Ad Valvas 1990-1991 - pagina 319

I CULTUUR

AD VALVAS 7 FEBRUARI 19911

I PAGINA 1 1

Waarom ik geen hekel aan Bergman heb Films van Ingmar Bergman in Filmhuis Uilenste de Het zevende zegel (do 7 febr), Wilde aard­ beien (do 14febr), Persona (do 21 febr) en Scenes uit een huwelijk (do 28 febr) Aanvang 21 00 uur Informatie 548 f

Dlck Roodenburg Sommige filmmakers scheppen hun eigen genre. Dé nieuwe Hitchcock, dé nieuwe Fellini ­ om er slechts twee te noemen ­, daar werd en wordt door de liefhebbers naar uitge­ keken. Net als bij een western of bij een musical weet je wat je ongeveer kunt verwachten. Een Hitchcock staat voor suspence, overgoten met een sausje psycho­analyse. Een Felli­ ni, dat zijn fantastische decors en per­ sonages met allerlei eigenaardighe­ den. Ook Ingmar Bergman hoort in dit rij­ tje. Met het probleem dat zijn films niet in één of twee zinnen zijn te schetsen. Zwaarmoedig? Och, ik heb wel eens moeten lachen tijdens een Bergman. Vage mystiek? Misschien, maar De Dood in Het zevende zegel is een wel heel concrete verschijning van vlees en bloed. Saai? Volgens Bergman mogen we de betekenis van saaiheid in de kunst niet onderschat­ ten. Hij is dan ook een groot bewon­ deraar van Robert Bresson en Andrej Tarkovski. De meningen over Ingmar Bergman zijn verdeeld. Natuurlijk, hij wordt al­ gemeen gezien als een van de belang­ rijkste filmers van deze tijd en is sinds Fanny en Alexander nog nauwelijks omstreden. Woody Allen beschouwt hem als zijn God uit Zweden. Een

andere Amerikaan echter, de produ­ cent Ross Hunter, vertrouwde ooit actrice Liv Ullman toe dat hij ver­ baasd was dat ze kon lachen: "Dat had ik aan die sombere en onbegrij­ pelijke films van die gekke Zweed niet afgezien". Maar waarschijnlijk zegt dat meer over Hunter dan over Bergman. Graag zou ik een hekel aan Bergman hebben. Een Zweed die om de belas­ tingen te ontvluchten naar Duitsland gaat, daar is iets mis mee. Van W.F. Hermans heb ik uit principe niets meer gelezen sinds hij naar P arijs vertrok en het kookboek van Henk Molenberg sla ik niet meer open sinds ik hem vanuit België hoorde verkondigen dat in Nederland het bloed van de balkons druipt vanwege de ritueel slachtende bovenburen. Kunnen conservatieven kunstenaars zijn? Bovendien, Bergman, dat was eigenlijk meer voor roomskatholieke jongens die, begin zestiger jaren. Wil­ de aardbeien mochten zien onder be­ geleiding van een pater en na afloop een discussie over de zin van het le­ ven. Wij gereformeerden deden nog niet aan film. Maar alle tegenwerpin­ gen ten spijt, van Bergman heb ik ooit geleerd wat kunst is: het omzet­ ten van een idee in beelden, de dood die als personage opgevoerd wordt. Een sympathiek trekje van Bergman ­ en dat heeft hij gemeen met Hitch­ cock en Fellini ­ is dat hij zich verzet tegen elke uitleg van zijn films. Over zijn katholieke bewonderaars zegt hij: "Ik heb lang op de zwarte lijst van ka­

De hfestyle van nachtvhnders Fototentoonstelling Erotic Desire, in vijf Rotter damse galeries, tot 17 februari De foto s van Nan Goldin zijn te zien m galerie Snoei Informa­ tie stichting Perspectief, tel 010 4780655

Iris Dfk "Ik wilde sex demystificeren, gewoon laten zien wat het is: een machts­ strijd, en meestal onromantisch", zei ze over haar aangrijpende fotoboek The Ballad of Sexual Dep endency uit 1986 (geïmporteerd door boek­

handel De Verbeelding). Het hoogte­ punt van de fotomanifestatie 'Erotic Desire' in vijf Rotterdamse galeries, wordt gevormd door het werk van een fotografe, die seksualiteit af­ beeldt zonder een beoogd prikkel­ef­ fect. De New Yorkse Nan Goldin fotogra­ feert al meer dan tien jaar haar 'tribe of friends', nachtvlinders, die zichzelf bewust onder het kopje 'outcast' scharen. Goldin vindt dat in deze maatschappij, vooral in de Verenigde

Scène uit 'Wilde aardbeien' tholieken gestaan. Toen kwam er een slimme pater, die zei dat ze deze knul maar liever onder hun hoede moes­ ten nemen. Sindsdien ben ik achter­ volgd door katholieke interpretaties van mijn films." Ook zou ik Bergman graag een sexist noemen. De verkrachtingsscène in De Maagdenbron, overigens gejat uit Kurosawa's Rashomon, is bepaald onfris. In Face to face laat hij Liv Ull­ man nadat ze verkracht is suggereren dat ze het eigenlijk wel prettig vond.

Dat lijkt me een typisch mannelijke fantasie. Anderzijds valt niet te ont­ kennen dat Bergman een aantal van de mooiste vrouwenportretten uit de filmgeschiedenis tekende. Geen re­ gisseur heeft ooit beter verbeeld wel­ ke gevoelens er achter een vrouwen­ gezicht schuil kunnen gaan dan Bergman in Persona. En Liv Ull­ man, die ik verder nog nooit op een originele visie heb kunnen betrap­ pen, speelt in Scènes uit een huwelijk de rol van haar leven. Zonder over­

drijving kun je zeggen dat die film normgevend was voor nogal wat ­ al of niet echtelijke ­ relaties in de jaren zeventig. Deze maand draait Filmhuis Uilen­ stede vier films van Ingmar Berg­ man. Wie wil weten waar mensen zo'n dertig jaar geleden hun geloofs­ problematiek aan ophingen en zo'n tien jaar geleden hun relatieproble­ men, moet beslist gaan kijken. Want ­ ik zeg het met tegenzin ­ het zijn ei­ genlijk heel goede films.

Staten, de verkeerde dingen geheim worden gehouden. "Je ziet het aan de onverkwikkelijke censuurkwesties: elk beeld dat afwijkt van traditionele familieverhoudingen wordt wegge­ stopt." In Rotterdam hangen onder andere de keiharde foto's van haar getatou­ eerde macho­vriend Brian (begin ja­ ren '80) en recente, teerdere beelden van haar huidige levensgezellin Siob­ han. In de periode die haar oeuvre inmiddels beslaat is er veel veran­ derd, vertelde de fotografe onlangs op een door een slagregen van dia's ondersteunde lezing. "We leefden ontstuimig, destructief, maar hecht, als een alternatieve familie. Die tijd, de vriendschappen, de conflicten tus­ sen de sexen, moest ik vastleggen. Ik fotografeerde overal en altijd, om dat chaotische leven twee keer te leven." De foto's van feestende, vrijende, ver­

drietige en aggressieve vrienden zijn wonderlijk echt en intiem. De voort­ durende aanwezigheid van Goldins camera accepteren ze: "Mijn manier van fotograferen schept geen afstand, het is eerder een liefkozing." In 1987 nam het wilde leven een dra­ matische wending: een groot deel van de 'tribe' kreeg AIDS, raakte ver­ slaafd, stierf. Ook Nan moest afkic­ ken. De glamour van de destructieve lifestyle was er goed af. Goldin heeft in die donkere periode nauwelijks ge­ fotografeerd. De alomtegenwoordige dood deed haar beseffen hoe weinig een foto vasthoudt. Alleen haar eigen fysieke verval legde ze, als memento mori, nauwgezet vast. Tijdens de lezing is ze blozend, mol­ lig, en weer hard aan het werk. "Ie­ dereen is bewuster gaan leven. 'So­ briety' is nu erg belangrijk in New York. We gebruiken geen enkel ver­

slavend middel meer," 'Sobriety' straalt, als nieuwe levensstijl, van de recente foto's af. Ze zijn milder, en de belichting is minder hard. "Ik foto­ grafeerde altijd met het aanwezige licht. Pas na het veranderen van mijn levenspatroon, ontdekte ik dat met 'natuurlijk licht' altijd het daglicht bedoeld was." En ding lijkt onveran­ derd: de hechtheid van Goldins 'vriendenstam'. Nu de 'homophobia' in de Ameri­ kaanse media hoogtij viert, toont Goldin juist beelden van een positie­ ve homoseksualiteit. In Rotterdam zien we haar vrienden en vriendin­ nen en hun gezamenlijke vrijpartijen. Romantisch is Goldins sex nog steeds niet, wel liefdevoller en minder een machtsstrijd. Haar volgende boek zou "The Ballad of Sexual Autonomy" kunnen heten. ,

Portret van plattelanders Theatergroep Hollandia speelt "Stallerhor t / m 23 februan, in "De Achterstraat' te Hoorn Regie Johan Simons Reservenngen 075­31 02.31

iaR Peter Gerrfts

Tlieatergroep Hollandia

"Zalig de armen van de geest, want hen behoort het rijk der hemelen", prevelt de moeder van een achterlijk kind. Zij en haar man boer Staller kunnen geen liefde opbrengen voor hun Beppie, waaraan beiden weinig plezier beleven. Ze beschouwen haar als een buitenstaander; niet één van hen. Ook de seizoenarbeider Sjef, even­ eens geen hoogvlieger, bevindt zich in het stuk dat geschreven is door Franz Xaver Kroetz aan de zelfkant van de boerengemeenschap, waar de wetten van het geloof substituten zijn voor het gebrek aan eigen waarden en normen. Sjef wacht op z'n nade­ rend pensioen. "Dan laat ik me niet meer commanderen en ben ik een vrij man", zegt hij verlangend. Hij is

de enige die aandacht aan Beppie schenkt. Zonder haar als een zwak­ zinnige te behandelen vertelt Sjef haar verhalen en neemt haar mee naar kermis en café. Echter de primi­ tieve man houdt zijn sexuele driften niet onder controle. Theatergroep "Hollandia" speelt al­ tijd op locatie. Dit maal koos het ge­ zelschap voor de "Achterstraat" een multi­disciplinaire ruimte voor kun­ sten in Hoorn. Hier, op een houten plateau met aan weerszijden schuine balken waarop de personages op en af gaan, ontrolt het verhaal zich te­ gen een verblindende witte achter­ grond. In het platform zit glas ver­ werkt waaronder elementen uit de natuur als riet, klei en gerstenkorrels zichtbaar zijn. Wanneer de Stallers merken dat hun "mislukte exemplaar" door de "oude niksnut" Sjef zwanger is gemaakt, ja­ gen ze hem van het erf en zoeken een oplossing voor hun dochter. Op de voorgrond zit de huilende Beppie

en tegen de achterwand tekenen zich scherpomlijnde schaduwen van haar ouders af, waardoor het lijkt alsof zij in een wijds landschap staan. "Ze zeggen dat als je niet goed bij je hoofd bent de dood niet zo erg is als voor ons" oppert de boerin. "'N vlieg merkt ook van niks", reageert de boer. Het echtpaar verkeert in gewe­ tensnood waarin het vijfde gebod: "Gij zult niet doden" en het zesde ge­ bod "Gij zult geen onkuisheid be­ gaan" een rol spelen. Om de veron­ achtzaming van het ene gebod te be­ straffen of ongedaan te maken, zal het andere overtreden moeten wor­ den. Op ongenadige wijze portretteren de acteurs de personages van het platte­ land. Hun spel, waarin blikken en houdingen meer zeggen dan woor­ den, is aangrijpend. Ondanks het rau­ we verhaal en de vlakke personages gaat er vanuit deze voorstelling, door het samengaan van ruimte en spel, een poëtische werking.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen