Ad Valvas 1990-1991 - pagina 275

AD VALVAS 17 JANUARI 19911

PAGINA 7

'We moeten niet in dezelfde kuil terechtkomen' Conferentievoorzitter Van der Zwan ziet geen reden voor een nieuwe wet voor het universitaire bestuur Dat het verslag van de conferentie over de universitaire bestuursstruc­ tuur 20 lang op zich liet wachten be­ vestigde alleen maar de meest bange gevoelens. Half december verscheen het 'conferentie­document'. Er bleek grote overeenstemming: universitei­ ten dienen zelf de mogelijkheid te hebben hun eigen structuur te bepa­ len, op alle niveaus moeten professio­ nele bestuurders een zwaardere ver­ antwoordelijkheid krijgen en, een zucht van verlichting steeg op: de te­ neur van de conferentie was absoluut dat de universiteitsraad een waarde­ vol element was in de bestuursstruc­ tuur van de universiteit. Toch, zo be­ vestigt voorzitter Van der Zwan van de conferenties, had het uitblijven van het eindverslag alles te maken met een door sommigen dieper ge­ voelde twijfel aan de zinvolheid van het fenomeen universiteitsraad. Eind vorig jaar was Van der Zwan (in het dagelijks leven directeur van de World Software Group) voorzitter van een tweetal conferenties over de universitaire bestuursstructuur. Mi­ nister Ritzen wilde een 'open discus­ sie', want hij voelde behoefte die structuur eens goed tegen het licht te houden. Van der Zwan moest die conferenties maar leiden, want als hoogleraar kent hij de universiteit al vele jaren, maar zaken besturen doet hij alleen buiten de universiteit.

Johan van de Woestijne en Margriet van Lith (HOP)

De conferenties waar de universitaire bestuurs­ structuur tegen het iicht zou worden gehouden stonden eind vorig jaar onder een ongeiukkig gesternte. Net voor aanvang hadden de voorzitters van een vijftai niet de minst belangrijke organen binnen de wetenschappelijke wereld, een pleidooi gehouden om de universiteitsraden op te heffen. Toen vervolgens de conferenties besloten bleken, was de conclusie snel getrokken: daar zou de nog jonge universitaire democratische bestuurs­ structuur zijn Waterloo vinden.

Besloten Een van de punten van kritiek op de door Ritzen georganiseerde bestuurs­ conferentie was het besloten karakter ervan ­ Groen Links stelde er zelfs Kamervragen over. De minister had een lijst genodigden en verder bleven de deuren gesloten ­ zo'n beleid kan de uitkomst van een conferentie al aardig sturen. Van der Zwan deelt die kritiek niet. De lijst van uimodi­ gen was zorgvuldig samengesteld: "Iedereen die iets bestuurlijks in de melk te brokkelen had bij universiteit of hbo die zat er wel." Het aardigst vond hij dat gaandeweg "een zekere mate van convergentie" te bespeuren was. "We zijn geëindigd met meer overeenstemming dan er aan het be­ gin bestond."

Horens Het eindverslag van de conferenties was voor een deel snel klaar, namelijk waar het over het HBO ging. Het deel over het universitaire bestuur liet veel langer op zich wachten. Van der Zwan: "Binnen de universiteiten be­ stond toch nog een aanmerkelijke verdeeldheid hoe nu eigenlijk de koe bij de horens te vatten, wat nu eigen­ lijk de uitkomst zou moeten zijn van de conferentie. Over de uitgangspun­ ten en de doelsteUling was men het wel eens. Maar de weg ernaartoe ­ en dat is natuurlijk het meest praktisch en het meest interessante ­ daar kwa­ men een aantal verschillen naar vo­ ren. Iedereen is het er volgens Van der Zwan over eens dat het voor universi­ teiten mogelijk moet worden om af te wijken van een standaardregime. Dat is toch te knellend. Er zijn te veel ver­ schillen en te veel eigen stijlen om binnen één sjabloon goed te kunnen werken. Eveneens is er overeenstem­ ming over het feit dat de universitei­ ten die bestuursvormen dan maar zelf moeten ontwikkelen, mede om­ dat universiteiten in die bestuurs­ vorm een eigen stijl nastreven.

Toch waren het juist forse verschil­ len die de vertraging in de verschij­ ning van het einddocument veroor­ zaakten. Van der Zwan: "Als u mij op de man af vraagt waar het verschil in zat dan is dat heel makkelijk aan te geven. Kijk, er zijn mensen in Neder­ land, ook in de bestuurlijke kringen van de universiteiten, die bepaald moeite hebben met de bevoegdheden van de universiteitsraad. Dat hadden ze op de conferentie duidelijk moeten zeggen. Maar we weten allemaal dat als je die bezwaren maakt, dat je dan een behoorlijk risico loopt. Want je hebt nog steeds met die universiteits­ raad te maken. Vandaar dat er toch een neiging bestond die bezwaren heel sterk terug te nemen, en daar in ieder geval geen uiting van te geven. Ja, dan kiest men voor een bepaalde weg. Je kunt niet op een conferentie je mond dicht houden en tegelijker­ tijd verwachten dat de dingen zich ontwikkelen in een richting die je graag zou willen. Een bestuurder moet zelf zijn eigen kastanjes uit het vuur halen. En als hij daartoe niet be­ reid is, dan behoort een ander dat niet voor hem te doen."

Wel gelukkig Van der Zwan: "De teneur van de conferentie was steeds: we zijn eigen­ lijk wel gelukkig met de universiteits­ raden zoals ze bestaan. Daar zouden we niet graag afscheid van willen ne­ men. Om die reden heb ik het ook geen enkel bezwaar gevonden om binnen de huidige structuur een nieuwe bestuursvorm te laten ont­ wikkelen. Dan moet men maar zaken doen met de universiteitsraad." Van der Zwan is er niet ongelukkig mee dat aan het principe van de universi­ teitsraad is vastgehouden. Hij ziet de relatie ook niet tussen de invloed van de universiteitsraad en de zo bepleite bestuurskracht. "Bestuurskracht ontleen je niet aan wel of geen invloed van de universi­ teitsraad. Dat vind ik een onvrucht­ bare en rigide discussie. Er is geen universiteit in Nederland waar de si­ tuatie zo is dat niet bestuurd kan wor­ den omdat een universiteitsraad dwars ligt. Wie een goed bestuur wil die wordt door de huidige bestuurs­ structuur echt niet in de wielen gere­ den." Universiteiten die gebruik willen ma­

om tot handelen te komen. Die mo­ gen dan een eigen charter opstellen. En als ze dat verstandig doen en ze kunnen er intern het nodige draag­ vlak voor ontwikkelen, dan kunnen ze dat ter toetsing voorleggen. Als die toetsing gunstig afloopt dan hebben ze een eigen charter. Dat lijkt mij een heel bevredigende situatie. Als je weer nieuwe wetsteksten binnen de bestaande wet gaat opnemen, dan zou je toch weer precies in dezelfde kuil terecht komen, namelijk dat de wet aan de universiteit voorschrijft hoe je het bestuur moet regelen. En, zegt men terecht, er zijn maar weinig organisaties die hun bestuur moeten regelen aan de hand van een model dat in een wet is vastgelegd. Een nieuwe tekst is misschien mooier, maar dat dacht men van de oude des­ tijds ook."

A. van der Z w a n : " D e beste faculteitsbestuurders die ik heb gezien waren hoogleraren met bestuurlijk talent" Foto Bram de Hollander

ken van de mogelijkheid om tot een eigen bestuursstructuur, een charter te komen, moeten volgens het nu voorliggende plan dat charter voor­ leggen aan een toetsingscollege. ­ Ligt het niet meer in lijn van dere­ gulering dat universiteiten recht­ streeks zaken met de minister doen? Van der Zwan: "Het is niet altijd ver­ standig de minister in de frontlinie van dit soort gebeurtenissen te leg­ gen. De minister kan daarbij gebruik maken van een raad; dat is op zich­ zelf niet ongebruikelijk." Bovendien ziet Vaii der Zwan nog een taak voor het toetsingscollege. "Die zou ook een proeve van uitwerking van een nieuwe bestuursreglement kunnen initiëren bijvoorbeeld. Of meerdere. Niet vanuit het oogmerk: Universi­ tair Nederland, hier ligt het nu, ga nu maar zo te werk. Maar gewoon

om eens aan de hand van een voor­ beeld stimulerend te werken." Opvallend resultaat van de conferen­ tie was, dat de deelnemers er geen behoefte aan hadden een nieuw be­ stuursreglement op te nemen in de nieuwe Wet op het Hoger Onderwijs en Wetenschappelijk onderzoek. Hel­ der en duidelijk zegt het slotdocu­ ment: "Het hoofdstuk in de WWO dat handelt over de bestuursorganisatie blijft van kracht." Van der Zwan is met die formulering erg tevreden. "Het is nu zo: als een universiteit niets anders regelt dan blijft gewoon de situatie die nu bestaat van kracht. Dat vind ik op zichzelf een hele mooie. Daar ligt als uitgangspunt dat wie niet bereid is om in actie te ko­ men wel niet zulke grote bezwaren zal hebben. En mensen die er echt moeite mee hebben, die zijn bereid

Professioneel Grote eenstemmingheid was er in ie­ der geval over het pleidooi voor een verschuiving van de bestuursverant­ woordelijkheid naar de professionele bestuurder. Het geluid is niet nieuw, maar Van der Zwan wil wel een heel concrete invulling aan het idee ge­ ven. "Wat de conferentie heeft be­ pleit, is een duidelijke inbreng van het professionele element in het be­ stuur van de universiteit. Er is ook wel veel voor te zeggen. Een decaan van een faculteit is dat vaak maar te­ gen wil en dank en voor een zeer be­ perkte periode. Dan is hij blij dat hij er weer vanaf is. En het is maar de vraag of dat wel een goede basis is om zo'n belangrijk element in de be­ stuursstructuur op die basis te vervul­ len." Van der Zwan ziet de oplossing zeker niét in professionele bestuurders van buiten de universiteit. Beroepsbe­ stuurders bij faculteiten heeft hij

nooit een succes gevonden. "De beste faculteitsbestuurders die ik heb ge­ zien waren hoogleraren met bestuur­ lijk talent. En die moeten te vinden zijn."

Studenten De vrees van de studenten is wel, dat professionalisering van het bestuur zich slecht verhoudt met de inbreng van studenten. In tegenstelling tot wat velen verwachtten, was de uit­ komst van de conferentie echter niet dat studenten uit het bestuur ge­ weerd moesten worden. Van der Zwan is wél van mening dat studen­ ten wel wat beters te doen hebben dan zich met zoiets als een universi­ teitsraad bezig te houden. "Studenten moeten wel betrokken worden bij de gang van zaken, maar dan in de eer­ ste plaats bij het organiseren van hun eigen studie. Als een student dat leert, dan leert hij al iets waar hij zijn hele leven lang plezier van heeft. De fout van veel discussies is dat studen­ ten mee willen praten over duizend en één onderwerpen en dan denk ik: dat kun je je hele leven nog! Vergaap je niet aan die problemen die vaak geen problemen zijn. Dat zijn triviale zaken als je die vergelijkt met de mentale organisatie die een mens moet opbouwen om een heel leven lang intellectueel mee te kun­ nen. De belangstelling voor verte­ genwoordigende lichamen is van de zijde van studenten ook niet zo groot, en of daar nu zoveel te leren valt: ik weet het niet. Maar goed, er zijn mensen die het leuk vinden en ik ge­ loof dat het ieders ervaring is dat de studentleden van de universiteitsra­ den lang niet de slechtsten zijn. Ik zou ze er zeker niet van willen uit­ sluiten. Dat was ook niet de teneur van de conferentie." Als in het slotdocument dan staat dat in verband met de legitimering van bestuur er met bijzondere aandacht gekeken moet worden naar de effec­ tiviteit en doelmatigheid van de ra­ den, wat wordt daar dan mee be­ doeld? Van der Zwan: "De universi­ teitsraad is uit zijn aard een goede be­ 'waker van het element van represen­ tativiteit. Je wordt erdoor gedwongen rekenschap te geven, verantwoording aan jezelf af te leggen. Je hebt een in­ stantie van buiten nodig om die ver­ antwoording af te leggen. Maar een bestuur mag nog zo representatief zijn, als het niet doelmatig is en ef­ fectief, dan verliest het toch zijn legi­ timiteit. Het bestuur moet mogelijk­ heden vergroten, niet frustreren. Als er te veel geharrewar is, keren de mensen zich af van de politiek. Dat geharrewar is de negatieve kant van de representativiteit: iedereen wil een eigen element toevoegen, z'n zegje doen. Maar waar alles wordt op­ geofferd aan de representativiteit en de effectiviteit uit het oog verloren wordt, verzand je in een Poolse Landdag."

Advertentie

^

'

^

...

TIP DE BRUIN ROKKOSTUUtUlS uan399.-tot 895.SMOKINGS van 1 9 9 - t o t 9 9 5 JACQUETS van 5 9 8 - t o t 7 9 8 TROUWKOSTUUIVIS van 499 - tot 1495 ­ Armani Boss ByDlos ­ Gaiiltier ­ Montana VRAAG ONZE GRATIS FOLDER AAN Nieuwendijk 82­88.1012 MR Amsterdam bij Centraal S tation Telef, 0 2 0 ­ 2 4 9 4 0 2 Kleine veranderingen gebeuren op eigen atelier, zijn binnen 1 uur klaar en GRATIS

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen