Ad Valvas 1990-1991 - pagina 537

AD VALVAS 6 JUNI 1991

PAGINA 7

De universiteiten aistoeiiomstige broeders De oud voorzitter praat zachtjes en langzaam. En trouwens, zijn beschei­ den postuur zakt wat weg in de grote lichte kamer. "Kijk, Deetman heeft mij een briefje geschreven", zegt hij. "Ter gelegenheid van mijn afscheid. 'Ik begrijp nu wel hoe moeilijk uw taak is geweest', schrijft hij. 'Aan de ene kant verlangt de minister van Onderwijs een krachtige en hechte organisatie, en aan de andere kant bepleit hij zoveel mogelijk autonomie voor de instellingen. Daarbij het juis­ te evenwicht zien te bewaren is geen eenvoudige zaak.' Nou, ik ben blij dat hij dat begrepen heeft." Ir. P. van der Schans nam op 31 mei afscheid van de Vereniging van Sa­ menwerkende Nederlandse Universi­ teiten VSNU, waarvan hij vanaf het begin, in 1985, voorzitter is geweest. Het afscheid valt hem zwaar. Voor­ zitter zi)n van een vereniging waar­ voor al snel de metafoor "een krui­ wagen met kikkers" was bedacht ­ was voor Van der Schans niet makke­ lijk. "Ik ben vooral bezig geweest om de kikkers in die kruiwagen te hou­ den. Maar je wilt toch ook wel eens gaan rijden. Echt aan iets bouwen waarvan het resultaat direct zichtbaar is, zoals ik hiervoor bij Landbouw heb gedaan, heeft me veel meer be­ vrediging gegeven dan het laveren dat in deze positie van me geëist werd."

opgemaakt. Volgens sommigen in het 'circuit' is het met de VSNU al niet veel beter gesteld. De vereniging is niet krachtig genoeg, zo luidt de kritiek; het is weer net zo'n vaag or­ gaan als de Academische Raad ooit was. De scheidende en komende voorzitter zijn zich beiden van die kri­ tiek goed bewust. Van der Schans, voorzichtig als altijd, zoekt naar ver­ klaringen. Van der Schans: "De VSNU is een zeer wisselend gezelschap. Ik heb mij nooit negatief uitgelaten over de be­ staande bestuurlijke organisatie, maar laat ik dit nu maar eens eerlijk zeg­ gen: ik vind dat de universiteiten hun bestuurders veel te snel verslijten. Van de 14 collegevoorzitters uit het begin zullen er binnenkort nog twee over zijn. De rectoren: in de eerste helft van dit jaar waren er daarvan al zes vervangen. En elke wijziging in de bezetting geeft een andere nuance in de benadering; dat is een wezenlijk probleem voor het functioneren van de VSNU." Een probleem dat te meer kwelt omdat, zoals de wantrouwende bestuurders ooit hebben afgesproken, in het bestuurlijk overleg van de VSNU minderheden niet door de meerderheid overruled kunnen wor­ den.

Margriet van Lith

De vereniging van uni­ versiteiten (VSNU) heeft een nieuwe voorzitter. Dus zijn er nieuwe plan­ nen voor de toel^omst. De VSNU als verdeler van universitaire bud­ getten bijvoorbeeld. Met het beeld van de vereni­ ging als een kruiwagen met kikkers moet het nu maar eens afgelopen zijn. De nieuwe man ir. Van Lieshout spreekt zich uit, terwijl zijn voor­ ganger ir. Van der Schans in leidzaamheid terugblikt.

vastgelegd wordt in de nieuwe Hoger Onderwijswet WHW, dreigt het ech­ ter meteen al mis te gaan. De manier waarop minister Ritzen aan de wet is gaan sleutelen, vooral onder diuk van de Tweede Kamer, doet de universi­ teitsbestuurders rood aanlopen van woede. De minister houdt het 'cen­ traal register' van opleidingen toch liever zelf in beheer en behoudt zich het recht voor 'ondoelmatige' oplei­ dingen niet toe te staan. En dat ter­ wijl de eerste versie van de wet de universiteiten, binnen de grenzen van 'sectoren', volledige vrijheid gun­ de. Van der Schans spreekt nog voor­ zichtig van 'koudwatervrees' en 'een onterechte vergelijking met het HBO' ("Er zijn van die nieuwe hogescholen die zich vooral willen presenteren met een zo volledig mogelijk onder­ wijspakket. De universiteiten hebben dat niet nodig."), maar Van Lieshout vindt het kortweg "schandelijk ge­ drag". De universiteiten hoeven wat hem betreft niet alles zelf te beslissen, maar het programmeren juist wel. "Als het gaat om de programmeer­ vrijheid, dan moet die absoluut bij de universiteiten zelf liggen." De acade­ mische vrijheid, zo betoogt Van Lies­ hout, bestaat uit twee aspecten: de ruimte om zelf te programmeren en

' , ^

In één boot De universiteiten moeten nog veel leren, voordat de VSNU een hechte vereniging is. Maar daar heeft de in­ genieur wel een vergelijking uit zijn landbouwkundige verleden voor klaar: "De eerste boerencoöperatie, in 1879 door een landbouwonderwij­ zer uit Zeeuws Vlaanderen gesticht en getooid met de prachtige naam Welbegrepen Eigenbelang, is ook maar langzaam van de grond geko­ men. De boeren wilden er niet aan en de handelaren werkten hem te­ gen. Nu heeft de topcooperatie Ce­ beco in R otterdam een jaaromzet van zeven miljard. Het brieve van Deetman, onder wiens ministerschap de VSNU is op­ gericht en die er zo veel van ver­ wachtte, heeft Van der Schans goed gedaan. Zijn opvolger ir. W.C.M, van Lieshout, nu nog zetelend in het bo­ somgeven Nijmeegse bestuursge­ bouw, kan het briefje als een waar­ schuwing beschouwen. Maar als een van de oprichters van de VSNU, en na 17 jaar voorzitterschap van het college van bestuur van de Katholie­ ke Universiteit, zal Van Lieshout zo'n waarschuwing niet nodig hebben. Op besliste toon, met zwaar aangezet Limburgs accent, zegt de nieuwe voorzitter: "Die metafoor van de kik­ kers, dat moet nu maar eens afgelo­ pen zijn. Dat vindt de VSNU zelf ook. Roeiers in één boot, die vergelijking ligt mij veel meer. Dat is voor mij de uitdaging." In een interview met het HBO­jour­ naal uit 1984 zei Van Lieshout het al: "Ik ben nooit ergens neergezet om al­ les bij het oude te laten." En overi­ gens is hij van mening, dat de Vere­ niging meer kritiek krijgt dan ze ver­ dient. "De VSNU maakt naar buiten een zwakkere indruk dan ik zelf in de vergaderingen ondervind. Bij de meeste organisaties is het andersom en eigenlijk is dat beter. Maar daar kunnen we wel iets aan doen..."

Paperclip De VSNU werd, zes jaar geleden, on­ der een weinig gelukkig teken gebo­ . ren. Haar voorganger, de Academi­ sche Raad, werd zo langzamerhand door niemand meer serieus genomen en veel van de kritiek op die "groot­ ste paperclip van Nederland" straalde ook af op de universiteiten. Daar werd vooral véél gepraat en véél geld

een veel grotere rol voor de VSNU. "Waar het nu eerst op aan komt is dat de VSNU, naar ik hoop met de in­ stemming van de minister, initiatie­ ven neemt voor een systeem waarbij de universiteiten over ruime fondsen kunnen beschikken voor fundamen­ teel onderzoek, terwijl de politiek en de maatschappij er verzekerd van zijn dat dat geld goed besteed wordt. Een systeem van kwaliteitsbeoordeling en sturing dat door alle partijen wordt geaccepteerd." Van Lieshout formu­ leert zijn idealen met een veelbete­ kend lachje om de mond. Dat ze niet gemakkelijk te verwezenlijken zullen zijn, weet hij ook wel: wie kent de universitaire wereld beter dan hij?

Oproep Beiden, de scheidende en de nieuwe voorzitter, zijn van mening dat de universiteiten nu langzaam afkomen van het imago "Daar wordt vooral veel gepraat en veel geld opge­ maakt". Dat komt door de serieuze manier waarop de VSNU de kwali­ teitsbeoordeling heeft aangepakt. "We bouwen aan een cultuur", zegt Van Lieshout, "waarbij we binnen het onderwijs en onderzoek een be­ hoorlijke vrijheid laten aan de basis, maar niet uit het oog verliezen dat de maatschappij daar zeer veel geld voor inzet ­ en dus resultaten wil zien. Een cultuur ook waarbinnen mensen die in een beoordelingscommissie gaan zitten niet de daarop volgende drie jaar met de nek worden aangekeken omdat ze iets negatiefs over een col­ lega hebben gezegd."— Inderdaad is de onderwijsvisitatie een van de eerste verworvenheden van de VSNU die alom op enthousiasme kan rekenen. Van der Schans voegt daar tevreden nog een tweede succes aan toe: de rol die de universiteiten krij­ gen bij de opzet van onderzoekscho­ len. Niemand zou immers echt ver­ baasd zijn geweest, als de minister dat toch veiliger in handen van NWO of de KNAW had gedacht. De term 'ge­ slaagde lobby' wil Van der Schans liever niet gebruiken, maar "de be­ schikbare wegen hebben we zo goed mogelijk benut". Van Lieshout zal voorzitter zijn in een periode waarin, zoals hij zelf zegt, het verschijnsel 'bezuinigingen' nog wel dagelijkse werkelijkheid zal blij­ ven ­ en zoiets pleegt spanning te brengen in een relatie. De aanvanke­ lijke warmte die 'onze' Ritzen binnen de universitaire wereld omgaf, begint voelbaar af te nemen. "De manier waarop we met elkaar zaken moeten doen, is nog steeds niet helemaal uit­ gelijnd", formuleert Van Lieshout voorzichtig.

Waterschappen

Van der Schans: 'Ik ben vooral bezig geweest de kikkers in die kruiwagen te houden' Foto Bram de Hollande r

Van der Schans, nog voorzichtiger: "Zeker, maar er zijn dan ook zeer uit­ eenlopende belangen; een universi­ teit als de Leidse heeft een heel an­ dere positie dan die van Maastricht. Natuurlijk, het is wel eens lastig. Maar grotere zelfstandigheid van de universiteiten betekent vanzelf dat je het wel eens niet met elkaar eens bent. En het enige wat dan werkt is geduld en doorzettingsvermogen en overtuigingskracht." De nieuwe voorzitter Van Lieshout lijkt in dat profiel redelijk te passen. Vooral de twee laatste eigenschappen zijn hem niet vreemd en, dat in elk

geval: hij weet precies wat hij wil. "In de tweede fase van de VSNU zullen we ons moeten gaan bewijzen", zegt hij. "Wat betekent die vereniging precies, wat is haar kracht, welke functie vervult ze als intermediaire organisatie ­ en: wat is het gemeen­ schappelijke element? Dat betekent dat we ons intern eens goed moeten beraden: waar zijn de universiteiten eikaars broeders en willen we op een lijn zitten en wat is het terrein waar de VSNU alleen maar verdeeldheid uitstraalt ­ en dat is iets wat de VSNU in elk geval niét moet doen." Met de 'programmeervrijheid', die

die om de aanpak en organisatie van het onderwijs te kiezen. Als een uni­ versiteit een gloednieuwe didactiek wil kiezen, moet ze dat zelf weten ­ het enige wat telt is de kwaliteit van de opleiding. En als een universiteit een nieuwe studierichting wil, dan is dat ook haar beslissing. "Alleen voor hele dure opleidingen", zo vindt hij, "zou de VSNU een taak moeten heb­ ben om te beslissen of die nu wel bij tien universiteiten gestart moeten worden als vijf universiteiten genoeg zijn." Ook als het om onderzoek gaat, droomt Van Lieshout trouwens van

Ook de onderlinge verhouding bij de voorbereiding van het zogenaamde hoofdlijnenakkoord is geen toonbeeld van dynamisch en slagvaardig optre­ den geweest. Dagen heeft het ge­ duurd, voordat alle handtekeningen onder het stuk waren verzameld. Maar Van Lieshout heeft er alle ver­ trouwen in, dat dat verandert. "Die regel dat de minderheid nooit over­ ruled kan worden, die zie ik nog wel veranderen, let maar op." En Van der Schans beaamt dat. "Als het op zaken van levensbelang aankomt, dan moet je wel eens een minderheid kunnen dwingen. Kijk naar de water­ schappen: je kunt niet aan de boer die toevallig aan de dijk woont het onderhoud van die dijk toevertrou­ wen. Maar daar komen de universi­ teiten wel achter. Tussen die eerste boerencoöperatie Welbegrepen Ei­ genbelang en de topcooperatie Cebe­ co in Rotterdam met een jaaromzet van zeven miljard heeft een eeuw ge­ legen ­ zo lang hebben de universitei­ ten niet."

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen