Ad Valvas 1990-1991 - pagina 302

IAD VALVAS 31 JANUARI 1991

PAGINA 6

ringstekort van de overheid de aller­ hoogste prioriteit. Zijn boodschap was dat het onderwijs daaraan had mee te werken. Onderwijs werd ge­ zien als een melkkoe waaruit zoveel mogelijk gehaald moest worden. Rit­ zen daarentegen is ervan overtuigd dat het onderwijs en de universiteiten uiterst belangrijk zijn voor de toe­ komst van het landfenhij vecht voor de bescherming ervan. Om in de beeldspraak te blijven: hij wil de koe wel bij de horens vatten," aldus Van der Schans.

Het kabinet houdt zich dezer dagen bezig met het opstellen van een 'tussenbalans', die waarschijnlijk voor alle departementen bezuini­ gingen met zich mee­ brengt. Het is zeer wel mogelijk dat ook minis­ ter Ritzen een vervelen­ de boodschap heeft voor het hoger onder­ wijs. Daarom is dit een goed moment om ook in het hoger onderwijs eens een tussenbalans op te laten maken van het beleid van deze be­ windsman, van wie men bij diens aantreden zul­ ke hoge verwachtingen koesterde.

Belofte

Foto Nout Steenkamp

Jos Dohtnen Het 'veld' in het hoger onderwijs toonde zich nogal ingenomen met het feit dat Jo Ritzen op 7 november 1989 aantrad als de nieuwe minister van onderwijs en wetenschappen. Ritzen, hoogleraar te Rotterdam, was immers een man uit de eigen kring, een goede bekende en vriend. Boven­ dien waren de universiteiten en de studentenbeweging de acht vooraf­ gaande jaren van CDA/VVD­bewind meer dan beu. De universiteiten had­ den bij Ritzens ambtsvoorganger Deelman nooit gehoor gevonden voor hun klacht over een structurele onderfinanciering van honderden miljoenen guldens. De studenten, boos over opeenvolgende bezuinigin­ gen op de studiefinanciering, hoop­ ten dat hen een beter lot beschoren zou zijn met een PvdA­ bewindsman. Ritzen zelf voedde die hoge verwach­ tingen graag. "Ik ben net op het goe­ de moment gekomen," zei hij kort na zijn aantreden in een interview met de universiteitsbladen. "Deetman heeft steeds moeten zeggen: zo is het afgesproken in het kabinet, ik moet zoveel ophoesten. Gelukkig hoef ik dat niet." We zullen een dezer dagen kunnen nagaan of de minister deze uitspraak overeind kan houden.

Treinstellen In de krap anderhalf jaar dat Ritzen in Zoetermeer zetelt heeft het 'veld' zijn verwachtingen echter al op een heel wat lager pitje gezet. De studen­ ten zijn zelfs ronduit teleurgesteld. Nog geen half jaar na de kabinetswis­ seling reeds werden treinstellen op een rangeerterrein in Amsterdam be­ klad met leuzen als Ritzen=Deetman. Bij de recente treinfeesten gin­ gen de OV­ jaarkaarthouders nog een stapje verder. 'Wij willen Deetman terug', was toen op een spandoek te lezen. Voorzitter R. Giesberts van de Lan­ delijke Studenten Vakbond (LS Vb) wil die eerdere leuze wel onderschrij­ ven, de tweede natuurlijk niet. "Wij hadden aanvankelijk de hoop dat de zaken onder dit CDA/PvdA­kabinet toch wel wat gunstiger voor ons stu­ denten zouden uitpakken dan onder de vorige regering. De PvdA heeft immers jarenlang in de Tweede Ka­ mer opmerkingen over de studiefi­ nanciering gemaakt die ons hoopvol

Vijftien maanden zwalken met Jo Ritzen toeschenen. De verwachting dat het met de PvdA in de regering anders zou gaan lopen, was dus wel ge­ grond," aldus Giesberts. "Maar al na een paar maanden werd uit het ge­ voerde beleid duidelijk dat alles bij het oude zou blijven. Er is door Rit­ zen zelfs geen poging ondernomen om het beleid bij te sturen. Dat is ons van hem vies tegengevallen." Verschillen tussen Deetman en Rit­ zen zijn er volgens Giesberts alleen te constateren in wat we de 'stijl' zouden kunnen noemen, niet in het concrete beleid. "Je moet Ritzen nageven dat hij de zaken wat slimmer heeft aan­ gepakt dan zijn voorganger ­ hij heeft de verschillende maatregelen met be­ trekking tot de studiefinanciering al­ lemaal apart gepresenteerd, zodat het wat minder erg leek en makkelijker geslikt werd. Ritzen heeft verder de suggestie weten te wekken dat hij open stond voor discussie. Wij heb­ ben echter gaandeweg gemerkt dat deze minister een vastomlijnd eigen verhaal heeft, waar onze argumenten in dienen te passen. Voorzover die er niet in passen, worden ze niet ge­ hoord. Het zogenaamde open overleg blijkt heel gesloten te zijn. Eigenlijk is Ritzen net als Deetman indertijd heel solistisch bezig." Hen gevoel van teleurstelling is ook ontstaan in een heel andere hoek, na­ melijk bij de Nederlandse organisatie

voor Wetenschappelijk Onderzoek (NWO). Dat is zeker opmerkelijk om­ dat Ritzen zich toch steeds als een warm pleitbezorger heeft gepresen­ teerd van de zaak waar deze organisa­ tie voor staat.

Onderzoek Inderdaad heeft Ritzen vorig jaar aan NWO meerjarige overhevelingen uit de universitaire onderzoeksgelden in het vooruitzicht gesteld van enkele tientallen miljoenen guldens. Korte tijd later, tijdens de onderhandelin­ gen met de universiteiten over het hoofdlijnenakkoord, moest de be­ windsman die belofte weer terugne­ men. Dat is hem trouwens al vaker overkomen, dat ambitieuze plannen en voornemens een buitengewoon kort leven hadden. In bestuurlijke kringen aan de uni­ versiteiten lopen de meningen over het enthousiasme waarmee deze be­ windsman de zaken te lijf gaat enigs­ zins uiteen. De voorzitter van de Ver­ eniging van Samenwerkende Neder­ landse Universiteiten (VS NU), ir. P. van der Schans, heeft tegenover Rit­ zen aan de tafel gezeten tijdens de onderhandelingen over het hoofdlij­ nenakkoord. "Ik zie een groot ver­ schil tussen het optreden van de vori­ ge minister van onderwijs, Deetman, en de huidige. Voor Deetman had het terugdringen van het financie­

De VSNU­voorzitter gelooft dan ook nog steeds in de belofte die Ritzen als man uit de eigen kring leek mee te brengen. "Minister Ritzen heeft ge­ loof in de grote betekenis die de uni­ versiteiten hebben voor de economi­ sche ontwikkeling van onze samenle­ ving. Hij heeft in de Verenigde S ta­ ten gezien hoe het onderwijs in de laatste tien jaar verwaarloosd werd en hij heeft gezien welk aandeel dat heeft gehad in de economische reces­ sie in dat land. Dat moest in Neder­ land worden voorkomen en ik weet zeker dat Ritzen de daarvoor nodige maatregelen wil treffen. Zijn pech is echter dat de omstandigheden zoveel slechter zijn geworden. Al bij zijn aantreden als bewindsman heeft Rit­ zen een aantal tegenvallers gehad: de ramingen bleken opnieuw te optimis­ tisch, de rentestand is ongunstig voor de overheidsfinanciën. Daarom is het ook niet niks wat het kabinet nu bij de tussenbalans gaat doen. Toch ge­ loof ik zelf dat de samenleving en het kabinet zich zullen realiseren wat verdere bezuinigingen op het onder­ wijs gaan betekenen. Dat zou het slachten zijn van de kip met de gou­ den eieren." Van der Schans vreest de tussenba­ lans van het kabinet niet echt, omdat in het hoofdlijnenalkkoord financiële rust aan de universiteiten is beloofd. Daarvan kan alleen in 'noodgevallen' worden afgeweken. "Helemaal gerust ben ik er natuurlijk niet op, maar de inzet van Ritzen is in ieder geval goed. We hebben met hem afspraken gemaakt in het kader van het hoofd­ lijnenakkoord en ik heb er alle ver­ trouwen in dat die boven tafel wor­ den gehouden. Verder is van groot belang op welke wijze de minister de reorganisatie van zijn departement gaat uitvoeren. De gedachte is dat de universiteiten in staat moeten wor­ den gesteld om zelf een integraal be­ leid te voeren. De reorganisatie van het ministerie dient daarop aan te sluiten: er moet gekoerst worden op afstemming, niet op versnippering van het onderwijs­ en onderzoeksbe­ leid. Een derde belangrijk punt dat ik zou willen noemen is de verdere vormgeving van de onderzoekschool. De universiteiten willen daar zelf verantwoordelijk voor zijn, uiteraard in nauwe samenwerking met NWO en de KNAW. Ik vind het verheugend dat de minister zelf ook heeft inge­ zien dat zijn aanvankelijke plannen met de onderzoekschool aangepast moesten worden. We hebben hem daarvan kunnen overtuigen en dat betekent dat deze minister naar argu­ menten wil luisteren. Ook dat spreekt in zijn voordeel."

Plannenmakerij Anderen kijken echter heel wat kriti­ scher aan tegen die enthousiaste plannenmakerij van de minister. Zo iemand is bijvoorbeeld de voorzitter van het college van bestuur van de Universiteit van Amsterdam, drs. J.K.M. Gevers. "Bij de wisseling van het kabinet heb ik er al voor gewaar­ schuwd dat een minister die afkom­ stig is uit de eigen kring ook grote ri­ sico's voor de universiteiten met zich meebrengt," aldus Gevers. "De

Haagse politiek vergist zich namelijk met de gedachte dat Onderwijs en Wetenschappen een vakministerie is waar bij voorkeur professoren op ge­ zet moet worden, zoals in het geval van Van Kemenade en nu van Rit­ zen. Ministers van onderwijs moeten volgens mij maar één ding goed kun­ nen: ze moeten een ingewikkeld sys­ teem kunnen besturen. Ik zit bepaald niet verlegen om ministers met idee­ en ­ het is veel beter voor de universi­ teiten om eigen ideeën te ontwikke­ len." Gevers vindt dat de balans voor Rit­ zen nog steeds onbeslecht is: "Hij heeft ons met zijn ideeën laten zwal­ ken. Zijn plannen werden al weer half ingeslikt vlak nadat hij ze geuit had ­ internationalisering, Engels als voertaal. Het effect daarvan is steeds dat hij verdacht wordt van iets wat la­ jer heel anders blijkt te zijn. Zo leek het er even op dat hij de universitaire democratie wilde terugdraaien en daarna toch weer niet. Kijk, ik vind Ritzen een interessante en aardige man, hij heeft ook goede boeken ge­ schreven. Maar dat zegt allemaal nog niets over de kwaliteit van zijn minis­ terschap. Er moet bestuurd worden, want veel deugt nog niet. En die klus kan niet aan de universiteit in Am­ sterdam of in Leiden worden ge­ klaard, maar alleen in Zoetermeer. Als je Ritzens boeken leest, is hij een van de beste verdedigers van het ho­ ger onderwijs. Maar ik zeg nog: eerst zien, dan geloven. Voor Ritzen moet de test nog komen."

Watcher Dr. A. Lansink is weliswaar geen di­ recte belanghebben uit het hoger on­ derwijs, maar als onderwijsspecialist van de CDA­fractie in de Tweede Kamer moet hij toch een Ritzen­wat­ cher bij uitstek geacht worden. Hoe bevalt hem het optreden van de coa­ litiegenoot jegens het hoger onder­ wijs? Lansink: "In het kader van het re­ geerakkoord hebben wij ­ het CDA samen met de PvdA ­ eigenlijk niet zoveel afgesproken met betrekking tot het hoger onderwijs. Alleen wat de Wet Studiefinanciering betreft moesten we zaken doen. Enerzijds was dat nodig omdat we weer nieuwe overschrijdingen zagen aankomen, anderzijds omdat de PvdA zoals be­ kend grote kritiek had op de oude wet. De afspraken hierover zijn later door minister Ritzen vertaald in de Herorienteringsnota S tudiefinancie­ ring ­ en die heeft onze instemming." "Vanuit het regeerakkoord gezien is dus aan de verwachtingen voldaan," vindt Lansink. "De vraag is nu vooral of de studiefinanciering nog verder zal moeten inleveren en of er een nieuwe structuur voor komt. PvdA­ voorzitter Sint en ook Brinkman heb­ ben in toespraken gezinspeeld op een meer ouder­afhankelijk stelsel. Maar dat punt is voorlopig nog in nevelen gehuld. Hierover wordt zowel binnen de regeringspartijen alsook daarbui­ ten nog heel verschillend gedacht. Ik heb er nog geen idee van of het kabi­ net met voorstellen komt en het lijkt mij niet erg zinvol daarop vooruit te lopen. Inderdaad, vlak voor en na zijn aantreden heeft Ritzen ambitieuze woorden gesproken over de noodzaak van een grote reorganisatie van het departement en de financiën ervan. Wat moet ik daar anders van zeggen dan: hij staat nu wel met beide benen op de grond, om niet te zeggen in het zand. Ik heb wel eens gezegd dat ik deze minister politiek naief vond. Naïef in de goede zin van het woord overigens ­ niet in de zin van dom, maar met het enthousiasme dat kin­ deren ook hebben. Maar hij staat in­ tussen met de benen op grond, nu hij gemerkt heeft dat die zaak heel wat weerbarstiger is dan hij leek."

1

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen