Ad Valvas 1990-1991 - pagina 374

PAGINA 8

V r o u w e n c a r r I è r e s a a n d e Vy

Ongetrouwd, apenieuwsgierig en géén feministe

VS

.*

Gezina van der Molen bij haar oratie in 1949 Foto Bert Buurman

A

letta Tacobs oromoveerde in 1879 als eerste vrouw in N ederland. Die doorbraak kreeg op de VU pas in 1937 een pendant, met de promo­ tie van Gezina van der Molen. Daartussen zit een halve eeuw ­ en het hele gereformeerde gedachtengoed. Waarom duurde het op de VU alle­ maal zo lang? En wat had de Van der Molen, later de eerste vrouwelijke hoogleraar, dat andere gereformeerde vrouwen niet hadden? Mark Plekker Het gemorrei aan de gerefor­ meerde veste begint in 1905 met een briefje uit Arnhem. Een va­ der richt zich tot de Vrije Univer­ siteit met de vraag of hij zijn dochter Silvia 't Hooft als eerste­ jaars rechten mag inschrijven. Een ongewoon verzoek, want de 'Klokkenist der Kleine Luyden', Abraham Kuyper, had het er goed ingeramd: "Een studerende vrouw IS tegen de ordeningen Gods". De vrouw heeft een 'schonere taak' te vervullen en wel binnen het gezin, zo ordon­ neerde Kuyper. De Senaat van de universiteit buigt zich toch over het verzoek. Er wordt lang over vergaderd, maar uiteindelijk wordt met ne­ gen tegen drie stemmen besloten dat Silvia zich mag inschrijven. De Senaat stelt de directeuren van de VU ­ vermoedelijk vanwe­ ge een competentiestrijd tussen beide bestuursorganen ­ pas op de hoogte van de komst van de eerste vrouw, nadat ze al is inge­ schreven. De universiteit ontvangt mejuf­ frouw 't Hooft niet van ganser harte. Als VU­bestuurder prof. H.H. Kuyper, zoon van Abraham de Geweldige, in 1906 de achter­ ban uitlegt waarom een vrouw is toegelaten, zegt hij: "Voorop ge­ steld moet worden dat de bestem­ ming der vrouw ligt in het huwe­ lijk, haar Goddelijke roeping is vrouw, moeder te zijn." Het toe­ laten van een vrouw als student wil niet zeggen dat Silvia ook zal afstuderen want, zo vond H.H. Kuyper, "de vrouw is, generaal genomen, noch door haar geeste­ lijke aanleg noch door haar licha­ melijke kracht noch door haar bestemming en roeping voor de studie der wetenschap bestemd. Tot dusver zijn er noch op 't ge­ bied der kunsten noch op het ge­ bied der wetenschap geniale vrouwen opgestaan, die metter­ daad een nieuwe periode ontslo­ ten hebben." Deze opvatting is in het begin van deze eeuw in gere­ formeerde kring gemeengoed en het wekt geen verwondering dat

gereformeerden hun dochters toen niet in groten getale lieten inschrijven bij 'hun universiteit'. Een groot reservoir aan vrouwe­ lijke talenten, die later hadden kunnen promoveren, blijft zo on­ ontgonnen.

Toegewijd christen Na 1918 verdwijnt de gerefor­ meerde weerzin, zij het niet be­ paald in een spectaculair tempo. Jaarlijks schrijven zich twee a drie vrouwen in, een aantal dat slechts langzaam groeit. Onder de twaalf vrouwen die zich in 1924 aan de poorten van de VU melden, be­ vindt zich Gezina van der Molen. Het is haar tweede vervolgoplei­ ding. Aanvankelijk had ze geen aspiraties om te studeren. Haar vader, later Tweede Kamerlid voor de ARP, had een andere be­ stemming voor zijn dochter. Ze gaat naar de kweekschool en be­ haalt in 1910, 22 jaar oud, haar papiertje. Als de Eerste Wereldoorlog uit­ breekt, pijnigt Gezina zich als overtuigd en toegewijd christen met de vraag hoe het toch moge­ lijk is dat in een 'christelijke Eu­ ropa' landen oorlog voeren. Wat haar nog meer verbaast is dat ze daarbij elk voor zich God aan hun zijde wanen. Duitsland 'mit

Gezina van der Molen: een bres in liet bolwerk

Gott fur Kaiser und Reich' en Frankrijk 'pour Dieu, pour la Pa­ trie'. De thema's vrede en ge­ rechtigheid nemen haar aan­ dacht vanaf die datum in beslag. Het onderwijs bevalt haar niet. Bevangen door het Florence Nightingale­syndroom wordt ze in 1917 verpleegster in Amster­ dam. De tienurige werkdag blijkt echter te zwaar voor haar, zodat ze dit werk niet lang volhoudt. Aan het einde van de Eerste We­ reldoorlog weet haar moeder on­ derdak in Amsterdam te regelen, in het huis van de wat excentrie­ ke vu­professor Anne Anema. Anema, hoogleraar in het volken­ recht, stond in gereformeerde kringen te boek als een eigenzin­ nig baasje. Geniaal maar lui. Hij speelde uren piano per dag. Hij liep niet in de pas. In eigenzinnigheid heeft hij aan Gezina van der Molen een goede sparring­partner. Maar wat be­ langrijker is, hij weet Gezina ook te interesseren voor het interna­ tionale recht. In 1924 wordt ze op 32­ jarige leeftijd na een collo­ quium doctum toegelaten op de VU. Ze verdient het geld voor haar studie onder meer als jour­ naliste van de Standaard en de Amsterdammer. Nadat ze in 1929 is afgestudeerd, kan ze bij haar voormalige huis­ baas Anema promoveren. Op 4 juni 1937 is het zover; als eerste vrouw temidden van de mannen­ broeders. Veel aandacht van vrouwelijke studenten is er niet tijdens de plechtigheid. Het meis­ jescorps stuurt geen afvaardiging. Twee studentes vinden dat ze toch wat moeten doen en regelen persoonlijk nog snel een bloeme­ tje. In de oorlog zitten Gezina van der Molen en haar vriendin Mies Nolte, met wie ze sinds 1930 sa­ menwoont, tot over hun oren in het verzet. In hun huis in Aer­ denhout wordt in januari 1943 het illegale dagblad Trouw gebo­ ren. Na de bevrijding zet Gezina van der Molen al haar zinnen op de wetenschap. Ze wordt in 1946 privaatdocente volkenrecht en in 1949 volgt ze haar inspirator en

leermeester Anema op ais bijzon­ der hoogleraar in dat vak.

Ponteneur Van der Molen heeft een voorna­ me rol gespeeld in het slechten van de gereformeerde veste. Zo belangrijk zelfs, dat Rector Mag­ nificus H. Smitskamp bij haar af­ scheid als hoogleraar in mei 1962 zei: "Er zijn niet alleen twee we­ reldoorlogen, maar ook een Gé van der Molen voor nodig ge­ weest om een bres te slaan in het bolwerk waaruit geharnaste strij­ ders als Geesink en Fabius op praktische en principiële gronden de vrouw als student, laat staan als docent, wilden weren." Hoe kon Van der Molen die rol vervullen? Politicologe Roeleke Vunderink heeft in haar docto­ raalscriptie over vrouwen in de ARP geprobeerd de carrière van gereformeerde vrouwen te ver­ klaren. Hun late komst in de we­ tenschap is volgens haar sterk verwant aan hoe het gerefor­ meerde vrouwen in de politiek verging. Ze meent dal het eigen­ lijk niet echt van belang is waar­ om het zo lang duurde voordat gereformeerde vrouwen konden promoveren. "Veel interessanter is het hoe er ondanks de gerefor­ meerde gezinsideologie toch nog vrouwen in de wetenschap te­ recht konden komen. "Er zijn een paar factoren die verklaren waarom Gezina van der Molen binnen de universiteit geaccepteerd werd", zegt Vunde­ rink. "Ze heeft zich op de univer­ siteit nooit als feministe geprofi­ leerd. Ze was daarmee geen be­ dreiging voor haar mannelijke collega's. Gezina van der Molen vond niet dat vrouwen en man­ nen gelijk waren. Ze deelde het in gereformeerde kring gangbare idee dat de taak van de gehuwde vrouw binnen het gezin lag. Door haar opvattingen had ze een ge­ meenschappelijke achtergrond met haar mannelijke collega's. Ze manifesteerde zich binnen de universiteit ook niet als vrouw, maar als capabele wetenschapper. "Daarnaast: Gezina van der Mo­ len was ongetrouwd. Gerefor­

meerden vonden weliswaar dat ongehuwde vrouwen een beetje gemankeerd waren, maar van hen werd wel geaccepteerd dat ze zich maatschappelijk ontplooi­ den", aldus Vunderink.

Schat van een mens Ben van Kaam, journalist en ken­ ner van het gereformeerde erf­ goed, zegt lacherig dat het "uit­ eindelijk natuurlijk de schuld van Abraham Kuyper is" dat gerefor­ meerde vrouwen zo laat door­ drongen in de wetenschap. "Maar die zei op zijn beurt weer wat anderen vonden. Alleen kon hij het mooier zeggen." Hij wijst op de persoonlijkheid van Van der Molen, die verklaart hoe ze zich als vrouw in het man­ nenbolwerk heeft kunnen hand­ haven. "In de omgang was het een schat van een mens, een ge­ zellige kwebbel en apenieuwsgie­ rig. Bij haar op de thee gaan was een verrukking. Maar die losse toon was weg als ze zich onder vakgenoten bevond. Ze wist dat het als vrouw en wetenschapper geen pas gaf losjes of gezellig te zijn. Ze was een krachtige per­ soon en stond behoorlijk op haar ponteneur. Ze liet zich niet impo­ neren door die mannetjes. Een Pakistaanse jurist die tegen haar zei dat ze als ongehuwde vrouw niet kon oordelen over de positie van de vrouw in een polygaam huwelijk, kreeg van haar te ver­ staan dat hij daar als man niet over had te oordelen." Met die houding houdt ze op de VU het hoofd boven water, maar het duurt nog tot 1958 voordat Gezina van der Molen van bij­ zonder hoogleraar tot volwaardig 'gewoon' hoogleraar wordt be­ noemd. Ze is dan 66 jaar. Als ze in 1962 afzwaait, zet ze verschil­ lende hulpprojecten in het Verre Oosten op. Hierover schrijft ze in 1975 het boekje 'Recht op de naaste af. Het is haar laatste pu­ blicatie. Drie jaar later overlijdt ze, 86 jaar oud.

Mark Plekker is medewerker van Ad Valvas

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen