Ad Valvas 1990-1991 - pagina 567

AD VALVAS 20 JUNI 1991

PAGINA 5

Fysiotherapeuten moesten in de slag met medici

Armstooten naar buiten. (10, 20, 30 keer.)

A r m s t o o t e n naar 70or. (10, 20, 30 k -r.)

Onderzoek naar de opkomst van de heilgymnastiek In de eerste helft van de negentiende eeuw kwam de gymnastiek overwaaien uit Zweden en Duitsland. Vijftig jaar later vormden de heil­ gymnasten al een er­ kende en georganiseer­ de beroepsgroep. Hun opvolgers, de fysiotfie­ rapeuten, weten echter maar bitter weinig van de geschiedenis. Dat moet veranderen, vindt drs. Th. J. A. Terlouw, fysiotherapeut en bijna doctor. Martin Ense rink Het zit de promovendus behoorlijk hoog; het ontbreken van ieder spoor van historisch benul bij de Neder­ landse fysiotherapeuten. De meesten weten nagenoeg niets over de ge­ schiedenis van hun vak. Grote hoe­ veelheden historisch materiaal zijn, door onkunde of knulligheid, met de vuilnisman meegegeven. Tom Ter­ louw (zelf fysiotherapeut) is dan ook secretaris van de door hem opgerich­ te Stichting tot Behoud ener Heil­ gymnasttsche Bibliotheek, die derge­ lijke rampen probeert te voorkomen. Als zijn vakbroeders wat meer histori­ Advertentie

Wïtteïs

'^

020­5708208

050­^ Sp>^slAuizen

Groni'

sche kennis hadden, verzucht Ter­ louw, zouden ze begrijpen hoe het komt dat de fysiotherapie vaak niet voor vol wordt aangezien. En waar­ om het soms niet botert met de medi­ sche stand. "Als je de geschiedenis kent, zie je dat de beroepsvereniging voor fysiotherapeuten de laatste hon­ derd jaar weinig bereikt heeft", zegt hij. Zijn proefschrift, De opkomst van het heügymnastisch beroep in Nederland in de 19e eeuw, ziet hij als de "aftrap van een stevige wedstrijd over de ge­ schiedenis van het vak. Het spel is begonnen."

Lasertherapie Terlouw heeft de laatste vier jaar on­ derzoek gedaan naar de geschiedenis van de heilgymnastiek in de negen­ tiende eeuw. De term klinkt ouder­ wets, maar in feite zijn de rek­ en strekoefeningen die destijds in zwang kwamen, nog ahijd de kern van de fy­ siotherapie, aangevuld met nieuwer­ wetse remedies als elektro­stimulatie, lasertherapie, en ultrasoon­behande­ lingen. De belangstelling voor de gymnastiek drong in de eerste helft van de vorige eeuw door in Nederland. In Zweden had de gymnast Per Henrik Ling een uitgebreid gymnastieksysteem ont­ worpen, gebaseerd op een melange van medische, esthetische, pedagogi­ sche en filosofische motieven. Geïn­ teresseerde navolgers uit heel Europa begaven zich naar Stockholm om de kunst af te kijken. Ook in Duitsland verrezen gymnastische instituten, op­ gericht door medici of gespecialiseer­ de Turnlehrer. In Nederland was het vooral de Maatschappij tot Nut van 't Alge­ meen die een voortrekkersrol vervul­ de. Ze probeerde gymnastiek in het onderwijs ingang te laten vinden en richtte gymnastiekscholen op. Self­ made gymnastiekleraren lazen gretig de vooral uit het buitenland afkom­ stige literatuur en breidden hun ken­ nis steeds verder uit. De Nederlandse artsen stelden zich heel wat gereserveerder op. Voor de behandeling van afwijkingen aan het bewegingsapparaat had men al een arsenaal aan mogelijkheden, varië­ rend van rekmachines en beugels tot korsetten en peesdoorsnijdingen. Waar was die gymnastiek eigenlijk voor nodig?

Sociologie In zijn proefschrift heeft Terlouw zich nauwelijks met vakinhoudelijke ontwikkelingen beziggehouden. Hem interesseerde meer de sociologische

Kuyper nam gespannen plaats tegenover Leonore Martini. Zij zat achter zijn bureau, en dat gaf Kuyper het gevoel van 'de baas gaat spreken'. Hij wipte ongemakkelijk van de ene bil op de andere. "Bram, beste Bram," begon ze onheilspellend, "je weet dat we geen makkelijk jaar hehben gehad. We moesten letterlijk begin­ nen bij nul, en maar zien waar we de studenten vandaan zouden halen. Dat was een bijna onmogelijke opgave, in deze tijd van grote concurrentie onder de universiteiten. Maar ik moet zeg­ gen: het was wel een jaar om met warme gevoelens aan terug te denken. We hebben samen toch een aantal creatieve ideeën ontwikkeld, die soms zelfs kleine succesjes opleverden. We hadden bovendien alleen elkaar om op terug te vallen, en ook dat is me wonderwel bevallen." Er steeg een blos naar Kuypers wangen. Toch voelde hij dat er slecht nieuws zat aan te komen. "Je moet me goed begrijpen. Bram", ging Leonore verder. "Ik heb hier een heel plezierige tijd gehad, en het doet me dan ook pijn dat... Nou ja, wat ik eigenlijk wil zeggen: ik heb een leerstoel aangeboden gekregen in Chicago." Kuyper slikte. Zijn borstkas begon onaangenaam te steken. "Ik vond het een enorme uitdaging om een nieuw instituut van de grond te tillen, maar het Amerikaanse avontuur trekt me nog véél meer. Het was altijd mijn grote droom om daar nog eens te kunnen leven, in die academische wereld van polemische gees­ ten, van debating minds , van..." Kuyper onderbrak haar mompelend: "Leonore, ik wens je alle succes toe", en strompelde de kamer uit. Wat moest hij nu in zijn eentje? Het viel hem bar tegen van

vraag hoe de heilgymnastiek uit­ groeide tot een zelfstandig beroep. Van een uit het buitenland overge­ waaid novum, in de jaren twintig en dertig, werd de heilgymnastiek in zo'n vijftig jaar tijd een zelfstandige professie, bekroond met de oprich­ ting van een eigen beroepsvereniging in 1889. De wordingsgeschiedenis van het be­ roep, zo blijkt, wordt vooral geken­ merkt door een stevige competentie­ strijd met de medische stand. Lange tijd was de heilgymnastiek vooral het terrein van enthousiaste, autodidac­ tisch geschoolde gymnastiekleraren. Velen van hen vonden dat ze heel goed in staat waren patiënten met hun heilzame oefeningen te behan­ delen. De heren medici lieten im­ mers de heilgymnastiek goeddeels links liggen. Langzaamaan echter begon de medi­ sche stand aanspraken te maken op het uitoefenen van heilgymnastiek. Het was ten slotte een vorm van ge­ neeskunde, die niet door onbevoeg­ den diende te worden uitgeoefend. De competentiestrijd ging naar een climax in de jaren tachtig van de vo­ rige eeuw. De heilgymnasten voel­ den steeds sterker de behoefte aan een eigen beroepsvereniging; ener­ zijds om hun belangen te bescher­ men tegen de medici en erkenning te krijgen voor hun deskundigheid; an­ derzijds om iets te doen tegen het toenemend aantal charlatans dat geld wilde slaan uit de gymnastiek.

Geen keus Uiteindelijk kwam de beroepsvereni­ ging er, in 1889. Het Genootschap ter Beoefening van de Heilgymnastiek in Nederland stelde zich ten doel kennis en vaardigheden te bevorderen en de relatie met de medische stand te ver­ beteren. Voor dat laatste, zo blijkt, nam men uiteindelijk genoegen met een ondergeschikte houding ten op­ zichte van de medici. Leden van de vereniging beloofden geen patiënten te behandelen dan na advies van een medicus. De artsen, die aanvankelijk zo'n sceptische hou­ ding tegenover de heilgymnastiek hadden ingenomen, hadden het voor elkaar gekregen: zonder zich zelf op het nieuwe terrein te begeven, hiel­ den ze er wel controle over. "De heilgymnasten hadden in feite geen keus", aldus Terlouw. "Ze voel­ den zelf wel aan dat therapeutische gymnastiek altijd een moeilijk terrein zou blijven. Bovendien was de over­ heid geneigd te luisteren naar de be­ langenverenigingen van medici. Je zou kunnen zeggen dat de professio­

Armatooten naar boven. (6, 12, 20 keer.)

Armstooten naar beneden. (10, 20, 30 keer.)

naliseringsstrategie van de medici veel beter gewerkt heeft dan die van de heilgymnasten". En zo komt het dus, volgens de pro­ movendus, dat de hedendaagse heil­ gymnastiek ­ de fysiotherapie ­ nog steeds een wat precaire relatie met doctoren hebben, waarbij beiden de waarheid in pacht plegen te hebben. Bovendien, zegt Terlouw, wordt nu duidelijk waar het eeuwige verwijt aan de fysiotherapie "dat het alle­ maal niet wetenschappelijk is" van­ daan komt. "De fysiotherapie heeft in Nederland gewoon nooit de kans gekregen om uit te groeien tot een wetenschappelijke discipline; de me­ dici hadden dat terrein te stevig afge­ schermd." "Fysiotherapeuten doen wat ze moe­ ten doen en verder luisteren ze naar de arts. Onze leerboeken komen van medici, van de universiteit. Fysiothe­ rapie is een hogere beroepsopleiding, geneeskunde een academische. Dat is een heel indoctrinerende beeldvor­ ming. Het had ook allemaal heel an­ ders kunnen lopen. Dan had je nu, in de medische wereld, naast de psychi­ ater, de neuroloog en al die andere specialisten, ook een bewegingsthera­ peut gehad." Tot Terlouws grote vreugde wordt nu in Utrecht een bijzondere leer­ stoel in de fysiotherapie ingesteld.

A. Kuyper Zn.

De belevenissen van een achterkleinkind (slot) Leonore, dat ze haar carrière voorrang gaf boven de struggle for life die zij hier aan het voeren waren. Ze liet hem gewoon stikken. Wezenloos vond hij de weg naar de toiletten, waar hij zich een kwartier lang opsloot. Net voordat hij zijn inmiddels lege kamer weer wilde betreden, werd zijn aandacht getrokken door een man die zwaaide met een blauwe brief. "Deze moest ik u persoonlijk in handen geven, meneer Kuyper," zei de man plechtstatig. Zuchtend ging Kuyper ermee achter zijn bureau zitten. Zijn ogen dwaalden over het papier. Ach nee, dat meenden ze toch niet? Moedeloos liet hij de brief op de grond glijden. Zijn ogen

Armstooten naar achter. (6, 12, 18 keer.)

Stukje bij beetje komt de wetenschap­ pelijke erkenning wel. Zelf schrijft hij onverdroten voort aan de geschiede­ nis van zijn negentiende­eeuwse col­ lega's. "Ik heb nu al duizend bladzij­ den op de plank liggen over de perio­ de na 1889", zegt hij. "Dat moet mijn tweede boek worden. Wat de VU betreft is de koek echter op. De afgelopen vier jaar was de promovendus, dankzij een reeks tijde­ lijke aanstellingen en student­assis­ tentschappen, in dienst van de facul­ teit bewegingswetenschappen, waar hij ook is afgestudeerd. Zijn onder­ zoek past echter niet meer in het voorwaardelijk gefinancierde onder­ zoek van die faculteit. Ook de fysiotherapie kan hij niet meer beoefenen, sinds hij in 1980 een ongeluk kreeg. Maar daarom niet getreurd. Terlouw is optimistisch: "Ik wil deze kennis niet verloren la­ ten gaan. Ik denk dus dat ik gewoon free­lance vakhistoricus word."

staarden naar zijn pennebakje, zonder iets te zien. Zeker een uur zat hij zo. Toen stond hij eindelijk op, pakte zijn jas van de kapstok, wierp een weemoedige blik in zijn kamer, en trok de deur achter zich dicht. Met hangende schouders sleepte hij zijn moegestreden lichaam naar de lift. Ontslagen! Hoe haalden ze het in hun hoofd! "Wegens het niet­ voldoen aan de vastgestelde minimum­eisen, aan de uitvoering van welks wij krachtens de ministeriele richtlijnen gehouden zijn." Hoe konden ze zo'n zin ook maar uit hun hypocriete bek krijgen? Die verdomde ambtenaren ook, wat hadden die voor verstand van het opzetten van een nieuw gerenommeerd weten­ schappelijk instituut? Het enige dat die leeghoofden konden was tellen hoeveel acceptgirootjes ze hadden binnengekregen, en een beetje zitten mierenneuken boven hun agenda's. "De uiter­ ste termijn van 20 juni is verstreken." Zeikstralen! Galbakken! Stelletje graftakken! Gaandeweg verloor Kuyper zijn zelfbeheersing. De woede bor­ relde steeds heviger in hem omhoog. Bijna schuimbekkend werkte hij zichzelf door de draaideur naar buiten, waarbij hij de deur zo'n zwieper gaf dat hij een eerstejaars student de hal in lanceerde. Maar hij merkte het niet eens, hij keek niet op of om. Met grote stappen baande hij zich een weg over het bordes, richting Buitenveldertse Laan. Het kon hem niet schelen waar­ heen hij liep, als hij maar weg was bij die achterbakse christen­ honden. Grommend schopte Kuyper een colablikje weg. Hij hoorde getoeter en getringel, maar dat deed zijn woede alleen maar groeien. Takkeverkeer, schold hij, en stak de trambaan over. De bestuurder van de Amstelveenlijn schrok hevig en probeerde uit alle macht te remmen.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen