Ad Valvas 1990-1991 - pagina 151

AD VALVAS 25 OKT OBER 1990 I

I CULTUUR

PAGINA 1 1

De kunstenaar moet zijn mond houden Carel Blotkamp: BIS-houtdrukken, Museum Fo­ dor, Keizersgracht 609, 27 oktober tot 11 no­ vember, open dagelijks 11 ­17 uur, kleinere gra fiek, Steendrukkerij Amsterdam, Lauriergracht 80, 27 oktober t / m 2 december, open wo t / m za 13 17 30 uur

MsDfk Als hoogleraar kunstgeschiedenis aan de VU praat hij veel; als kunstkriticus en publicist over de meest uiteenlo­ pende onderwerpen op het gebied van de moderne kunst heeft hij ook zijn zegje gezegd. Carel Blotkamp is echter ook kunste­ naar en in die hoedanigheid praat hij liever niet. Hij is altijd zeer terughou­ dend in het geven van toelichting bij zijn abstracte beeldende werk. "Ik maak het werk al en gebruik daarin vaak woorden. Ik geef er titels aan; moet ik de toeschouwer dan ook nog een keer vertellen wat hij er in moet zien?" repliceerde hij eens een jour­ nalist. Blotkamp ziet de betekenis van zijn werken niet als iets vaststaands. Zijn abstracte composities waarin hij vaak woorden gebruikt zijn meerduidig en moeten die meerduidigheid ook be­ houden. Hun betekenis groeit en ver­ andert naarmate er meer naar geke­ ken wordt. Blotkamp is trouwens ook als kunstkriticus uit principe niet zo geporteerd voor het kunstenaars­in­ terview. Het feit dat de woorden van

Houtdruk 'BIS I' kunstenaars de laatste jaren steeds meer een directe ervaring van hun beelden in de weg staan vindt hij een slechte zaak. "In veel gevallen is het niet veel meer dan de kraan open­ draaien en de emmer er onder zet­ ten", schreef hij in een artikel over kunstkritiek. Er wordt te veel pressie uitgeoefend, kunstenaars moeten continu over hun werk vertellen, ook als ze er niets aan toe te voegen heb­ ben. Blotkamp, die niet alleen van mening is dat er te veel geïnterviewd wordt, maar ook dat er te veel en te gemak­ kelijk kunst gemaakt wordt, werkt zelf al jaren aan een bescheiden beel­ dend oeuvre. Aanstaande zaterdag

openen twee tentoonstellingen van recente grafiek. In Fodor wordt hij geëerd met zijn eerste museale pre­ sentatie. Hij toont er de monumenta­ le BIS­serie, eenentwintig werken, elk samengesteld uit tien houtdrukken. In Steendrukkerij Amsterdam ­ waar al zijn prenten gedrukt worden ­ is kleiner grafisch werk te zien. Het lijkt een mooie aanleiding voor een ge­ sprek met de kunstenaar­hoogleraar. Wanneer ik hem bel met dit voorstel krijg ik echter nul op het rekest. "Het is me toch echt te veel eer". Blot­ kamp vertelt dat hij zich (weer!) heeft laten overreden tot het geven van in­ terviews, met het Parool (25­8 j.l.) en met VU­Magazine (het november­

nummer), dus of ik alsjeblieft zelf wil gaan kijken ... Hij zegt het bijna sme­ kend. Uit resMct voor dit pleidooi voor de eigen ervaring van kunst bezoek ik de Steendrukkerij waar de nog oningelij­ ste werken bewaard worden. Een be­ hulpzame medewerkster legt een aantal exemplaren van de BIS­serie uit op de vloer. In de monumentale werken staan de letters BIS centraal. Blotkamp heeft er dikke bolle letters van gemaakt, opgebouwd uit zes rechthoeken en vier halve cirkels. De tien losse 'houtsnedes' zijn behandeld in de techniek van de iris­druk ­ ver­ schillende verfbanen die bij het druk­ ken vervloeien. De vormen zijn als puzzelstukken uitgesneden en voor het drukken gedraaid en verplaatst, waardoor dynamische optische patro­ nen ontstaan. De kleuren zijn onge­ hoord fel. Door de vervloeiing doet het werk psychedelisch aan, en de vormgeving en kleurstelling ­ veel complementaire kleuren, zoals geel en paars ­ herinneren aan gordijnen uit de jaren zestig. Blotkamp wil dat ik zelf associeer en interpreteer, maar het zien van deze indrukwekkende serie maakt eerst en vooral sprakeloos. Het werk prikkelt de zinnen: kleuren en vormen sprin­ gen over op het netvlies. De letters zijn vooral concrete vorm. Ik heb

geen behoefte lang over hun beteke­ nis na te denken. In de catalogus van de grote tentoon­ stelling "The Spiritual In Art: Ab­ stract Painting 1890 ­1985 ", enkele jaren geleden te zien in het Haags Gemeentemuseum, wees Donald Kuspit op het probleem van de ab­ stracte kunst in deze tijd. De avant­ garde­kunstenaars aan het begin van de eeuw konden nog idealistisch roe­ pen: "Weg met de weergave van de alledaagse realiteit, op naar de ab­ stracte essentie". In deze ti)d vormen abstracte beelden echter een vanzelf­ sprekend onderdeel van de alledaagse werkelijkheid, met als gevolg dat we er gemakkelijk aan voorbij lopen, dat haar functie een decoratieve wordt, en de eventuele 'essentie' ons niet meer bereikt. Blotkamp heeft ab­ stracte werken gemaakt waar je niet omheen kan. Door hun monumenta­ le vormen en opdringerige kleuren schreeuwen ze om aandacht. De een­ entwintig grote BIS­varianten (elk 1.60 bij 2.20 meter!) zullen naast en boven elkaar de wanden van de tuin­ zaal in Fodor bedekken. Blotkamp wenst weliswaar geen uitspraken over zijn kunst te doen, zijn eerste mu­ seumpresentatie komt over als een statement, een pleidooi voor abstrac­ tie.

Terug naar de diepste gevoelens Ed Kuepper, zondag 28 oktober. Melkweg Am sterdam T oegang ƒ 10,00 + lidmaatschap

Behalve succesvolle acts als Nick Cave, Midnight Oil en INXS, zijn er weinig groepen uit Australië die in het op muzikaal gebied toch al chauvinistische Engeland, of zelfs in het op dat gebied zo tolerante Nederland, een naam weten te vestigen. Het isolement van het continent dat in de Angelsaksische wereld vaak badinerend met "Down Under" wordt aangeduid, is groot.

Groepen die op zich interessant genoeg zijn om hier te touren, krijgen zelden de kans, alleen maar omdat de enorme afstanden de kosten hoog opvoeren. Bands die deze mogelijkheid toch willen hebben, zien zich dan ook vaak genoodzaakt te verhuizen naar, bijvoorbeeld, Londen. De Birthday Party, de Go-Betweens of de Triffids namen alle ooit deze rigoreuze stap. Soms met succes, soms ging het slecht - dan gingen ze teleurgesteld weer terug naar huis. Ook Ed Kuepper is ooit in Londen gaan wonen, en inmiddels weer teruggekeerd. Deze voormalige zanger

van de roemruchte punkband De Saints, lijkt na twaalf jaar muzikantenloopbaan steeds minder het grote publiek te zoeken. Muzikaal heeft hij zich ontwikkeld van rauw en uitbundig bij De Saints, via de jazzy new wave van z'n daar op volgende band, de Laughing Clowns, tot sobere melancholie in de liedjes die hij nu 'solo', ofwel alleen begeleid door gitaar en drums, maakt. Het zijn liedjes in de traditie van de troubadours, verhalend en melodieus en vreselijk treurig. Terwijl de Laughing Clowns nog aanstekelijk waren met hun ritmes als

hinkende paarden, en de accent leggende blazers, klinkt zijn laatste werk vooral ingetogen. Zelf geeft hij de voorkeur aan die huidige uitgebeende stijl, dat spreekt uit het feit dat hij eerder uitgebrachte nummers opnieuw op de plaat zet in nieuwe soortgelijke versies. Ed Kuepper schijnt een schuw mens te zijn en hij geeft nooit interviews. Maar hij ontsluit zijn ziel in de teksten en in de persoonlijke sfeer van de plaat. Zijn licht verkouden klinkende stem, die in de verte herinnert aan Robbert Smit vin The Cure, brengt

de frasen over onvervuld verlangen en verloren liefdes. Soms doorbreekt hij de ingetogen sfeer en overstemmen zijn emoties de begeleiding; wanhoop, woede en twijfel worden naakt gepresenteerd en reiken rechtstreeks naar het hart. Ed Kuepper heeft met de beperking van de instrumentatie zijn stem een leidende rol gegeven. Misschien is het in commercieel opzicht een stap terug, eerlijkheid lijkt voor hem het zwaarst te wegen. Ed Kuepper zit weer thuis in Australië en stuurt zijn diepste gevoelens onverbloemd de wereld rond.

In het web van Botho Strauss "De tijd en de kamer" van Botho Strauss Van 26 t/m 28 oktober door ARCA in de Brakke Grond Van dezelfde auteur brengt het Nationale T oneel "Bezoekers" Van 29 t/m 31 oktober in de Am­ sterdamse Schouwburg

Jan Peter Gerrits Ook al worden de pennevruchten van de Berlijnse auteur Botho Strauss doorgaans moeilijk gevonden, toch worden zijn stukken vaak gespeeld. Aan het eind van deze maand zijn er in Amsterdam zelfs twee van zijn geesteskinderen te zien: "De tijd en de kamer" en "Bezoekers". Beide voorstellingen zijn aangekondigd als komedies met slapstick en sprookjes­ achtige elementen. Echter, deze blijkbaar op de lach mikkende voor­ stellingen beloven geen gemakkelijke toneelavond. Botho Strauss schrijft romans, ge­ dichten en toneelstukken. In de jaren zeventig werkte hij bij het West­Ber­ lijnse gezelschap Schaubuhne als dra­ maturg samen met de toonaangeven­ de regisseur Peter Stein. Het bezig zijn met acteurs fascineerde hem zo­ danig, dat hij toneelstukkken ging schrijven. Hij maakt geen keurige verhaaltjes met een begin, midden en eind, maar schotelt zijn publiek losse flarden van dialogen en beelden voor, doorspekt met filosofische over­

Peter Blok en Joke Last in 'Bezoekers' wegingen en citaten van literaire grootmeesters. In "De tijd en de kamer" speelt het personage Marie Steuber de hoofd­ rol. Zij is een "joker" die iedereen in zijn spel kan gebruiken. Als pleitbe­

zorgster van Medea is zij op zoek naar liefde. "Medea begaat de grootste daad van liefde die ooit een vrouw begaan heeft", betoogt ze. In "Bezoekers" speelt het theater zélf de belangrijkste rol. Acteurs spelen

acteurs die in verschillende rollen op zoek zijn naar personages. Ook wordt de relatie tussen acteur en toeschou­ wer onder de loep genomen. Wie zijn eigenlijk de bezoekers? De persona­ ges bezoeken het theater waardoor

het publiek medespeler wordt; de scheidslijn tussen het theater en het werkelijke leven is onscherp. De ruimten, waarin Strauss de han­ delingen plaatst, hebben in beide stukken een opvallende gelijkenis. Beide stukken spelen zich af in ruim­ ten waar mensen kort verblijven. Juist op deze plekken komt de men­ taliteit van een personage naar boven en wordt zijn gevoelswereld zicht­ baar. Strauss biedt zijn schepselen daarom niet de geborgenheid van een privévertrek. Als toeschouwer ben je voortdurend op zoek naar een pointe of een rode draad. Doordat het accent bij deze stukken op de taal ligt, kunnen de verwijzingen en citaten een helpende hand bieden. Snippers van Shake­ speare en Sophocles dienen als her­ kenning. Is belezenheid dan een voorwaarde om het drama van Strauss te kunnen behappen? De voorstellingen van Strauss vragen om een actieve kijkhouding van het pu­ bliek. Dit wil niet zeggen dat de toe­ schouwer moet wanhopen als hij iets niet begrijpt. Een ieder moet zelf een pointe en zelf een rode draad spin­ nen. In dit gesponnen web voel )e je prima en kan je je niet alleen laten inspireren, maar ook laten amuseren.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen