Tweede Kamer bakzeil: de aca­ demische vrijheid was weer opgerekt tot de vrijheid om ook niet te stude­ ren. De klachten over de lange studie­ duur van de Nederlandse student hielden onverminderd aan. Met name het bedrijfsleven vond de afge­ studeerde academicus eigenlijk te oud en daardoor minder bruikbaar. Begin jaren zeventig ondernam de toenmaUge minister De Brauw (DS'70) een nieuwe poging om de studieduur in de tang te nemen. De universiteiten groeiden in tal en last (lees: de studentenaantallen stegen voortdurend meer dan de voorspel­ lingen aangaven) en de hoeveelheid extra geld was niet oneindig. De Brauw bleef kort en PvdA­minis­ ter Van Kemenade (1973­'77) nam de fakkel zonder succes over. W D ­ minister Pais (1977­'81) veegde het gedachtegoed van De Brauw Wan

NIEUWSANALYSE prioriteitenlijstjes van de politieke partijen, moest er voor de jaren ne­ gentig toch iets bedacht worden om het leergedrag van studenten te regu­ leren. De 'incentive', de gedragsbeïn­ vloedende prikkel, gaat hoog scoren in de jaren negentig.

Koning Het is onvermijdelijk zowel het bin­ dend studieadvies van Ritzen als ook het verplichtend onderwijs van het universiteitsbestuur van de VU in dit kader te zien. De ongekroonde ko­ ning van het 'incentive­denken' in Nederland is Roel in 't Veld, tot voor kort de ambtelijke baas van het hoger onderwijs op het ministerie in Zoe­ termeer en tegenwoordig hoorleraar bestuurskunde in Rotterdam. In sep­

tember 1989 verscheen van een com­ missie onder zijn voorzitterschap het rapport 'Leren loont. Over het finan­ cieren van studievoortgang'. "De on­ derwijsinstellingen kunnen door mid­ del van onderwijsprogrammering en studiebegeleiding de studievoortgang van de student beïnvloeden," aldus dit rapport. Maar hoe zorg je ervoor dat de stu­ denten gebruik maken van deze faci­ liteiten? Je geeft de universiteiten ex­ tra geld als de studieduur kort is en het rendement hoog. Dit zal de uni­ versiteiten "...aanzetten tot het schep­ pen van organisatorische en onder­ wijskundige voorwaarden voor snel­ ler studeren met een grotere slaag­ kans. De instelling mist echter de be­ voegdheden om de studerende ook te belonen of te straffen als deze wel of geen gebruik maakt van de aangebo­ den voorzieningen," aldus de nota van de commissie­In 't Veld. De notitie 'Verplichtend onderwijs' laat zich goed verklaren aan de hand van het rapport 'Leren loont'. Het universiteitsbestuur schrijft: "Ver­ plichtend onderwijs betekent voor de VU dat de gezamenlijke inspannin­ gen gericht zijn op een efficiënte or­ ganisatie, een behoorlijke persoonlij­ ke begeleiding, een dynamische staf, goede maar ook speciale voorzienin­ gen, internationale connecties en aandacht voor persoonlijke ontwikke­ ling en vorming van de student." Over de rendementsvraag is de noti­ tie duidehjk: "De onderwijsorganisa­ tie van de VU is gericht op het halen van een doctoraalexamen in de daar­ voor beschikbare tijd." Onverbloemd wordt aangegeven dat de student daarom hard moet werken. Maar de beloning is daar dan ook naar. Het

halen van de propedeuse in één jaar wordt in het vooruitzicht gesteld. Verder kan de student erop rekenen dat omzwaaien maar een half jaar kost en dat het doctoraal in drie jaar te halen is.

Straffen En voor de toekomst ligt iets moois in het verschiet: "Het wordt wellicht mogelijk dat na enkele jaren aan dit rijtje kan worden toegevoegd: boven­ dien vergroot een studie aan de VU je kans op een behoorlijke baan aan­ zienlijk." Het universiteitsbestuur van de VU stelt dus heel behoorlijke belo­ ningen in het vooruitzicht om tot het gewenste leergedrag ("flink werken") te prikkelen. Voor de afdeling straffen heeft mi­ nister Ritzen het bindend studiead­ vies in de wettelijke steigers gezet. De universiteiten krijgen de mogelijk­ heid duidelijk slabakkende of te wei­ nig getalenteerde studenten na één jaar uit een studierichting te verwij­ deren. Maar om het rendement van het onderwijs te verbeteren lijkt de maatregel niet erg effeaief. De stu­ dent kan iets anders gaan studeren of naar een andere universiteit gaan. Verkorting van de studieduur en ver­ hoging van het rendement, ze lopen sinds de jaren vijftig als een rode draad door het beleid. Eerst lukte het niet om dit in de wet te krijgen (aan­ tasting academische vrijheid) en toen het dan uiteindelijk in de wet stond bleek dit geen richtsnoer te zijn voor het studeergedrag. Beloning en staf wordt nu gepresenteerd als de oplos­ sing voor de jaren negentig. Heeft ie­ mand eigenlijk wel eens uitgezocht of een student zijn studeergedrag hier­ door laat bepalen?

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen