Ad Valvas 1990-1991 - pagina 424

IAD VALVAS 28 MAART 1991

PAGINA 6 I

Terug naar Zuid-Afrika ' *?tl*'*'

(,#

Vorig jaar februari reisde professor Jakes Gerwel, de rector magnificus van de Universiteit van Westkaap, naar Nederland om steun te zoeken voor zijn 14.000 zwarte onderdanen. IVIet succes, want de VU reikte hem de helpende hand. Dit jaar nog gaan medewerkers van de facul-_ teiten Letteren en Aardwetenschappen naar het tot voor kort 'verbod en rijk' Zuid-Afrika. Een computerlinguïst gaat het Afrikaanse dialect van de kleurlingen inventariseren; een paleontoloog en een geochemicus gaan de studenten van de snelst groeiende universiteit van Zuid-Afrika inwijden in de geheimen van de Zuidafrikaanse aardlagen. Frank van Kolfschooten Voor aardwetenschappers is Zuidelijk Afrika een paradijs. Ertsen, minera­ len, aardolie, gas, grondwaterbek­ kens: voor elk geologische specialis­ me zit er daar wel iets in de grond. De aardwetenschappers van de VU zijn al tientallen jaren vertrouwd met het gebied door de contacten die zij onderhouden met de zogenaamde Frontlijnstaten, de landen die gren­ zen aan Zuid­Afrika. Door de samen­ werking met de Universiteit van Westkaap zullen zij in de toekomst ook het veel bezongen Zuidafrikaan­ se landschap kunnen exploreren. Het zal echter nog wel even duren voordat de VU­geologen de eerste schep in de grond zullen steken, want de samenwerking met de afdeling Aardwetenschappen van Westkaap is nog zeer beperkt van aard. Voorlopig blijft het bij cursussen geochemie en paleontologie, die de VU­geologen drs. F. Beunk en dr. S. Troelstra dit najaar gaan verzorgen. De faculteit wil ook docenten van Westkaap (er werken er negen) laten overkomen naar Nederland om hier individuele trainingen te volgen. Uit­ eindelijk moeten deze activiteiten uit­ monden in een gezamenlijk onder­

zoeksprogramma. "Dal is de beste manier om de betrokken partijen op de lange duur gemotiveerd te hou­ den," aldus dr. Laci Westra, hoofddo­ cent bij de vakgroep petrologie en voor de helft van de tijd gedetacheerd bij de Dienst Ontwikkelingsamen­ werking voor de beleidsvoorbereiding van aardwelenschappelijke activitei­ ten in Zuidelijk Afrika.

Slecht betaald Westra is sinds 1964 in dienst bij Aardwetenschappen, en heeft de fa­ culteit bij wijze van spreken zien op­ groeien. Hij voelde zich bijzonder aangesproken toen het hoofd van de afdeling Aardwetenschappen van Westkaap, J. van Bever Donker, tij­ dens een congres in Bochum hulp vroeg voor de eerste 'zwarte' faculteit aardwetenschappen in Zuid­Afrika. Westra: "Ik heb veel respect voor die mensen. Ze worden slecht betaald en ze moeten zich vanuit een gediscri­ mineerde positie waarmaken. Hun positie lijkt wat dat betreft enigszins op die van onze VU­geologen in de jaren zestig; die werden ook met de nek aangekeken." Behalve door deze psychologische parallel werd Westra ook getroffen door een organisatorische overeen­

komst. Sinds kort noemen Van Bever Donker en de zijnen zich geen geolo­ gen meer, maar aardwetenschappers. Dat is meer dan alleen een naamswij­ ziging. Het betekent dat naast de geo­ logie ook fysische geografie wordt be­ dreven binnen de afdeling. Welke voordelen dat kan hebben be­ wees de VU­aardwetenschapper De Vries enige jaren geleden bij onder­ zoek in Botswana. Hij vond een enorm waterbekken door naast het normale geologisch grondonderzoek ook met de blik van een fysisch geo­ graaf te kijken naar de morfologie van het landschap. Door deze vondst kon de regering van Botswana een duur plan voor de watervoorziening in de pruUemand gooien, en aardwe­ tenschapper De Vries verliet Botswa­ na als een nationale held.

Waterbekkens Zulke successen zullen de aardweten­ schappers van de VU waarschijnlijk niet kunnen boeken in Zuid­Afrika. Hoewel Westra denkt dat het grond­ wateronderzoek ook daar een rol kan gaan spelen. Dat zou dan vooral gaan om de 'recharge' (het opnieuw vul­ len) van grondwaterbekkens, iets waarmee de Zuidafrikanen onvol­ doende rekening houden. De water­

Een paradijs voor dialectenonderzoek Miljoenen kleurlingen in Zuid­Afrika spreken Afrikaans, een rechtstreekse afstammeling van het Nederlands. Onze moedertaal is daar geïmpor­ teerd op 6 aprU 1652, de dag dat Jan van Riebeeck aan land ging bij Kaap de Goede Hoop om een verversings­ station voor de VOC te stichten. De taal van de Boeren, de kolonisten, heeft zich sindsdien volgens eigen wetten ontwikkeld, los van de veran­ deringen in Nederland zelf. Prof.dr. Piet van Reenen, hoogleraar computerlinguïstiek, gaat aan de Universiteit van Westkaap een onder­ zoeksprogramma opzetten om het Afrikaans te inventariseren dat de kleurlingen spreken. Hun versie van het Afrikaans is, in tegenstelling tot die van hun onderdrukkers, de Boe­ ren, nog nauwelijks onderzocht. De studenten en wetenschappers van Westkaap moeten het onderzoek zelf uitvoeren, want zij spreken die taal tenslotte. Van Reenen gaat hen on­ derwijzen in de methoden en tech­ nieken die daarbij nodig zijn. Het on­ derzoek is bij uitstek geschikt voor een universiteit in opbouw, meent Van Reenen. "Ze hoeven er geen uit­ gebreide studies voor te doen in het buitenland, want de taal wordt ge­ woon in hun eigen buurt gesproken.

Gat in de markt En bovendien hoef je er geen gigan­ tische bibliotheek voor te hebben. Die hebben ze ook niet."

Van Reenen noemt zijn onderzoek een "wetenschappelijk gat in de markt". Hij vindt het niet alleen een heel interessante verrijking van de kennis van het Afrikaans, maar hij verwacht ook dat het de kennis van het Nederlands zal verdiepen. "Je zou kunnen kijken in hoeverre Afri­ kaans lijkt op onze dialecten. Hel zou omgekeerd ook zo kunnen zijn dat je in het Ainkaans featu res aantreft die overal in het Nederlands verdwenen zijn, maar in Zuid­Afrika nog voorko­ men omdat het Nederlands zich daar geïsoleerd heeft ontwikkeld tot het Afrikaans. "Je kan niet zeggen dat ze nog het Nederlands van Jan van Riebeeck spreken, want de taal is natuurlijk geëvolueerd. Ze hebben ook allerlei elementen overgenomen uit andere talen, zoals het Engels en Bantoe­ta­ len daar in de buurt. "Ik vind bijvoorbeeld allerlei twee­ klanken in het Afrikaans erg opval­ lend. Botha spreken zij uit als Buotha en één als i­jun. Dat doen ze in West­ Brabant ook, maar of dat toeval is of dat er een historisch verband bestaat weten we niet. Jan van Riebeeck kwam uit Culemborg in Utrecht en heeft later in Rotterdam gewoond, dus die sprak het in ieder geval niet zo uit. Het woord teen is in het Afri­ kaans toon en dat is weer Zuidhol­ lands dialect. Al dit soort extreme va­ rianten van het Nederlands wil ik op een rij krijgen. Daarvoor kan ik het dialectenbestand gebruiken dat op

computer is gezet bij het P.J. Meer­ tens Instituut voor Dialectologie." Van Reenen heeft zelf niet systema­ tisch studie gemaakt van het Afri­ kaans. Hij kan het goed lezen en ook wel enigszins verstaan. "Ik vind het leuk klipken. Het doet me denken aan Nederlands een stadium verder. Het Hjkt mij heel boeiend om met die mensen zelf naar hun eigen woon­ plaatsen te gaan om daar wat van die taal op te snuiven. Dan kan ik kijken of ik die extreme vorm van het Afri­ kaans ook nog kan verstaan." In het Nederlandse koloniale rijk is nooit een taalpolitiek gevoerd. De Engelsen hebben dat wel gedaan. Die verbazen zich er ook niet over dat over de hele wereld varianten van het Engels bestaan. Van Reenen: "Wij vinden het gek dat onze taal zich zo ver weg verder heeft ontwikkeld. Dat heeft natuurlijk ook te maken met de moeilijke politieke banden met Zuid­Afrika, maar waarom zou je taal niet scheiden van politieke za­ ken? Daardoor is ook die zogenoem­ de kleurlingengroep altijd vergeten bij de discussie over het Afrikaans, en dat zijn toch een paar miljoen men­ sen. Dat zit mij een beetje dwars, en daarom vind ik het leuk als ik daar meer kennis over op tafel kan krij­ gen. De kleurlingen kijken weliswaar heel ambigu tegen hun taal aan, om­ dat het ook de taal van de blanken is, maar ze hebben weinig keus. Het is toch hun moedertaal, of ze het leuk vinden of niet.

specialisten van de VU ontwikkelen modellen waarmee berekend kan worden in hoeverre waterbekkens uitgeput dreigen te raken door onvol­ doende aanvulling. Prof.dr. T. Levelt, decaan bij aardwe­ tenschappen, is zeer tevreden over de samenwerking. Hij vindt dat het initi­ atief uitstekend past in de traditie die de VU heeft opgebouwd op het ter­ rein van ontwikkelingssamenwer­ king. "De bedoeling is dat de Zuida­ frikanen deze wetenschap zelf kun­ nen gaan toepassen, zodat ze niet he­ lemaal afhankelijk zijn van buitenlan­ ders die de geologie van hun gebied bestuderen. Het onderzoek naar het voorkomen van ertsen en de handel daarin is zeer internationaal van ka­ rakter. Als ze zelf over voldoende kennis beschikken dan kunnen ze be­ tere prijzen maken voor hun grond­ stoffen bij de grote internationale maatschappijen. Op die manier is de kennis die wij overdragen van maat­ schappelijk belang."

;'**' ''

* ; '.'I

Augustus 1 9 7 6 , publieke menwerking met de Potch e

Goede betrekkingen met i Mans Kuipers "De Bantoe is vrolijk, goedlachs en zeer spraakzaam. Hij kan echter op raadselachtige wijze driftig en agres­ sief worden. De Bantoe heeft nooit haast en hij geniet het meest als hij in het zonnetje ligt. Onder leiding werkt hij goed, maar als bijvoorbeeld in de meubelfabriek in Transkei de weinig blanke adviseurs enige dagen afwezig zijn, wordt er niet meer ge­ werkt. Ziet men de Bantoe dansen, dan blijkt hij een onvoorstelbare energie op te kunnen brengen." Deze uitspraken doet professor van Riessen, hoogleraar filosofie aan de VU, in 1968. Hij is in die tijd niet de enige aan de VU die het apartheids­ systeem als een zegen voor Zuid­ Afrika beschouwt en hier openlijk voor uitkomt. Goede betrekkingen van de VU­top met blank Zuid­Afrika zijn er al heel lang en hebben te ma­ ken met het gemeenschappelijk bele­ den geloof Zowel op wetenschappe­ lijk als op persoonlijk terrein bestaan goede banden met de Nederduits Gereformeerde Kerk in Zuid­Afrika en met de gereformeerde (zuster)uni­ versiteit van Potchefstroom, de PU. In mei 1958 hebben deze contacten formeel gestalte gekregen in een uit­

De universiteit van Westkaap

wisselingsverdrag tussen beide uni­ versiteiten: periodiek worden docen­ ten geruild, die respectievelijk aan de VU en de PU een paar maanden col­ lege geven. In 1968 komt er voor het eerst kritiek op de nauwe banden met Zuid­Afri­ ka. Professor Van Riessen, die op de bèta­faculteit verplichte colleges filo­ sofie geeft, is het mikpunt van acties. Zes maanden lang worden zijn colle­ ges verstoord door studenten, die hem aanvallen op zijn racistische op­ vattingen. Uiteindelijk ziet Van Ries­ sen zich gedwongen ontslag te ne­ men.

Signaal In de volgende jaren gaan steeds meer stemmen op die vinden dat de VU alle contacten met Zuid­Afrika moet verbreken. Dit als onderdeel van een algehele boycot­campagne om de regering daar te dwingen een einde te maken aan het steeds harder toegepaste systeem van apartheid. Een duidelijk signaal tegen de apart­ heid geeft de VU in 1972. In dat jaar wordt een ere­doctoraat verleend aan dominee C.F. Beyers Naudé. Deze predikant is directeur van het het zich tegen de apartheid verzettende Christelijk Instituut in Zuid­Afrika.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen