Ad Valvas 1990-1991 - pagina 315

PAGINA 7

AD VALVAS 7 FEBRUARI 19911

Op de Oude Biltdijk nabij St. Jacobi­ parochie wordt het staalblauwe luchtruim vandaag regelmatig door­ klieft door overscherende straaljagers. Ze zijn uitgeschoten op Terschelling en keren hoog door de lucht terug naar hun thuisbasis Leeuwarden. Be­ neden, aan de voet van de dijk heeft de vorst het omgeploegde land breek­ baar en knapperig gemaakt. Hier op de koude klei, vlak bij de Waddenzee, woont dr. Jan Dogterom. Zijn huis in de Friese streek Het Bilt was ooit een grote kop­hals­romp boerderij. Achtereenvolgens zijn romp en hals door brand verwoest. Rond het overgebleven deel, de kop, scharrelen nu schapen en kippen. Die paar uur reizen naar Amsterdam heeft hij hier best voor over. Dogterom (45) is direkteur en op­ richter van het vanuit Amsterdam opererende onderzoeksbureau Inter­ national Centre of Water Studies (ICWS). Voor zijn werk hoeft hij niet alle dagen van de week in Amster­ dam te zijn. Hij werkt een paar dagen per week thuis, in alle rust. " Het Amerikaanse magazine Time omschreef Dogterom onlangs als "a new breed of water detective", een man die er zijn beroep van heeft ge­ maakt watervervuilers op te sporen. Zo wilde het gemeentelijk waterlei­ dingbedrijf in 1987 weten wie er ver­ antwoordelijk was voor de aanwezig­ heid van het landbouwgif Bentazon in het Amsterdamse drinkwater. Dogterom en de medewerkers van het ICWS gingen op zoek naar de ver­ vuiler. Met twee schepen voer het ICWS uit om de Rijn van Lobith tot Basel af tasten op het verdachte gif. Ter hoogte van Ludwigshafen werd de hoogste concentratie gemeten. Precies bij de afvoerpijp van chemie­ reus BASF. De vervuiler was daarmee gelokaliseerd. BASF ondertekende een contract waarin het bedrijf toe­ zegt de lozingen binnen twee jaar met 90 % te verminderen. Voor de zekerheid heeft de gemeentewaterlei­ ding zeventig miljoen gulden geïn­ vesteerd om dergelijke gifstoffen uit te kunnen filteren.

Schade "Waterleidingbedrijven," zegt milieu­ chemicus Dogterom, "leiden zoveel economische schade door waterver­ vuiling dat ze er geld voor over heb­ ben ons in te huren. Wij kunnen de vervuilers lokaliseren. Daarnaast me­ ten we ook wat het aandeel van de gelokaliseerde vervuiler in de totale vervulling is. Dat willen bedrijven weten met het oog op schadeclaims." Het ICWS is in 1985 door Dogterom en een collega­onderzoeker in het le­ ven geroepen. "Het onderzoeksbu­ reau is een directe spin-off wan het Watertribunaal 1983," zegt Dogte­ rom. In het begin van de jaren tach­ tig vroeg menig milieulobbyist zich af of al dat gepraat in Den Haag wel zin had. Je wordt door de departe­ mentale deskundigen weliswaar se­ rieus genomen en politici luisterde naar je, maar, zoals voormalig lobby­ ist Dogterom het zegt: "Die gesprek­ ken met de politiek waren erg vrijblij­ vend. Nu ligt dat een stuk anders. Toen reageerde de politiek enorm traag." De benadering moest effectiever, confronterender, zo wilde de milieu­ beweging. De alternatieve aanpak werd het Watertribunaal. Een onder­ zoeksclub met een onafhankelijke jury, een aanklager en beklaagden. "Vervuilejs werden van dan direct aangesproken worden op hun verant­ woordelijkheden," zegt Dogterom.

Klachten "Het Watertribunaal heeft toen veel onafhankelijk onderzoek verricht. Dat werd gebruikt om de klachten tegen de vervuilers te onderbouwden.

richten, staan grote financiële belan­ gen op het spel." Om de onafhanke­ lijkheid en onpartijdig het van het ICWS te garanderen verricht het zelf geen analyses. De medewerkers vul­ len de flesjes bij de lozingspunten op een rivier. "Daarna brengen we de potjes gecodeerd naar een laborato­ rium. We doen er ook altijd een paar blanco's tussen; potjes waar niets ver­ dachts in zit. Dat is een kwaliteits­ controle." Als het laboratorium de analyse heeft verricht komen de re­ sultaten terug bij het ICWS. "Pas daar worden de flesjes weer gedecodeerd. Wij bepalen dus niet wat er in de fles­ jes zit. Zo werken we strikt onafhan­ kelijk," licht Dogterom de omzichti­ ge werkwijze toe.

Werk genoeg

Jan Dogterom: "Je zal mij geen kalfsvlees of varkensvlees zien eten In een restaurant" Foto Bram de Hollander

Op zoek naar de vervuiler Milieuchemicus hecht grote waarde aan onafhankelijk onderzoek We'zijn toen veel aan de weet geko­ men over de bronnen van waterver­ vuiling," zegt Dogterom die bij de or­ ganisatie van het tribunaal betrokken was. "Tot mijn verbazing bleek er voor die kennis een markt te zijn." Neem de gemeente Rotterdam. Kort samengevat heeft de Maasstad het volgende probleem. Europoort, de grootste haven ter wereld, is de vuil­ nisbak van onder meer de Rijn en haar verschillende oeverstaten. In de haven ligt een enorme hoeveelheid zwaar verontreinigd slib. Reiniging kost handen vol geld. Er is al voor 200 miljoen gulden geïnvesteerd in een opslagplaats voor de verontrei­ nigde baggerspecie. Groot genoeg voor de komende 15 jaar, dat wel. Maar de Rotterdammers zijn niet van plan nog eens zo'n bedrag op tafel te leggen voor andermans afval. Dogterom: "De gemeente benaderde me in 1984 met de vraag of wij in staat waren een eenduidig bewijs te leveren welk bedrijf voor welk per­ centage verantwoordelijk is voor de economische schade van de stad ten gevolge van de watervervuiling." Een vooronderzoek wees uit dat Dogte­ rom en de zijnen de Rotterdammers konden helpen. Rotterdam had er zo'n vier miljoen gulden voor over. Nu vijf jaar later beschikt Rotterdam inderdaad over harde cijfers en stapte onlangs naar de rechter. Met het ICWS­rapport onder de arm eist de gemeente van de Franse kalimijnen maar liefst honderd miljoen gulden schadevergoeding. "Ik ben natuurlijk milieubeschermer," zegt Dogterom, "maar met een sterk wetenschappelij­ ke inslag. Het ICWS is een onder­ zoeksbureau dat strikt wetenschappe­ lijke criteria voor haar onderzoek hanteert. Dal moet ook wel, want ons

Mark P'ekker

dustrie over de lozingen verlopen, zo­ als te verwachten, moeizaam. "Be­ drijven zijn deze benadering met har­ de en controleerbare cijfers niet ge­ wend."

Voor de milieuchemicus is in de toe­ komst nog werk genoeg. Ondanks alle 'groene' fosfaat­vrije wasmidde­ len komen er volgens Dogterom nog steeds veel te veel van zulke stoffen in het oppervlaktewater terecht. Zijn zulke milieuvriendelijke inspannin­ gen dan tevergeefs? "Nee zeker niet. In 1986 bleek dat 10 % van de fosfa­ ten uit wasmiddelen afkomstig was. Dat is een heel aanzienlijk deel en het is goed dat die wasmiddelen nu zonder fosfaten worden gemaakt. Maar zo'n 80 % van de fosfaten in ons water komt uil het buitenland. Daar moet ook wat aan gebeuren." "Ock zit er nog te veel nitraat in hep oppervlaktewater," aldus Dogterom. Nitraten en fosfaten stimuleren een al te onstuimige groei van algen in water. Rotting van grote hoeveelhe­ den algen onttrekt zuurstof aan het water. "Dat leven die 'spectaculaire' beelden van massale vissterfte op. Twee jaar geleden was hel weer zo­ ver voor de Deense en Noorse kust. Er zat geen zuurstof meer in dat wa­ ter," zegt Dogterom. Persoonlijk houdt hij de agrarische produktiewijze voor een belangrijk deel verantwoordelijk voor deze mi­ lieuproblemen. "J e zal mij daarom geen kalfsvlees of varkensvlees zien eten in een restaurant. Dat is nage­ noeg zeker afkomstig uit de bio­in­ dustrie. Die manier van vlees produ­ ceren, met krachtvoer en een overdo­ sis aan mineralen, veroorzaakt via de mest veel problemen."

Het Amerikaanse week­ blad Time noemde hem Motiverend onlangs een nieuwe Toch zijn al successen geboekt. "Met Landbouwers soort waterdetective. vervuiler Sandos in Basel is bijvoor­ Als bewoner van het Friese St. Jaco­ beeld een contract getekend. Het be­ Met zijn onderzoeksrap­ drijf heeft op papier vastgelegd vóór biparochie ziet en hoort hij dal de op­ porten in de hand claimt 1995 de lozing van zware metalen in lossingen voor de milieuproblemen hard zijn voor zijn buren. "Maar hel Rijn, met name koper, te halve­ de gemeente Rotterdam de milieu eist nu eenmaal dat er beper­ ren." nu honderden miljoenen Milieuchemicus Dogterom, en zeker kingen worden opgelegd aan land­ bouwers. Het is triest, maar zij krijgen miheubeschermer Dogterom vindt guldens van de Franse het enorm motiverend om te zien dat de klappen van twee kanten. Ze ver­ vuilen en daarnaast ze produceren ze kalimijnen, wegens wa­ bedrijven langs de Rijn door onder­ ook nog eens onrendabel. Ik zie de zoeksresultaten van het ICWS bereid tervervuiling. Het milieu­ zijn hun lozing ter discussie te stellen. ellende hier in Friesland om me heen." Hjj meent dat de consument De onderzoeksmethode is ook inzet­ bureau van Jan Dogte­ de boerenlnoei helpen. Door bereid baar op andere verontreinigde rivie­ rom toont verontreini­ te zijn meer uit te geven voor de da­ ren. "We hebben inmiddels ook ge­ gelijkse kost, bijvoorbeeld. "Want we varen op de Donau," zegt Dogete­ ging met hard cijfers rom. "Die heeft veel te hoge concen­ belalen nu veel te weinig voor ons eten. Met die extra inkomsten moe­ aan. Sinds 1 februari is traties fosfaten en nitraten. Maar ook ten boeren milieuvriendelijker pro­ olie, zware metalen en bestrijdings­ hij bijzonder hoogleraar duceren." middelen komen er in te hoge con­ centraties voor. De Donau is iets vui­ Zijn aversie tegen de bio­industrie en milieuchemie aan de ler dan de Rijn, maar schoner dan de de huidige landbouwproduktie mag Vrije Universiteit. Schelde," weet hij. dan groot zijn, vlees zal hij daarom onderzoek levert de getallen die wor­ den gebruikt in dit juridisch proces," zegt Dogterom. De juridische procedure is een nood­ sprong van de gemeente. "Liever had ze de zoutlozingen zelf willen beper­ ken, maar de mijnen weigeren dat." Rotterdam onderhandelt met alle vervuilers over het verminderen van lozingen. Het ICWS stuurt altijd, ter toelichting op de cijfers iemand mee. De ge^rekken met de chemische in­

woorden kan brengen wat de conse­ quenties voor het milieu zijn van be­ paalde beslissingen. Of hij als belan­ genbehartiger wil optreden is verder zijn eigen zaak. Dat hangt niet af van zijn opleiding, maar van de functie die hij verkiest. Dat is ieders particu­ liere keuze. De opleiding moet in de eerste plaats onafhankelijke deskun­ dige afleveren."

'Onafhankelijk wetenschappelijk on­ derzoek' is een term die Dogterom vaak laat vallen. "Ik vind dat ook vre­ selijk belangrijk. Bij milieu­onder­ zoek, zoals we dat bij het ICWS ver­

niet versmaden. "Ik ben geen vegeta­ riër. We hebben hier rond het huis ons eigen vlees lopen: kippen en lam­ meren." De kippetjes slacht Dogte­ rom eigenhandig. "De lammeren mag ik niet zelf slachten, die breng ik naar de slager. We hebben ook een moestuin. Dat is mijn hobby." Daar­ mee is de voedselautarkie aan de Oude Biltdijk nabij St. Jacobiparochie bijna volkomen. "Het is geen ver­ dienste dat we zo leven, maar een luxe. We kunnen ons leven daardoor zo organiseren dat we het zelf in de hand houden."

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen