Ad Valvas 1990-1991 - pagina 574

AD VALVAS 20 JUNI 1991

PAGINA 12 i

Sonja, Karel, Tineke, Ivo en de anderen

'Ze zeggen wel eens dat zonder Strawinsky de disco niet bestaan had'

Hoe raak je ve rze ild in een praat­ programma? Zo moe ilijk zal dat niet zijn. Je kunt bijvoorbe e ld boeken schrijve n, we te nschappe ­ lijk onde rzoe k doe n, muzie k ma­ ken of be hore n tot e e n minde r­ heid. Het proble e m me t dr. Hans Bloemendal, afge lope n zate rdag in De Orangerie van Pe te r Brus­ se, was dat hij zowe l kinde rboe ­ kenschrijver e n hoogle raar bio­ chemie e n zange r als orthodox jood is. "U bent zeker e e n ve e lzij­ dig me ns?", vroe g Sonja ooit aan sch rijver/sch ilder/m us ieus/ac­ teur Armando, die zich wijse lijk niet voor he t wat­zijn­we ­alle ­ maal­toch­interessant­karretje van Sonja lie t spanne n. Die vraag ble e f Bloemendal ge lukkig bespaard. Maar zijn ve e lzijdig­ heid verleidde Brusse er wel toe zo veel moge lijk vrage n ove r zove e l mogelijk onde rwe rpe n te ste lle n, waardoor het programma op een nogal oppe rvlakkig nive au ble e f steken en geen moment spanne nd werd. Ik be grijp die hond van die ingezonden e bri ev nschrijfst e r niet, die blaft zodra Pe te r Brusse op de te le visie ve rschijnt. Qua hond zou ik lie ve r ve rde r slape n.

ïf

'•ft' '-

15

'*»

.V­­''i?*X­^r''«'',

i'.'j,*?*,;*f-

Marien Abspoel : 'Strawinsky durfde ontzettend woeste muziek te schrijven'

Dick Roodenburg

Waar je bij Ischa naar e e n soort rechtbankverhoor zit te kijken, bij Tineke e e n the e kransje bijwoont en met Karel kunt prate n als met een oude re broe r, waan je je bij Peter Brusse aanwezig bij een sol­ licitatiegesprek. Naar aanle iding van de vorige aflevering van De Orangerie ve rte lde gast A.F.Th, van de r He ijde n dat Brusse ook interviewt "me t he t ope n sperren van zijn oge n, he t e ve n sche e f houden van zijn hoofd, of door het optrekken van e e n we nkbrauw". Dat le e k ons we l wat, me vrouw Buisman e n onde rge te ke nde , e n vol verwachting ne ste lde n wij ons op he t bankste l. Helaas, me t een vastgevroren uit­ drukking die he t midde n hie ld tussen Lubbe rs als hij we e r eens staal te lie ge n e n Droge als hij weer e e ns e e n party be tre e dt zat Brusse daar en alleen als de came­ ra we e r zo'n vre e mde zwaai maakte zag je dat sle chts de voe­ ten hinderlijk he e n en we e r scho­ ven. Hij ste lde zijn vrage n, zoals je van e e n sollicitant zoveel moge­ lijk te weten wilt komen: "Kunt u zich voorste lle n dat..." e n "U heeft e e ns gezegd...". Beleefd gaf Bloemendal ove ral e e n afdoe nde antwoord op en wist zorgvuldig al te pe rsoonlijke onthullinge n et vermijden. Soms dreigde het inte­ ressant te worde n, maar dan moest Brusse we e r ve rde r naar een volge nd onde rwe rp. Televisie, e e n aane e nschake ling van ge miste kanse n. BUISMAN

"Daar kan ik niet over uit. Iemand die lekker studeert met Mahler op de achtergrond. Daar is die muziek niet voor geschreven, Mahler, met zijn doodsangst. Een belachelijke luxe om dan te zeggen: ik kan niet zonder muziek, maar ik luister er niet naar. Daarmee leg ik mijn norm op aan anderen, zeker, maar je kunt niet over cultuur praten zonder te normeren. Cultuur be­ staat bij de gratie van betrokken­ heid. Nee, een potentaat ben ik niet, het is meer een enthousiasme dat je met anderen wilt delen. Ik kan dat ook wel relativeren, zo van: sorry, ik ben nu eenmaal gek, maar je moet toch even komen luisteren. Bij de VD lag ooit een plaat in de uitverkoop voor één gulden. T och maar meenemen, dacht ik. Stukken uit het begin van deze eeuw, Stra­ winsky, Ravel, Debussy. In eerste instantie vond ik het vreselijk, bij mijn ouders draaiden we toen ei­ genlijk alleen laat­romantische mu­ ziek uit het einde van de negentien­ de eeuw. Later ben ik die plaat steeds meer gaan waarderen. Blijk­ baar had ik die shock en dat toeval van die goedkope plaat nodig om toegang te krijgen tot een ander soort muziek. In de loop der tijd verbreedde mijn belangstelling zich, maar die passie voor het begin

van de twintigste eeuw bleef, daar ligt mijn betrokkenheid. Die gedrevenheid heeft niet in de eerste plaats te maken met het feit dat ik zelf piano en viool speel. Wat ik vooral wil weten is hoe de com­ ponisten uit het begin van deze eeuw reageerden op de maatschap­ pij.

CD/LP/MC Wat staat in de platenkast van de VU­bevolking? In deze laatste af­ levering leggen we ons oor te luister bij bij Marien Abspoel. Hij studeert Bewegingsweten­ schappen en speelt viool in het VU­orkest. Vanuit een cultuur­filosofisch per­ spectief was in Duitsland aan het eind van de vorige eeuw sprake van een toppunt van decadentie. Ie­ mand als Richard Strauss, prachti­ ge muziek, maar met een vies kan­ tje. Hij zette muzikale bouwwerken op met Strauss als meester van het universum, de mens als middel­ punt van de wereld. De uitstraling

Foto Bram de Hollander

van het werk en ook de persoon van Strauss leenden zich enorm voor een ontaarding, die uiteinde­ lijk tot de Eerste Wereldoorlog leidde. In de periode van 1900 tot 1914 zie je allerlei componisten die koortsachtig zoeken naar een te­ genwicht voor die laat­romantische decadentie met zijn superieure mensbeeld. Strawinsky deed dat door een muziek te maken, waarin driften en emoties een belangrijke rol spelen. In Le sacre du printentps laat hij zien dat de mens niets heeft te willen: het voorjaar komt eraan, de aarde moet vrucht­ baar worden, dus er moet een len­ te­offer gebracht worden. Anderen probeerden aan die dwang van de negentiende eeuw te ontsnappen door een soort muzika­ le zelfmoord. Een stuk van de Pool­ se componist Szymanovski, dat ba­ lanceert op de rand van de waan­ zin. Maar ook heel humoristisch. Die combinatie van extase en gek­ te, het idee dat alles niet meer on­ der controle is. Messiaen schreef een stuk waarin de muziek op een gegeven moment volkomen het spoor bijster is, als een banaal com­ mentaar op de maatschappij waarin hij leefde. Op de komende zomertournee van het VU­orkest spelen we Strawins­ ky, Hindemith en Lutoslawski ­ componisten die elk op een eigen

JOOL HUL

manier de decadentie van die ne­ gentiende eeuwse orde aan de kaak stellen. Bij de Sacre du Printemps kan ik eigenlijk niet stil blijven zit­ ten. Strawinsky was een vernieuwer van de ritmiek, maar vooral van de esthetiek: hij durfde ontzettend woeste muziek te schrijven, liet ho­ ren dat het mooi kan zijn een stuk te laten domineren door een knal­ harde bas. Ze zeggen wel eens dat zonder Strawinsky de disco niet be­ staan had. Harmonisch gezien kun je hem echter nauwelijks vernieu­ wend noemen. In dat opzicht is Hindemith veel belangrijker. Hij slaagde erin met een enorm gevoel voor ironie een commentaar te geven op de laat­ro­ mantiek, in de stijl, de taal van die laat­romantiek zelf. En Lutoslaws­ ki schreef zijn Tre urmuzie k in de twaalftoonstechniek, volstrekt ato­ naal. Ik denk dat ook leken dat stuk kunnen waarderen, de energie die er uit spreekt. Maar het is be­ langrijk dat iemand zich niet van de wijs laat brengen door te denken dat­ie Mozart gaat horen. Dat kan je enorm in de weg zitten. Aan de andere kant, als je wilt horen wat er precies gebeurt, de ontwikkeling van thema's bijvoorbeeld, dat vergt wel een behoorlijke training. Maar dat vind ik niet het belangrijkste van het stuk."

door Aad Meij er m, iA//|r ƒ z^-r, HsenL^K. J

_"^'

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen