Ad Valvas 1990-1991 - pagina 408

PAGINA e^^mÊÊi^^^^ÊÊÊÊÊi^^^K^^^mKmKmÊÊ^^^^^KÊÊÊÊÊÊÊ^^^^ÊÊÊÊÊÊ^^ÊKÊÊaKÊKKÊKmtmmmm^^^^miÊÊm^^m^^^mÊÊ^MAD VALVAS 21 MAART

Nieuwe koers universiteiten onzeker Durft Van Lieshout als VSNU­voorzitter wèl met de vuist op tafel te slaan? Soms lijkt het wel een kruiwagen met kikkers; gekwaak en naar hartelust alle kanten opspringend. Dit soort kritiek op de Vereniging van Samen­ werkende Nederlandse Universitei­ ten (VSNU) is binnen de academische wereld vaak te horen ­ wat dat be­ treft is er inderdaad sinds de dagen van de Academische Raad, waarvan de VSNU de opvolger is, weinig ver­ anderd. Van der Schans, huidig voor­ zitter van de VSNU, is voor velen de verpersoonlijking van de vereniging: een weinig besluitvaardige, wat kleurloze man die nooit eens met de vuist op tafel slaat. Over enkele maanden wordt Van der Schans opgevolgd door Van Lies­ hout, nu al 17 jaar voorzitter van het College van Bestuur van de Universi­ teit van Nijmegen. De vraag is, of Van Lieshout van de VSNU een krachtiger organisatie zal maken. EenOTganisatie,die in het overleg met de minister een vuist kan maken namens het wetenschappelijk onder­ wijs. Maar de vraag is ook, of de uni­ versiteiten dat wel willen.

Weer is de kritiek nie t van de luciit. Ook de Vereniging van Samen­ werkende Nederiandse Universiteiten (VSNU) is niet in staat gebleken liet we te nsciiappe iijk onderwijs op één iijn te krijgen. Dat overkwam eertijds ook ai de Aca­ demisclie Raad. Zai de afiossing van de waciit ­ voorzitte r Van der Sclians exit en Van Liesliout zijn opvoiger ­ verbetering brengen? Een rondje langs wat universiteitsbestuurders levert voornamelijk ge­ mengde gevoelens op.

fl

I

Grotere rol "Ik verwacht van de nieuwe voorzit­ ter van de VSNU een krachtiger op­ treden. De universiteiten moeten nu eens helder en duidelijk vaststellen welke onderwerpen ze gezamenlijk wülen gaan regelen en daarin moet de VSNU dan ook een veel grotere rol gaan spelen dan tot nu toe." De voor­ zitter van het college van bestuur van de Universiteit van Amsterdam, drs. J.K.M. Gevers, heeft een duidelijk beeld van de manier waarop de vere­ niging van universiteiten de komen­ de tijd geleid moet worden. Eenvou­ dig zal het niet zijn, dat geeft hij toe. Twaalf of dertien universiteiten op een lijn krijgen is moeilijker dan vier of veertig, zegt hij. "Vier regelen het gemakkelijk onder elkaar, terwijl veertig de noodzaak inzien van dele­ geren. Maar twaalf zit daar net tus­ senin, dat is een groot probleem van de VSNU. Maar het kan best." Uiterlijk op 1 september van dit jaar neemt ir. W. van Lieshout het roer over. Van hem wordt verwacht dat hij de vereniging van universiteiten na de vijf beginjaren de tweede fase van haar bestaan binnenleidt. Be­ langrijkste vraag in die tweede fase is hoeveel macht de VSNU straks door de universiteiten gegund zal worden. Een vraag die juist nu van groot be­ lang is, want de nieuwe voorzitter krijgt te maken met een heel andere verhouding tussen minister en uni­ versiteiten, zoals vastgelegd in de op stapel staande Wet op het hoger on­ derwijs (WHW). De overheid treedt terug en geeft de universiteiten meer gelegenheid haar eigen zaken te re­ gelen. Die autonomie nu kunnen de uni­ versiteiten vooral opvatten als indivi­ duele autonomie van elke universiteit afzonderlijk of als collectieve autono­ mie van het hoger onderwijs. In het laatste geval zal de VSNU een aan­ merkelijk grotere rol gaan spelen dan tot nu toe.

Intermediair orgaan Grote voorstanders van de collectieve autonomie van de universiteiten zijn in Nederland vooral te vinden onder politici. Zij betogen dat de universi­ teiten hun autonomie tegenover de overheid pas werkelijk waar kunnen maken, als ze zelf gezamenlijk hun zaken goed regelen. Ingrepen vanuit de overheid zijn niet meer nodig, zo luidt dat standpunt, als de universitei­ ten er voor zorgen dat zij onderwijs en onderzoek onderling zo doelmatig mogelijk op elkaar hebben afstem­ men. Dus geen situatie dat vier uni­

'JÖ«H.^

Van Liesliout: geestelijk vade r van de V S N U versiteiten tegelijkertijd een nieuwe studierichting Vrijetijdskunde begin­ nen, maar ook geen initiatief om bij gebrek aan studenten in één keer alle studierichtingen Slavistiek te sluiten. Met name de Partij van de Arbeid heeft bij gelegenheid vurige pleidooi­ en gehouden voor een VSNU die als intermediair orgaan tussen universi­ teiten en overheid optreedt. In de brochure Hoger Onderwijs in de ja­ ren negentig, vorig jaar gepubliceerd door de Wiardi Beekman Stichting, staat te lezen: "Willen de universitei­ ten ten volle profijt trekken van de grotere autonomie, dan is een slag­ vaardige vertegenwoordiger van het gezamenlijke universitaire belang on­ misbaar. Ongetwijfeld gaat dat ten koste van de autonomie van de indi­ viduele instellingen en hun bestuurs­ organen; er staat tegenover dat hun gezamenlijk belang veel beter ge­ diend kan worden."

Christelijke technologie Onder collegevoorzitters zijn voor dit standpunt weinig medestanders te vinden. Alleen mr. C. van Lookeren Campagne, collegevoorzitter van de technische universiteit Twente, heeft er geen moeite mee. "In de politiek wordt er vaak op aangedrongen dat de universiteiten gezamenlijk orde op zaken stellen in het hoger onderwijs en daar ben ik ook een grote voor­ stander van. Maar tot nu toe heeft men dat steeds niet willen doen." Campagne vindt de rol die de VSNU nu speelt 'veel te klein'. Een werke­ lijk autonome universiteit, zegt hij zelfbewust, is ook bereid een deel van haar autonomie op te geven om daar­ door samen sterker te staan. Al bij de oprichting van de VSNU had hij lie­ ver een confederatie van universitei­ ten gezien, een organisatie die hij zelf vergelijkt met Zwitserland: de kan­ tons zijn volstrekt autonoom, maar sommige zaken hebben ze juist weer helemaal in handen van de het col­ lectief, in dit geval de centrale over­ heid gelegd. Wat Campagne betreft

De bestuursvoorzitter van de Nijmeegse Universiteit ir. W.C.M, van Lieshout zal ir. P. van der Schans opvolgen als voorzitter van de Vereniging van Samenwerkende Ned erland se Universiteiten, de VSNU. Van der Schans gaat dit jaar met pen­ _sioen. Het dagelijks bestuur van de VSNU zal aan het algemeen be­ stuur voorstellen Van Lieshout te benoemen. De beoogd voorzit­ ter heeft laten weten dat hij aan zijn benoeming nog wel enige voorwaarden stelt. Zo wil hij in Nijmegen blijven wonen en ge­ durende een deel van zijn werk­ tijd aan de universiteit ald aar kantoor houden. Van Lieshout was al plaatsvervangend voorzit­ ter van de VSNU en voorzitter van de groep die zich binnen de vereniging met het bekostigings­ model van de universiteiten be­ zighield. In onderwijsland word t van Lies­ hout als een invloedrijk man ge­ zien. Zo werd zijn naam de afge­ lopen jaren tijdens kabinetsfor­ maties herhaaldelijk genoemd als minister van onderwijs voor het CDA. In 1988 leidde hij de com­ missie die de grote review van het Nederlandse ond erwijs d oor de OESO voorbereidde. Volgens velen is hij ook de gees­ telijk vader van de VSNU, maar

hadden de universiteiten dat ook moeten doen. Campagne: "Ik ben al­ tijd zeer teleurgesteld geweest dat voor de VSNU die weg niet gekozen is. Dat lag vooral aan de bijzondere instellingen, die zich niet in het col­ lectief wilden zien ondergaan ­ maar de tijd van de christelijke technologie en roomskatholieke geneeskunde Ugt nu toch zo langzamerhand wel achter ons, dacht ik. Nee, ik vind dat jam­ mer. Er zijn een aantal cruciale zaken die ik best in handen van de VSNU

Foto Fhp Franssen

bij de oprichting in 1985 wilde hij geen voorzitter worden. Bij de oprichtingsvergadering van de VSNU sprak hij wel d e feestrede uit, en daarin zei hij onder ande­ re: "Dit is een unieke en wellicht de laatste kans voor het weten­ schappelijk ond erwijs om zelf orde op zaken te stellen." Doel van de VSNU was in het be­ gin van haar bestaan dan ook vooral om in zo groot mogelijke eensgezindheid de minister te­ genspel te leveren. Maar men weersprak ook de toentertijd krachtige politieke en maat­ schappelijke kritiek. "Het weten­ schappelijk ond erwijs vertoond e in toenemende mate d efaitisti­ sche kenmerken, reageerde niet zelden defensief en was ook vaak in zich verdeeld," zei Van Lies­ hout in genoemde rede over de houding van de universiteiten in het begin van de jaren tachtig. De VSNU beoogde toen zowel d e autonomie van de universiteiten te versterken als de onderlinge samenwerking te verbeteren. De kritiek op de VSNU is de laat­ ste jaren echter steeds toegeno­ men. Binnen de vereniging hou­ den de universiteiten ook nu sterk vast aan hun eigen belan­ gen en de verdediging van een gezamenlijk belang laten zij zel­ den prevaleren. (MvL)

had durven geven, zoals de ordening van het onderwijsaanbod en de taak­ verdeling van het onderzoek, vooral als daar grote investeringen mee ge­ moeid zijn."

Onduidelijke boodschap De meeste collegevoorzitters echter hebben er weinig behoefte aan een deel van de autonomie van hun uni­ versiteit meteen weer in te leveren, zij het dan niet aan de minister maar aan hun vereniging. Meestal speelt

ook de universiteitsraad een rol bij deze onwil. De raden hebben weinig op met de VSNU, die immers alleen uit de collegevoorzitters bestaat en geen directe democratische controle kent. Bovendien is de boodschap die de minister uitdraagt over de voordelen van collectief of individueel optreden heel diffuus. Dr. D. Haks, stafmede­ werker van de Adviesraad voor het Hoger Onderwijs: "De opdracht aan de universiteiten is knap schizofreen. Ze moeten individueel autonomer worden, want ze moeten zich profile­ ren. De minister stimuleert dat bij­ voorbeeld door zo'n voorstel om de universiteiten zelf te laten bepalen hoeveel collegegeld ze vragen. Aan de andere kant moeten ze meer sa­ menwerken en zelfs bereid zijn in het belang van het collectief in eigen vlees te snijden. Bijvoorbeeld als het gaat om de oprichting van onder­ zoekscholen. Ik kan me voorstellen dat dat verwarrend is." Haks, die voorheen medewerker was van de Academische Raad, kent de geschiedenis van de VSNU en die van haar voorganger. Verschil tussen de twee organisaties ziet hij zeker wel. De VSNU is wel in staat geweest zelf initiatieven te nemen, in tegenstel­ ling tot de AR. Zoals in de opbouw van de kwaliteitsbewaking; het is niet meer zo dat de minister alle initiatie­ ven neemt en de universiteiten alleen maar reageren. Maar meer eensge­ zindheid? Nee, die heeft de VSNU niet gebracht. Haks: "De Nederland­ se universiteiten zijn moeilijk op één lijn te krijgen; daarin doet de VSNU het niet beter dan de Academische Raad."

Hogere problemen Volgens drs. J.G.F. Veldhuis, colle­ gevoorzitter in Utrecht, is dat ook he­ lemaal niet zo nodig. "Ik denk dat de belangen van de universiteiten alleen maar verder uiteen zullen lopen de komende tijd, onder invloed van de profilering. En daar ben ik wel voor. Ik vind dat we nu vorm moeten ge­ ven aan de autonomie van de univer­ siteiten zelf, dat we die moeten ver­ sterken, bijvoorbeeld door meer rechtstreeks contact te onderhouden met het ministerie. We moeten niet een deel van die autonomie nu weer in handen leggen van een andere or­ ganisatie. Laat de VSNU zich maar met hogere problemen bezighouden. Voor mij moet de VSNU vooral een forum zijn voor bovenuniversitaire kwesties, dat optreedt als een gezag­ hebbende stem van het hoger onder­ wijs in contacten met, bijvoorbeeld, de politiek." Veldhuis lijkt eerder vertolker van de meerderheid van de vereniging dan zijn collega's uit Amsterdam en Twente. Welke rol Van Lieshout zal kiezen als voorzitter van de VSNU is onduidelijk. Op dit moment wil hij daarover nog geen uitspraken doen, zo laat hij weten. Tegenover het Nij­ meegs Universiteitsblad wilde hij vo­ rige week slechts loslaten, dat de VSNU volgens hem in de komende tijd 'zeker sterker gezamenlijk zal op­ treden'. Maar Van Lookeren Cam­ pagne is er niet erg gerust op. "Niets ten nadele van Van Lieshout", zegt hij, "maar het is een bekend ver­ schijnsel dat mensen de neiging heb­ ben zich aan hun omgeving aan te passen."

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen