Ad Valvas 1990-1991 - pagina 126

1110 jaar Vrije Universiteit i

PAGINA 6 I

AD VALVAS 18 OKTOBER 1990

'Wie is tegelijk bierbrouwer en kuypersknecht?' D e miljonair Willem Hovy was de suikeroom van de gereformeerde gemeenschap »>-;.-* / - ^ e .

ffmit4

Zonder de centen van bierbrouwer Willem Hovy was er nu geen Vrije Universiteit geweest. Hij was de financiële spil van het gereformeerde leven rond de eeuwwisseling. Altijd een goed humeur, deftig, maar toch eenvoudig en bescheiden, en een zegen voor zijn werknemers. Een portret van een goed christen, die waar hij ook ging een bijbel met zich meedroeg in zijn binnenzak.

Frank van Kolfschooten Gereformeerden zijn altijd mannen van de jeneverfles geweest, maar als er één drank een plaats zou verdienen op de gereformeerde stamtafel dan is het Van Vollenhoven's Stout. Dit bier, dat tegenwoordig door Heineken wordt gebrouwen, werd in 1880 door de Amsterdamse bierbrouwer Willem Hovy op de markt gebracht ter gelegenheid van de opening van de Vri)e Universiteit. Hovy (1840-1915) was de suikeroom van de gereformeerde gemeenschap rond de eeuwwisseling. Zonder zijn gulle gift van 25.000 gulden zou de VU nooit hebben bestaan; De Standaard, waarvan Abraham Kuyper hoofdredacteur was, zou al snel failliet zijn gegaan; en 'Patrimonium', de eerste protestants-christelijke werknemersvereniging, zou nooit zijn gesticht. Kuyper hielp de kleine luyden aan ideeën en Hovy leverde de florijnen. Hoe onverbrekelijk de twee in die jaren bij elkaar hoorden blijkt uit het raadseltje dat de ronde deed in Amsterdam: "Wie is tegelijk brouwersbaas en kuypersknecht?" (een kuiper is een vatenmaker, FvK).

Gerstenat In de literatuur is geen kwaad woord te vinden over Hovy. Keer op keer wordt hij geportretteerd als een blijmoedige baas van blakende gezondheid. De verslaggever van het weekblad Het Leven, die hem in 1908 opzocht naar aanleiding van zijn vijftigjarig jubileum bij bierbrouwerij en azijnmakerij 'De Gekroonde Valk', kon geen genoeg krijgen van deze ideale opa. Hij schreef: "Er hing een benijdenswaardige goedgehumeurdheid om zijn trekken, toen hij gekscherend vertelde van Luther, wien, na zijn komst uit Worms op de lange weg, moe, warm en dorstig een pul met bier geboden werd. Luther was nog nooit zo blij geweest in zijn hele leven -lachte Hovy ons toe- als toen hij dat schuimende gerstenat voor zich zag. Jawel, toch nog, één keer nog blijer, en weer zonlachte het om zijn mond... toen hij het dronk." Hovy was zo overtuigd van de weldaden van zijn bier, dat hij het zelfs aanraadde als volksdrank. Bier leek hem een krachtig wapen tegen het jenevermisbruik van die dagen. Hi) was een goed christen, maar af en toe niet

II

De fabrieken van Hovy geheel van deze wereld. Zijn naïeve opvattingen veroorzaakten nogal eens vrolijkheid in de Amsterdamse gemeenteraad, waarvan hij van 1891-1899 lid was. Zijn laatste bijdrage aan de raad was een interpellatie over de huizen van ontucht aan het Rokin, ook wel aangeduid als "cafés met kelnerinnen". Dit onderwerp had Hovy's permanente zorg, want in 1895 had hij al voorgesteld om in alle bordelen een nachtregister in te voeren. Toen dit in de raad werd weggehoond, reageerde Hovy verontwaardigd: "Is dat nu om te lachen? Wie in een hotel logeert, schrijft naam en adres toch ook in een boek!" De gemeenteraad besloot in plaats daarvan voortaan ter afschrikking agenten voor de deuren van verdachte huizen te zetten.

Schaamteloos lokken Veel hielp de maatregel niet, want burgemeester S.A. Vening Meinesz liet de raad in 1899 weten "dat in weerwil daarvan duizenden personen de bedoelde huizen hebben bezocht". Dat er ontucht werd gepleegd, zoals Hovy beweerde, stond voor hem niet zonder meer vast. Hovy moest daar eerst zelf de bewijzen maar voor leveren, vond de edelachtbare. De deftige Hovy liet zich niet zo makkelijk met een kluitje in het riet sturen, want hij had met eigen ogen gezien dat op het Rokin de politieverordening werd overtreden. "De toestand is ergerlijk; dezer dagen passeerde ik op het Rokin een huis, waarvoor een agent geplaatst was, doch in het huis daarnaast zaten twee vrouwen schaamteloos voor de ramen de voorbijgangers te lokken." De burgemeester had duidelijk weinig zin om het zedenbederf aan te pakken, en maakte met een flauw smoesje een eind aan het debat. "Ik geloof niet dat de Politieverordening van toepassing is op alle dames die opzichtig gekleed voor een raam zitten. De consequentie hiervan zou zijn, dat ook bijvoorbeeld in de Kalverstraat en op het Rembrandtsplein geen dame die men opzichtig gekleed achtte, bijvoorbeeld in een rode blouse, zich voor het raam harer woning zou mogen bevinden."

Bijbellezing Hovy was benijdenswaardig goedgehumeurd

Hoe naïef Hovy's strijd tegen het rosse leven ook geweest mag zijn, voor zijn personeel was zijn onwankelbare vertrouwen in het evangelie van Jezus Christus een zegen. De arbeidsom-

standigheden in brouwerij 'De Gekroonde Valk' waren ongekend goed. Hovy vond dat de afstand tussen patroon en arbeider zo klein mogelijk moest zijn. Daarom begon hij 's ochtends het werk met bijbellezing en gebed. Op christelijke feestdagen werd er zo min mogelijk gewerkt, ook al moest het brouwen continu doorgaan. De arbeiders die wel moesten werken kregen extra loon. De anderen kregen gewoon hun loon betaald voor die dag, want Hovy vond dal een feestdag met een hongerige maag niet goed kon worden gevierd.

Kerstboom Andere voorbeelden van het vooruitstrevende sociale beleid van deze grootindustrieel waren winstdeling, weduwenpensioen, ziekengeld voor de eerste twee weken en arbeiderswoningen voor tweederde van de gangbare huurprijs. Als zijn arbeiders ziek waren zocht Hovy hen persoonlijk op. Zijn grootste genot was een samenzijn met de hele arbeidersfamilie rond de kerstboom. Geen wonder dat deze werkmansvriend bij zijn vijftigjarig jubileum als een vorst werd onthaald. Tegen de verslaggever van Het Leven zei hij de volgende dag confuus: "De mensen zijn zo allemachtig aardig voor me geweest, dat was me een dag gister, och, och, wat heb ik een vriendschap en een hartelijkheid mogen ondervinden, het was te veel, het was heus véél te véél, ik weet waarachtig niet..."

=W

Niet alleen onder de arbeiders was Hovy gevierd, ook onder de studenten van de VU schoten de woorden van lof te kort, getuige het 'In Memoriam'in een almanak van het studentencorps uit 1916: "Willem Hovy was niet academisch gevormd en... erelid van het Corps. Nooit zal één student onzer Universiteit zich daarover hebben verwonderd. Hem kwam het toe omdat hij was, die hij was."

Huiselijke dis Hovy heeft alle studenten zien passeren in de beginjaren van de VU, want hij is er van 1879 tot 1896 president-directeur geweest. Hij gaf ieder jaar rond de dies in oktober een receptie in de salons van zijn huis aan de Nieuwe Herengracht, speciaal voor de studenten. "Wie des zondagsavonds tegen het theeuur aanbelde, kon er zeker van zijn met een hartelijk welkom begroet te worden in de gezellige, opgewekte familiekring. Dat aan de huiselijke dis (...) menig student heeft aangezeten, behoeft nauwelijks gezegd." Om miljonair Hovy de ereplaats te geven die hij verdient, laat de VU op dit moment aan de hand van oude foto's een portret van hem schilderen. De universiteit zou hem echter een even grote eer bewijzen door bij de dies zijn brouwsel Van Vollenhoven's Stout te schenken. Hovy's bier is tenslotte de kurk waar de VU op is gaan drijven. •

Bierbrouwerij en Azijnmakerij

NIE Door de bsroen

„de Gekroonde Valk",

Be Er i Heeren S. il ev«a I J)o Onclergsteekenden berichten biermede, dat zij aan hnnns Bierbrouwerg TCr- welkom : tiomlen hebben eeiie Iiirlclitins- tot het Brouwen van STOUT. laar irea Het Browu STOLT (gelijk htaande met Lest London Porter), vooral voor T«rwijl bi huiselijk gcbiuik, is reeds allcverbiiar. V»rk Het Extra STOLT zal eerlang bij nadere aankondiging in den handel worden Nieuwe 1 gebracht. _ (3050) a f I,S6, Voor prijzen en conditli-'n gelieve men zich te vervoegen bij daar de

T E A M S T E R DAM,

VAM

^ ï L l j E I ^ H O V f f i l i r « Co.

Advertentie voor het bier uit Hovy's brouwerij

Indien

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen