Ad Valvas 1990-1991 - pagina 63

Marcel Broodthaers omzeilt de taal De expositie "Marcei Broodtliaers L'invitation au Voyage" in het VU Exposonum duurt tot 28 ok tober Rondleidingen op 26 september van 12 30 ­ 13 00 uur, op 10 oktober van 12 30 13 00 uur (max 15 personen) Opgave via tel 548 2671/4327 De expositie vindt plaats in het kader van het projekt De Geografie van de Ver­ beelding over de relatie tussen kunst, plaats van ontstaan en wijze van beschouwing

"L'invitation au Voyage" is in statige gekrulde letters op de glaswanden van het Exposorium geschilderd. De titel is ontleend aan het beroemde, gelijknamige gedicht van Charles Baudelaire. Bij de entree van de ex­ positie maakt een rij weelderige pal­ men haar opwachting. Maar wie ver­ moedt dat het geëxposeerde ons in de exotische sfeer van Baudelaires "luxe, calme et volupt" zal brengen komt bedrogen uit. Op de tentoon­ stelling ­ die het thema van de reis belicht in het oeuvre van de invloed­ rijke Belgische kunstenaar Marcel Broodthaers (1924­1976) ­ vinden wij geen afbeeldingen van de wereld. Broodthaers, de dichter in de traditie van Baudelaire en Mallarmé, de con­

ceptueel­ironisch kunstenaar in de voetsporen van Marcel Duchamp en René Magritte, toont ons hooguit dat de wereld een afbeelding is, een ver­ zinsel, een figuur. Willen we met Broodthaers reizen, dan zullen we ons open moeten stel­ len voor een reis in de verbeelding. Vanaf het moment dat hij, op veer­ tigjarige leeftijd, zijn onverkochte en ongelezen poëzie 'het zwijgen opleg­ de' door exemplaren van zijn laatste bundel met een dikke laag gips te be­ dekken ­ zijn eerste object ­ zette Broodthaers de taal te kijk. Zijn beel­ dend oeuvre is een onderzoek naar het verband tussen de werkelijkheid en de taal waarmee mensen haar be­ schrijven, rubriceren. Hij was gefasci­ neerd door de rustgevende orde van de woorden en de codes ­ zijn werk zit vol esthetisch opgebrachte teksten en cijfers. Echter, hoe afgewerkt en kloppend het er vaak in eerste instantie uitziet, het zijn onoplosbare rebussen. De be­ noemende waarde van de woorden, de beschrijvende waarde van het

Drugsgoeroe tript nu op de computer Lezing van Timothy Leary en IHel Seesiioitz, in Pa radiso, 14 september, aanvang 20 00 uur Toe gang 17,50 + lidmaatschap

Dat de alledaagse werkelijkheid op zijn tijd enige aanvulling behoeft, is een waarheid als een koe; dagdro­ mers en bioscoopbezoekers kiezen hiervoor een onschuldige weg. Ti­ mothy Leary echter, toentertijd pro­

fessor in de psychologie aan Harvard University, herontdekte aan het be­ gin van de jaren zestig de drug LSD en behaalde hiermee in eerste instan­ tie opvallende resultaten bij mensen in psychische nood. De problemen ontstonden pas toen hij de drug ook op 'gezonde' mensen, zoals hemzelf, ging uitproberen. Leary raakte zo gegrepen door de fantastische reizen door een niet­be­

beeld, moest door Broodthaers con­ stant ondervraagd worden. Zoals Ma­ gritte 'Ceci n'est pas une pipe' zette onder een afbeelding van een pijp, fluistert het bij Broodthaers aldoor en in alle toonaarden "dit is geen...". Bij aanvang van de expositie valt ons oog op een wereldkaart. 'Carte d'une Utopie Politique' heeft de kunstenaar er boven geschreven. Verscheidene landen zijn volgens een onbekende systematiek bedrukt met letters van het alfabet. Met een paar simpele in­ grepen deconstrueert Broodthaers. ons wereldbeeld als een politieke uto­ pie, als een 'be­schrijving'. Het valt niet mee om met een dichter op reis te gaan... Met de atlas die Broodt­ haers ons vervolgens aanbiedt, ko­ men we ook al niet ver. In een minis­ cuul boekje dat past in een handpalm zijn vierendertig landen afgedrukt. Het draagt de ironische titel "La con­ quête de l'espace. Atlas a l'usage des artistes et des militaires". Wat is het verband tussen de landen, die alle losgesneden en even groot zijn afge­ drukt? Hoe moeten we ze bereizen? Het zijn slechts zwarte silhouetten. Als de vlekjes in een Rorschach­test, kunnen ze hooguit aanzetten tot een innerlijke reis. "Ik zie nieuwe hori­ zonten op mij toekomen en ook de hoop op een ander alfabet", schreef Broodthaers eens bij een expositie. Voortdurend lijkt hij de wereld van cultuur te willen ontvluchten om haar opnieuw Ln kaart te brengen. Een zee, een horizon en een schip, schematisch weergegeven, komen op veel van zijn werken voor. Het zijn de

staande werkelijkheid, dat hij, na zijn ontslag van de universiteit, de Lea­ gue of Spiritual Discovery (de L.S.D.) oprichtte om zijn ontdekkin­ gen in het land te gaan verbreiden. Vol overgave predikte hij voor een gretig gehoor het gebruik van geest­ verruimende middelen. Het was immers de tijd van het expe­ riment: met muziek, vrije liefde én met mogelijkheden van de geest. Bob Dylan, Jimi Hendrix en de Beatles stonden allemaal onder invloed van drugsgoeroe Leary. Zo heeft hij in zekere zin bijgedragen aan het ont­ staan van de psychedelische muziek; muziek die een extra dimensie krijgt als er onder invloed van een trip naar geluisterd wordt. Dit tezamen met kleurstofdia's, lang haar, patchouli en bohemien­kleding werd de essentie van de hippiecultuur. De autoriteiten waren minder blij met Leaey's ge­

In de modder voor een paar gram goud Gouddorst gaat op vnjdag 14 september in pre­ mière in Kritenon aan de Roeterstraat, telefoon 231708 Wegens de verbouwing van het Filmmu seum in het Vondelpark vinden de voorstellingen de komende tijd in Kritenon plaats

Documentaires ­ het moet maar weer eens gezegd ­ kunnen even onder­ houdend zijn als een speelfilm. Voor­ waarde is dan wel dat je als kijker be­ trokken raakt bij het wel en wee van de mensen die in de documentaire een rol spelen, net zoals )e je bij een speelfilm met bepaalde personen wilt identificeren. Waarschijnlijk daarom zijn natuur­ films zo dodelijk saai. Een nadeel van nogal wat documentaires over de Derde Wereld is, dat weinig gedaan wordt om de westerse kijker bij het onderwerp te betrekken. Zowel de kijker als het onderwerp worden vaak niet serieus genomen: je ziet iemand pottenbakken en een irritante com­ mentaarstem vertelt dat die meneer of mevrouw potten bakt. In Gouddorst laat de Nederlandse documentairemaker Joost Kraanen de mensen zelf aan het woord. De film werd dit jaar opgenomen in een junglegebied van Brazilië, waar de toevloed van goudzoekers de oor­ spronkelijke cultuur van de Yanoma­

PAGINA 1 1

I CULTUUR

AD VALVAS 13 S EPTEMBER 1990 I

mi­indianen bedreigt. Het conflict loopt zo hoog op dat de regering in moet grijpen. Kraanen stelt duidelijk dat de Indianen het slachtoffer zijn van de 'gouddorst', maar vervalt niet in een zwart­wit tegenstelling van ideale Indianen en hebzuchtige han­ delaren. De Indianen worden in de film ver­ tegenwoordigd door hun welbe­ spraakte zegsman David Yanomami. Centraal staan echter de belevenissen van goudzoeker Wilson. We zien hem aan het werk, dagen in de modder voor een paar gram goud. Buiten beeld vertelt hij over zijn leven, zijn vrouw en kinderen, zijn respect voor de Indianen en over zijn gedreven­ heid goud te vinden. Hij weet zelfs waar Nederland ligt, maar dat kan de regisseur hem verteld hebben. In beeld werken, praten en lachen zijn vrienden en is Wilson vrij zwijgzaam. Als de goudzoekers door de politiek gedwongen worden werk elders te zoeken, vindt Wilson tijdens het car­ naval zijn heil in de alcohol. Zo blijkt Gouddorst vooral een sym­ pathiek portret van een groepje man­ ' nen dat de 'beschaafde' wereld ont­ wend is en daar niet meer kan aar­ den. Van die ruwe bolster blanke pit­ types die ook sommige romans van

Steinbeck bevolken. Of de goudzoe­ kers uit John Huston's film The trea­ sure of the Sierra Madre. Maar dan echt. Voorafgaand aan Gouddorst draait Het vlot, een korte documentaire die George Sluizer in 1978 ­ ook in Bra­ zilië ­ maakte. Met een commentaar­ stem, maar heel ingetogen. De film laat op een bijna intieme manier zien hoe een gezin op een vlot de rivier afvaart, om in de stad wat spullen te verkopen. De camera zit zo dicht op de mensen, dat je als kijker als het ware op het vlot meevaart. Heel mooi.

Hoofdpersoon: goudzoeker Wilson Foto Ellen Laming

Marcel Broodthaers: La conquête de l'Espace ( 1 9 7 5 )

enige beelden die werkelijk naar rei­ zen verwijzen. "La Metaphore", staat er onder een van de tekeningen te le­ zen. Het reizen is een oude metafoor voor het maken van kunst. Broodthaers spitst haar toe op het rei­ zen op zee. De vormloze zee als nie­ mandsland tussen gecultiveerde kus­ ten, de enige plek ter wereld waar nog geen menselijke orde heerst. In zijn gehele oeuvre benoemt Broodt­ haers de begrippen door ze te omzei­ .len. Het ontroerendste werk op de expositie verrast me in een vitrine achteraf. In een zwart glanzende lijst

is een maagdelijk wit doek gespan­ nen. Broodthaers heeft het nauwe­ lijks durven aanraken. Onderaan zijn een aantal tere golvende lijntjes gete­ kend, en op deze lijnen 'drijft' een woord: 'L'Odyssee'. Bovenaan heeft hij, haast onleesbaar, 'Pag. 1' geno­ teerd. Het is hier waar Broodthaers onze reis een aanvang laat nemen, achter het schilderslinnen, tussen de regels, en over de grenzen van het in­ tellect.

zagsondermijnende praktijken, de FBI stelde hem medeverantwoordelijk voor de verslaving van een hele gene­ ratie bloemenkinderen aan de LSD en vervolgde hem zelfs tot in Zwit­ serland. Na enige jaren in de gevan­ genis, stond Timothy in 1976 weer op straat. Dat LSD niet de beste ma­ nier was om tot wezenlijke vrijheid te komen was hem ook duidelijk gewor­ den; de excessen aan het einde jaren zestig en de dood van mensen als bij­ voorbeeld Jimi Hendrix en Janis Jo­ plin spraken voor zich. Computers moesten de nieuwe be­ vrijders van de geest worden. Door middel van Psychoactieve software werden effecten bereikt die vergelijk­ baar zouden zijn met het nemen van trips; 'LSD per computer' noemt Le­ ary het. Binnen een 360­graads vi­ deoapplicatie kan men met een pak, handschoenen, bril en kop­telefoon

deel uit gaan maken van een video­ werkehjkheid; dankzij het brilletje loopt hëtljeeld parallel met de eigeh^ bewegingen en door de handschoe nen kan men zelfs een sensatie van aanraking krijgen meteen niet be­ staand object. Het uiteindelijke ideaal van TimSthy­Leary is dat mensen el­ kaar straks binnen deze denkbeeldige ijverkelijkheid zullen kunnen ontmoe­ ten en zelfs kunnen communiceren. Teledildonics', sex op afstand, wordt dan misschien ook mogelijk. De brandende vraag is alleen of deze technologische manier van trippen niet eenzelfde verwarrende invloed op, en verstoring van de geest tot ge­ volg kan hebben als het vertrouwde LSD ooit had.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen