Ad Valvas 1990-1991 - pagina 59

AD VALVAS 13 SEPTEMBER 1990 I

PAGINA 7

Antisemitisme in Polen 66­jarige historica studeert af op een gevoelig onderwerp Mark Plekker

De scriptie werd haar bijna te mach­ tig. "De Polen zijn het meest toleran­ te volk," schrijft de spreekbuis van de toenmalige Pools Nationale Partij op 27 april 1944. "Mijn ouders en ik zijn door een Pool aan de Gestapo verra­ den: zo tolerant waren ze. Dankzij deze tolerantie zijn mijn ouders in Auschwitz omgekomen: op 27 april 1944," zegt drs. Paula Gruber. "Ik wilde dat zo opschrijven maar dat kon niet. Dan zou ik te veel betrok­ kenheid tonen." Een aantal mensen in haar omgeving hadden haar gezegd dat het een voor­ deel zou zijn de jongste geschiedenis van de joden in Polen tot scriptie­on­ derwerp te nemen. "Het is anders­ om," oordeelt ze nu haar scriptie klaar is. "Mijn twee begeleiders von­ den het heel goed dat ik op zo'n on­ partijdige manier over het onderwerp schreef. Het heeft me enorm veel moeite en emotie gekost. Je moet af­ stand kunnen nemen. Dat is me ge­ lukt: ik kan historica zijn." Zes jaar geleden begon Paula Gruber haar studie geschiedenis aan de VU. Zestig jaar was ze en net met de VUT. Een kankeraandoening dreigde haar studieuze plannen te verijdelen. Toen na een zware operatie zelfs de dokter zei dat een studie geen kwaad kon, ging ze in 1984 aan de slag. "Ik dacht dat de andere studenten me een rare tante zouden vinden," herin­ nert ze zich. "Dat duurde niet zo lang. Ik kon heel goed met de jonge­ lui opschieten. Daarnaast was ik ook bang dat de docenten mij niet serieus zouden nemen. Ik had gezien hoe dat met andere oudere mensen soms ging. Die deden geen tentamens. Ik wilde het goed doen en niet zo half en half." Haar man Schzymon zag het niet zit­ ten dat zijn vrouw naar de universi­ teit ging. Maar na verloop van tijd stelde hij zijn oordeel bij. Nu ze een academische graad heeft is hij trots op haar.

Paula en Schzymon Gruber vlucht­ ten samen met hun dertienjarige dochtertje Eva in 1970 uit Polen. "Als ik geen kind had gehad, was ik misschien niet gevlucht. Ik heb Auschwitz overleefd, ik heb mijn ou­ ders en familie daar verloren. Ik had geen kracht meer om te vluchten, merkte ik. Maar ik had een kmd. Het was in een tijd dat de Polen de reste­ rende 20.000 joden het liefst zagen vertrekken om zo een etnisch 'pro­ bleem' op te lossen. "Ik dacht: 'Mijn p o d , als mijn kind wat overkomt.' Dat was de beslissende factor. Daar­ om ben ik uit Polen weggegaan," vertelt ze. Het antisemitisme in Polen hield niet op toen Hitler door de communisten werd verdreven. Sterker: "Na de oor­ log zat het nog veel dieper dan voor de oorlog. De nazi­propaganda was in Polen heel effectief." In haar scriptie schrijft ze: "De strijd tegen de restanten van het Pools jodendom was geen doel op zich, maar slechts een middel van de apparatsjiks van na de oorlog om de macht te behou­ den." Van de 3,5 miljoen Poolse jo­ den keerden er in 1945 slechts 250.000 terug. Op het einde van de zestiger jaren waren er nog een klei­ ne 20.000 joden in Polen over. In de oorlog werden hun bezittingen alvast in beslag genomen omdat veel Polen er vanuit gingen dat de joden niet terug zouden komen. Kort na de oorlog werden hoge joodse ambtena­ ren in de Poolse pers zwart gemaakt. Daarnaast ontkwam Polen niet aan de zuiveringen van Stalin. Joden wer­ den aan de kant geschoven. "Zionis­ ten en ontwortelde kosmopolieten zijn het," zo werd de Polen van over­ heidswege voorgehouden." Zelfs diep in de jaren zestig nam de communistische partij een stuk aan, waarin stond dat joden op "etnische gronden ongeschikt waren om goede communisten en goede Polen te zijn." Het antisemitische klimaat in Polen leidde ertoe dat op het einde van de jaren vijftig en zestig veel jo­ den eieren voor hun geld kozen en emigreerden.

Schrijf je scriptie over jezelf, da's iekl^er mak­ keiijk, adviseerden liaar studievrienden. Paula Gruber, een uit Polen gevluclite joodse vrouw studeerde onlangs op 66­jarige leeftijd af. De ondergang van het Pool­ se jodendom is haar scriptie­onderwerp. Een gevecht tussen weten­ schappelijke distantie en emotionele betrok­ kenheid.

" I k hoop d a i mijn s criptie bij zal dragen tot een betere verstandhouding tus s en volkeren. Dat is mijn vurige wens. Ik ben er overigens niet gerus t o p . " Foto Bram de Hollander

Paula Gruber: "Eigenlijk had ik een liefde voor geschiedenis in het alge­ meen. Maar vanwege mijn levens­ loop is het toch zo gegaan dat ik pre­ cies na wilde gaan waarom het zo is gelopen. Waarom waren de joden 'uitverkorenen'. Dat was een belang­ rijke motivatie om hedendaagse ge­ schiedenis te gaan studeren en me op het joodse vraagstuk te concentre­ ren." Studeren was niet ahijd even gemak­ kelijk. "De moeilijkheden begonnen toen mijn eerste kleinkind werd ge­ boren. Ik wilde voor dat kind zorgen. Als gevolg hiervan duurde het schrij­ ven van mijn scriptie lang. Ik heb er een jaar over gedaan. Er ging steeds

meer tijd in mijn kleinkinderen zit­ ten. Maar ik doe het graag. Ik houd van ze en waarom zou ik ze dan geen aandacht geven?" "Mijn kleinkinderen vind ik het be­ langrijkste. Ik heb niemand, en mijn dochter heeft ook niemand. Mijn dochter heeft geen oma gehad. Het is dus belangrijk voor deze twee kinde­ ren dat ze hun oma zien. Daarom vind ik het belangrijk om nu op ze te passen."

Vurige wens "Ik hoop dat mijn scriptie bij zal dra­ gen tot een betere verstandhouding tussen mensen en volkeren. Dat is mijn vurige wens. Ik ben er overigens

niet gerust op." De affaire rond het rooms­katholieke klooster in Ausch­ witz, en het gemak waarmee de poli­ tiek van Israel nu met het gedrag van Saddam Hoessein wordt vergeleken zijn voor haar levende bewijzen van de nog heersende intolerantie tegen de joden. "Ik zou graag op de joodse geschiede­ nis promoveren," zegt ze. "Het zal niet zo eenvoudig zijn een begeleider te vinden," vermoedt ze. "Maar ik ben net afgestudeerd en ik zou graag de tijd hebben om daar nog over na te denken."

'Het rust niet, es ruht ja niclit' STIBA viert tienjarig jubileum

\V

Waarom zijn er juist in Nederland zoveel joden ongekomen? IVIoeten jo­ den zich zorgen maken over het verenigde Duitsland? Vragen die aan de orde kwamen op het tienjarig jubileum van de STIBA.

Frank van Kolfsc hooten

Deze week vierde de Stichting Be­ strijding Antisemitisme (STIBA) aan de VU haar tienjarig jubileum met het symposium 'De Holocaust en he­ den'. De STIBA zet zich niet alleen in voor de bestrijding van antisemitis­ me, maar wil ook de herinnering aan de holocaust levend houden bij nieu­ we generaties. In de aula waren ech­ ter weinig jongeren te vinden. Het gehoor bestond voor een flink deel uit joden, die niet herinnerd hoefden te worden aan de misdaden van de nazi's. Wie antisemitisme zegt, zegt holo­ caust en wie holocaust zegt, zegt

Duitsland. Vandaar dat ook Otto von der Gablentz was uitgenodigd, jaren­ lang de Westduitse ambassadeur in Nederland, en binnenkort ambassa­ deur in Israel, en beter dan wie ook geschikt om te spreken over zo'n be­ laden onderwerp. Het was zijn laatste openbare optreden in Nederland. Von der Gablentz realiseerde zich dat in dit gezelschap een geruststellend woord over de aanstaande Duitse eenwording op zijn plaats was. Hij ci­ teerde de Israëlische schrijver Amos Oz om aan te geven hoe bitter de eenwording voor de overlevenden van de holocaust moet zijn: "De Duitsers hebben het volste recht op vereniging, maar ik voel me er ellen­ dig bij." Von der Gablentz zou geen diplo­ maat zijn als hij geen moeite zou doen om de angst voor nieuwe gru­ welen weg te nemen. Hij deed geen enkele poging om het Duitse verle­ den uit te wissen, en stelde zelfs dat dat onmogelijk was. "Het rust niet, es ruht ja nicht." Hij zei dat de de omvang van de na­ tionalistische gevoelens in Duitsland gering was, en stelde tevens dat de Europeanen niet bang hoeven te zijn voor een Duitsland dat zijn ijzersterke economie als machtsmiddel gebruikt.

"In Europa '92 zijn er geen nationale economieën meer." Von der Gablentz had na zijn rede andere verplichtingen, zodat hij maar enkele vragen kon beantwoorden van mensen die hun vraagtekens hadden bij de onschuld van een verenigd Duitsland. Von der Gablentz, meer Europeaan dan Duitser in zijn opti­ misme over de zegeningen van een verenigd Europa, ziet de Duitse een­ wording vooral als een grote stap in dat grotere eenwordingsproces van '92.

Zenuwgas Voor zijn vertrek werd Von der Ga­ blentz nog wel gevraagd wat hij ervan vindt dat juist West­Duitsland de grootste leverancier is van zenuwgas aan Irak. ("Gas, weer gas.") De am­ bassadeur zei dat de Duitsers alle mo­ gelijke maatregelen hebben genomen om deze leveringen tegen te gaan, maar dat het in het vrije marktstelsel onmogelijk is om waterdichte verbo­ den in te stellen waardoor bedrijven geen wapens meer kunnen leveren. Hij zag er echter al een enorme winst in dat al die landen waar het vrije marktprincipe zijn werk kan doen so­ lidair zijn en zich eensgezind opstel­ len tegenover Saddam Hoessein.

"Dat zijn belangrijke stappen op weg van het aantal Nederlanders dat jo­ naar een wereld die een Hitler geen den heeft helpen onderduiken in de kans meer geeft." oorlog. Misschien zou dat een wat Tijdens het symposium kon de zaal gunstiger beeld opleveren van de ook vragen stellen aan een forum be­ houding van de Nederlander. Ieder­ staande uit negen man, geleid door een keek voor het antwoord op die de journaliste Loretta Schrijver. Zij vraag naar de wereldberoemde holo­ had grote moeite om lijn te brengen caust­dekundige Raul Hilberg. Deze in de vragen die vaak waren ingege­ Amerikaan adviseerde Claude L an­ ven door de persoonlijke geschiede­ zmann bij het maken van de füm nis. 'Shoah' en wordt beschouwd als de grondlegger van de holocaust­kunde. De holocaust­deskundigen werden Volgens Hilberg is hoogstens te zwaar op de proef gesteld. Een stille verwijt was dat ze niet konden verkla­ schatten hoeveel joodse onderduikers ren waarom juist zoveel Nederlandse er zijn geweest. Het zijn er maximaal 25.000 geweest, maar dat aantal zakte joden het slachtoffer zijn geworden al snel tot 10.000 door verraad en van de Duitse vernietigingsmachine. ontdekking. Maar liefst 75 % van hen (meer dan 100.000) heeft de oorlog niet over­ Hilberg vond overigens dat de hou­ leefd. Hoe was dat mogelijk? Waar­ ding van de Nederlanders niet al te om lieten de Nederlanders hun jood­ gemakkelijk moest worden gekriti­ se landgenoten zo maar wegvoeren? seerd. Hij wees erop dat het een on­ Prod. dr. Ido Abram, holocaust­des­ mogelijke opgave was om 100.000 kundige aan de Universiteit van Am­ jnensen te verbergen in een relatief sterdam, wees erop dat de ambtena­ kleine stad als Amsterdam, waar ver­ ren hier een traditie van verzet ont­^ reweg de meeste Nederlandse joden beerden. Ze waren door het heersen­ woonden. "Je kunt landen dus niet de geloof gehoorzame schapen, die goed met elkaar vergelijken als het uitvoerden wat hun werd opgedra­ gaat om het percentage slachtoffers." gen. Bovendien wisten vele Neder­ landers niet goed wat er met de joden gebeurde. De journalist Herman Bleich vroeg zich af of er ook cijfers bekend zijn

N

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen