Ad Valvas 1990-1991 - pagina 235

PAGINA 7

AD VALVAS 6 DECEMBER 1990

Marokkaanse jongeren: een generatie op drift Antropologisch onderzoek naar het ontstaan van een nieuwe onderklasse Frank van Kolfschooten "Wat kom je hier doen? Flikker op! Zoek een ander buurthuis!" Dat wa­ ren de eerste reacties die cultureel antropoloog Hans Werdmölder kreeg te horen toen hij in 1982 als barkee­ per/onderzoeker aan de slag ging m een jeugdhonk voor Marokkaanse jongens in De Pijp. Ook al legde hij hun keer op keer geduldig uit dat hij het beste met hen voor had, de scheldwoorden 'spion', 'rechercheur' en 'Rus' bleven hem achtervolgen. Uiteindelijk wist hij hun vertrouwen toch te winnen en volgde hij ruim twee jaar lang hun criminele loop­ baan op de voet. Drie jaar later, in 1988, heeft hij de jongens opnieuw opgezocht om te zien wat er van hen was geworden. In zijn proefschrift Een generatie op drift. De geschiede­ nis van een Marokkaanse randgroep beschrijft Werdmölder hoe het groot­ ste deel van de 34 Marokkaanse jon­ gens, die in het kader van de gezins­ hereniging naar Nederland waren gekomen, in de marge van de Neder­ landse samenleving is beland. Het verhaal begint onschuldig. Op het 'Pipaplein' in de Pijp ontmoeten jongens uit de buurt elkaar iedere avond om wat te voetballen en te stoeien. De groep, door Werdmölder aangeduid als Marnel omdat zij be­ staat uit Marokkanen (Mar) en Ne­ derlanders (Nel), bezorgt de buurtbe­ woners steeds meer overlast. Die er­ geren zich aan hun ronkende motors, en gepraat en geschreeuw tot diep in de nacht.

langer links laten liggen." Pessimistisch is hij niet, al geeft hij toe dat veel langdurig werklozen het vermoedelijk niet zullen redden, om­ dat ze te lang op non­actief hebben gestaan. Er is in ieder geval wel weer vraag naar lager geschoold personeel. In de metaalsector zit men te sprin­ gen om LTS'ers. Daar zou de scho­ ling zich dus op moeten richten. "Je moet de jongens dan wel een duwtje in de rug geven. Want iemand die nu al 1500 gulden verdient door erbij te sjoemelen krijg je anders niet een twee drie op de werkvloer van de fa­ briek." Werdmolders leven is de afgelopen negen jaar volkomen beheerst door de Marokkaanse jongeren. Het spijt hem (en vooral zijn vrouw) niet dat het onderzoek nu is afgerond. "Dit is geen onderzoek dat je van negen tot vijf doet, en ook geen onderzoek dat je zo maar los kunt laten als je thuis bent. Ik was ook vaak in de avonden en weekenden op stap. Het was hondsmoeilijk."

Antropoloog Hans Werdmölder deed acht jaar onderzoek naar een Marokkaanse jeugdben­ de in De Pijp. De rand­ groepjongeren betalen de rekening van de ver­ zorgingsstaat, zo stelt hij in zijn proefschrift 'Een generatie op drift', waarop hij afgelopen donderdag promoveer­ de. Zonder een goed op­ vang­ en integratiebe­ leid zullen de jongens voorgoed deel gaan uit­ maken van de onder­ kant van de samenle­ ving.

Mol

Barkeeper De jongens beginnen bovendien klei­ ne diefstallen te plegen, ze pikken fietsen en ze intimideren voorbijgan­ gers. Het gevolg is dat de buurt hen steeds meer met de nek aankijkt. Dit verstevigt de band tussen de jongens alleen maar, en de overlast neemt toe. De gemeente opent een clubhuis voor hen in een oud schoolgebouw, zodat de jongens in ieder geval van de straat af zijn. Werdmölder kan als barkeeper in het clubhuis dagelijks horen dat daarmee geen eind is gekomen aan de delin­ quente activiteiten. Integendeel, die nemen alleen maar toe. De winkel­ diefstallen maken plaats voor auto­ kraken, insluipingen en berovingen op straat. Bovendien doen de hard drugs hun intrede in het clubhuis. Diverse jongens raken verslaafd aan de herome. De levens van de jongens worden steeds troostelozer omdat ze iedere binding met de samenleving kwijtra­ ken. Ze zijn vaak voortijdig van school gegaan, hebben geen uitzicht op werk en velen hebben na ruzie met hun vader het ouderlijk huis ver­ laten. Ze vinden zichzelf overigens helemaal niet mislukt. Volgens de groepswaarden is iemand geslaagd als hij een grote mond heeft, zijn knuis­ ten weet te gebruiken en vooral wan­ neer hij veel geld heeft.

Kippeslachter Werdmölder merkt dat de grote voor­ beelden van de jongens mensen zijn die "in mooie huizen wonen, tien 'ruggen' per maand verdienen en in grote BMW's rondrijden. Bekende voorbeelden van malafide praktijken in het bedrijfsleven bevestigen het beeld dat jongens hebben over de sa­ menleving, waarin voor hen geen plaats is maar door anderen forse winsten worden gemaakt." Een meesteroplichter als heer Olivier geldt in het clubhuis als een zeer ge­ slaagd figuur. Geen wonder dus dat de jongens geen morele remmingen kennen bij het aanvullen van hun uitkering met de verkoop van soft drugs of het verhandelen van gesto­ len spullen. Ze verdienen zo meer

Hans Werdmölder: "Bekende voorbeelden van malafide praktijken in het bedrijfsleven bevestigen het beeld dat deze jongens hebben over de samenleving" poto Bram de Hollander

dan hun vader ooit heeft verdiend als schoonmaker of kippeslachter Werdmölder constateerde tijdens zijn onderzoek dat de vaders van de jon­ gens vaak veel van hun gezag hebben verloren. Niet alleen omdat ze min­ der geld verdienen, maar ook omdat ze de Nederlandse taal niet zo goed spreken. De jongens moeten soms zelfs als tolk optreden voor hun va­ der. Ze laten zich daarom niet meer zo maar commanderen door hun va­ der, ook al hebben ze in Marokko ge­ Jeerd dat een zoon respect hoort te hebben voor zijn vader. De zonen mogen dan beter Neder­ lands spreken dan hun vaders, dat wil niet zeggen dat ze het Nederlands be­ heersen. Het onderwijs voor buiten­ landse leerlingen laat volgens Werd­ mölder veel te wensen over. In de ja­ ren zeventig is de overheid begonnen

lands leren?" klaagden ze tegen Werdmölder. De meeste jongens zijn dan ook afgehaakt na de Schakelklas, en hun Nederlands wordt jaar in jaar uit slechter doordat ze steeds minder contact hebben met Nederlanders. Marokkanen zullen in de nabije toe­ komst de grootste migrantengroep in Nederland vormen. De groep groeit snel, mede door de overkomst van vrouwen en kinderen in het kader van de gezinshereniging. In 1989 wa­ ren er 32.000 Marokkanen in Am­ sterdam, en 3500 daarvan zijn tussen 13 en 25 jaar oud. De problemen met Marokkaanse jongeren zullen alleen maar toenemen als er niet snel een effectief beleid gevoerd gaat worden. Werdmölder is blij dat het thema nu in ieder geval bespreekbaar is. Lange tijd was het taboe omdat men vreesde voor stigmatisering van de Marokka­

iemand is in liun ogen geslaagd als hij een grote mond heeft, zijn knuisten weet te gebruiken en vooral wanneer hij veel geld heeft met Internationale Schakelklassen voor buitenlandse leerlingen met een laag opleidingsniveau. Het leek het ei van Columbus. Alle buitenlanders werden zo opgevangen en als ze een­ maal Nederlands hadden geleerd konden ze doorstromen naar het la­ ger beroepsonderwijs.

Taboe De Marokkaanse jongens die Werd­ mölder tegenkwam voelden zich ech­ ter gediscrimineerd, en noemden de Internationale Schakelklas 'derde­ rangs onderwijs'. "Ze stoppen alle jongens uit het buitenland in één klas. Hoe kunnen wij nou Neder­

nen. Alle migranten werden op één grote hoop gegooid, met alle funeste gevolgen van dien. Want zelfs binnen de Marokkaanse gemeenschap zijn verschillende groepen met elk hun eigen problemen. Berber­Marokkanen zijn niet te ver­ gelijken met de Marokkanen uit noordelijk Marokko, waar de meeste jongens uit het onderzoek vandaan komen. En Marokkanen uit Tanger hebben weer andere problemen.

Onderklasse Werdmölder is daarom tegenstander van het beleid van 'positieve actie' dat alle migranten, ongeacht hun her­

komst, probeert te stimuleren. "Al­ leen de best opgeleiden uit de etni­ sche groepen profiteren daarvan, maar die redden het toch wel. Daar is zelfs vraag naar. Het gaat echter om de etnische jongeren die langdu­ rig werkloos zijn. Daarvoor wordt nu een totaal onverschillig beleid ge­ voerd. We geven ze een uitkering en doen niet al te moeilijk als ze er wat bij sjoemelen. Het Arbeidsbureau zet ze in de bak 'Onbemiddelbaar'." Dit is vragen om moeilijkheden, denkt Werdmölder. "We creëren zo een onderklasse, en dat is onaan­ vaardbaar. De sociaal­economische scheidslijn valt steeds meer samen met de etnische scheidslijn, en dat is een sociale tijdbom." De Marokkaanse jongeren moeten in ieder geval aan het werk worden ge­ zet, meent hij. "Werk is de beste hulpverlening." Van de groep die hij onderzocht kwamen tien jongens met veel pijn en moeite weer op het rech­ te pad terecht nadat ze werk hadden gevonden. De relatie met hun ouders verbeterde en sommige jongens gin­ gen zelfs weer thuis wonen of von­ den een vrouw. Daardoor konden ze het arbeidsritme gemakkelijker vast­ houden. Zelf uit bed komen, en een eigen potje koken is nu eenmaal moeilijk voor een jongen die niet ge­ wend is aan een arbeidzaam leven.

Vooral de psychologische druk was groot. Hij voelde zich af en toe een mol die zat te wroeten in andermans leven. "Je kunt het verrader noemen, maar je kunt het ook positief opvat­ ten en zeggen dat je een tolk bent van hun ideeën en gedachtenwereld. Een jongen die een deel van het boek heeft gelezen zei een beetje teleurge­ steld tegen me: 'Hans, het klopt wel, maar als vriend ga je dat toch niet al­ lemaal opschrijven. Nu weet ieder­ een het.'" Het lastigste vond Werdmölder dat hij als participerend onderzoeker zijn eigen 'onderzoeksinstrument' was. "Ik was als persoon zelf met de me­ thode verbonden en was mijn eigen ethicus." Hij had er bijvoorbeeld veel moeite mee dat het clubhuis op een gegeven moment soft drugs ging ver­ kopen. Hij vond het onjuist om èn overheidssubsidies te incasseren èn geld te verdienen met hasjiesj. Door de verkoop kwam er ook een ander publiek binnen, en bovendien werd er onder tafel herome verkocht. Hij moest dus af en toe de andere kant uit kijken. De jongens vroegen hem ook wel eens op de man af wat hij vond van hun criminele levenswijze. Hij loog daar niet over. "Ik zei dan dat ik het natuurlijk niet goed keurde, maar dat ik het aan niemand zou vertellen. Dat vinden ze wel zo eerlijk, want ze verwachten niet anders. Ze weten ook wel dat ik geen randgroepjongere ben." Werdmölder komt zijn jongens nog af en toe tegen in de stad en hij kan ze nog steeds aanspreken. "Ik geef ze een klopje op de schouder en vraag ze hoe het ermee gaat. Ik heb een hoop van ze geleerd, want ze hebben meer mensenkennis dan de gemid­ delde burger." Advertentie

wij d r u k k e n uw

proefschrift in m a x . 14 dagen

Flinks Werdmölder is niet tegen het gebruik van dwang om de jongens aan de slag te krijgen. Dat zou kunnen door de uitkering in te houden als ze werk weigeren. "Die jongens gaan me aan het hart en ik vind het een afschuwe­ lijk beeld als ze over tien jaar nog werkloos zijn. Dan zijn het trouwens geen jongeren meer maar streetcor­ nermen die hun dag doorbrengen met drank en drugs. Noem het Nieuw Flinks of wat je maar wilt, maar we mogen deze generatie niet

tegen zeer scherpe pri jzen bijv 300 oplaag, 160 pag ƒ2213,96 excl 6% btw uitstekende kwaliteit mfoiinattefoldei op aanvraag lelefoonm 053-33523} iiespenühseeid in boeken en pi oef Sc iu iflen

'jj sneldruk /enschede

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen