Ad Valvas 1990-1991 - pagina 494

PAGINA 8

AD VALVAS 13 MEI 1991

Vrij van Kerk, van Staat... en van Gezeur Pleidooi tegen burgerlijk agnosticisme en voor culturele verandering

vensvervulling opvat? Of vindt orae minister dat niet goed? Wat is er tegen als een stuk of wat docenten in het Engels, Duits of zelfs Frans doceren? Wetenschap is immers volkomen internationaal werk. Daar mag een student vroeg aan wennen. Iedereen heeft het al over 'Europa '92' - ook in het onderwijs en onderzoek. Het past de VU om daar - in een nu nog wijder kader - voorloper te zijn.

W. Haan en A. van Harskamp (red.): Vrij van Kerk, Staat, ...en Verleden? Moet het bijzondere van de VU worden afgeschaft? VU Uitgeverij, Amsterdam 1991. ƒ 24,50. ISBN 90 5383 007 3.

Naast goede herinneringen aan de vakgroep psychologische functieleer roept de VU gevoelens van woede èn betrokkenheid op. Woede, zoals wanneer je je gestolen fiets voorbij ziet gaan. In Nederland worden heel wat fietsen gejat: media, instellingen voor welzijn en onderwijs - een politiemagazijn vol. Waar gewone idealistische mensen ooit voor gedokt en geploeterd hebben, dat wordt later door baantjeszoekers ingepikt. Je ziet het niet alleen bij christelijke instellingen maar ook bij die van socialistische origine. Lezing van Vrij van Kerk, Staat... en Verleden laat zien hoe wat dat betreft de stand aan de VU is. Je vindt er veel gezeur in terug dat je je van 20 jaar geleden nog herinnert: de studenten willen onderwijs op basis van de 'Doelstelling' niet meer; de staf draagt de ideeën van de VU niet en dat kan alleen maar erger worden; het gaat ook alleen maar om 'goede' wetenschap; de emancipatie is voltooid; een christelijk etiket is lastig voor de werfkracht; er zijn niet zoveel christelijke geleerden in Nederland en zo voort. Vooral degenen die de benoemingscommissie beduveld hebben, teneinde een leuke baan te kunnen bemachtigen, klagen erover dat de idealen van de VU hun tere religieus indifferente zieltjes zo beknellen. Vergeleken met hen hebben de van Rijkswege op de VU geplaatste studenten nog enig recht van spreken als ze zich tegen de doelstelling van de VU verzetten. Hoewel, is er op dit punt niets voor gewetensbezwaarden geregeld?

Offensieve stijl Toch is er iets ten goede aan het veranderen bij de VU. Bijdragen in de bundel als die van Tennekes, Van der Steeg, Verhoogt, Beishuizen, Maurice en van Olst - om er maar een paar te noemen - laten zien wat je concreet met de VU kunt doen. En het Bezinningscentrum functioneert kennelijk. Tevens is er oog voor beleid dat bij het VU-karakter past. En dan bedoelen we niet de overdreven aandacht voor grondslagformules en benoemingsgesprekken. Het gaat niet om het verdedigen van bolwerken maar om een meer offensieve stijl ten behoeve van het 'normaliseren' van wetenschapsbeoefening en van de culturele functie van universiteiten. Het is natuurlijk vreemd dat een normale universiteit, die vanuit christelijke inspiratie haar dienst aan de samenleving verricht, 'bijzonder' genoemd wordt. Dat is een historische vergissing op basis van een misvatting over wat normaal of gewoon is. Hoogst bijzonder, ja bizar, zijn juist die universiteiten die slaaf zijn of waren van 'de Partij' of 'de Staat', alsmede die zich hebben overgegeven aan de wensen van het bedrijfsleven of aan de, kleinburgerlijke, levensbeschouwelijke quasi-neutraliteit. Met de kerkelijke hiërarchie heeft de VU nooit zoveel problemen gehad voorzover ik me herinner - en dat is maar goed ook. Afhankelijkheid van overheidsinmenging, commercialisering, persoonlijke carrièrezucht en burgerlijk agnosticisme zijn actuelere ondeugden. Het helpt niet zoveel om te roepen: "Deze zonden de wereld uit, te beginnen bij de VU", want je komt daar natuurlijk nooit vanaf. Veel interessanter is het om het christelijk VU-etiket maar als een lastige vlag te beschouwen die tot in lengte van dagen tot creativiteit prikkelt om althans iets van de evangeli-

sche inspiratie te maken. Dat zal eeuwig zinvol blijven - of anders gezegd: dat zullen we nooit echt waarmaken. Het Koninkrijk der Hemelen wordt nu eenmaal niet door middel van enkele 5-jarenplannen gerealiseerd. Als het alleen om onze emancipatie ging - oh ja, dan waren we wel klaar. Maar emancipatie is nooit moeilijk geweest. Ook 100 jaar geleden niet. Als je in de wetenschap maar die neutraliteit van liberaal-conservatieve snit aanvaardde.

Eigen discussie De oprichting van de VU was destijds een daad van zelfbewustheid tegen de eigenwaan van die dominante stroming die zich tot het denkend deel der natie had uitgeroepen. De VU wilde motor voor sociale en culturele verandering zijn zoals Boekestijn het in de bundel schrijft. En dat moet ook. Christelijk geïnspireerde instellingen dienen zelf de agenda te bepalen van de discussie over de eigen identiteit. Gematigd achteraan hinken, aanpassing aan de beroepsgroep, dat kan de ambitie niet zijn. Blij gestreeld opkijken als iemand je goedkeurend toevoegt dat het niet meer te merken is dat je christelijk bent, dat soort onderkruiperigheid is niet gewenst. Maar wijd verbreid is dat wèl. Het zelfbewuste heeft bij menig protestant plaatsgemaakt voor iets dat we het 'Groot Christelijk Minderwaardigheidscomplex' (GCMC) zouden kunnen noemen. Het is een 'zeker weten' dat het christendom zich statistisch naar de nullijn spoedt. Twintig jaar geleden bestond dat minstens even sterk als nu. Sommigen zagen toen nog een mooie taak in het regelen van de begrafenis. Marktanalyse leerde dat 'de bakens verzet' moesten worden. De werfkracht kon wellicht nog worden opgepept door verdoezeling van levensbeschouwlijke en religieuze uitgangspunten. In de bundel treffen we een stukje aan van een student die zó door de public relations van de VU gefopt is. Door het GCMC kom je tot dat soort draaierijen. Door dit beleid werd de VU wel groter maar ook vozer. In ieder geval zo bleek en grijs als sommige auteurs in de bundel haar beschrijven. Een tobberige instelling die het hart van de zaak, het hart van alle kenvormen, vergeten is.

Neutrale vakidioot Aanknopend bij onder andere Maurice zouden we moeten zoeken naar al die mogelijkheden die zeer concreet kunnen leiden tot een universiteit die studenten bewust maakt van hun taak als professional in de samenleving. Zij moeten weten dat afwezigheid van vakfilosofische reflectie eenvoudig betekent dat de staf niet

competent is, dan wel bezig is de klanten om de tuin te leiden. Dat komt aan diverse universiteiten voor en de studenten zijn te geïmponeerd om in opstand te komen (altijd al een zwak punt van studenten). Wie zich wil laten vormen tot 'neutrale' vakidioot hoeft de VU niet te kiezen. Die kan reeds een paar kilometer verderop terecht. Het is eigenlijk een voordeel dat er in Amsterdam twee universiteiten bestaan: één regionale en één interna-

Met het symposium over het bijzondere van de VU stelt het Bezin­ ningscentrum het eigen functioneren ter dis­ cussie. Ais het over­ heersende idee is dat dit bijzondere maar moet worden afgeschaft, zal IVIusschenga, hoofd van het Bezinningscentrum, zijn consequenties trek­ Kex\.

Arjan Spit Wil men op de VU eigenlijk nog wel wat met het bijzondere karakter van de universiteit? En vooral: Wat wil men dan, en hoe moet dit concreet vorm worden gegeven? Dat probeert het Bezinningscentrum boven tafel te krijgen op het door haar georgani­ seerde symposium 'Vrij van kerk, staat en ...verleden?' Volgens profes­ sor A.W. Musschenga, hoofd van het Bezinningscentrum, moet het sym­ posium dienen als een referentiepunt voor het Bezinningscentrum, zodat de activiteiten van het centrum aan­ sluiting vinden bij wensen en ideeën die binnen de VU leven. Het Bezinningscentrum werd twaalf jaar geleden opgerich t toen op de VU het besef begon door te dringen dat het bestaan van een christelijke uni­ versiteit niet meer vanzelfsprekend was. Het Bezinningscentrum pro­ beert het nadenken over wetensch ap en levensbeschouwing te stimuleren, en zo het bijzondere karakter van de VU vorm te geven. Daartoe worden studiegroepen opge­ zet, bijvoorbeeld 'Natuurwetensch ap en theologie', lezingen en cursussen gegeven, vorig jaar onder andere over de Islam, en verschijnen er diverse

tionale. Want dat laatste zou de VU moeten zijn. Het zal immers wel waar zijn dat Nederland te weinig christelijk geëngageerde geleerden van hoog niveau herbergt om de VU te bemensen. Nederland is sowieso te klein om alle disciplines goed te voorzien. Maar waarom moeten we zo benauwd binnen de landsgrenzen zoeken naar mensen die nog net binnen de Doelstelling gepraat kunnen worden terwijl elders in de wereld genoeg talent te vinden is dat het werken aan de VU als een fantastische le-

Ergens in de bundel las ik: ambitie en durf. Inderdaad, daar gaat het om. En als de VU-beleidsmakers, medewerkers en studenten dat niet hebben, dan hoeft het allemaal niet meer. De VU, een internationaal trefpunt voor (aankomende) geleerden die staan in een protestantse of bredere christelijke traditie. Dat zou een prima stimulans zijn voor allerlei geestverwanten in de diaspora - je komt ze vaak tegen - voor activiteiten op het gebied van de ontwikkelingssamenwerking en nu, en wel acuut, voor het religieus en moreel gedesoriënteerde Centraal- en Oost-Europa. De VU is zich nog nauwelijks bewust wat ze aan de anderen, daar ter plekke, verplicht is. Niet zeuren, doen.

Drs. A.M. Oostlander werkte als docent aan de VU, was directeur van het wetenschappelijk bu­ reau van het CDA en rit sinds juni 1990 voor die partij in het Europese Parlement.

1k heb geen bel { Bezinningscentrum b(

ir

publikaties. Het Bezinningscentrum wil geen geïsoleerd centrum zijn maar aansluiten bij wat er op levens­ beschouwelijk gebied leeft op de uni­ versiteit. Musschenga: "Ik zie ons centrum als een aanjager van onderzoek dat el­ ders op de universiteit moet plaats­ vinden. We ontwikkelen bepaalde projecten en zoeken daarvoor mede­ werking. We verwach­ ten dat men­ sen die de nodige affiniteit h ebben met onze onder­ werpen mee willen werken. In de praktijk blijkt dit aardig te werken. We spreken mensen niet aan op het bijzondere van de VU. Dan zouden we het te veel spelen op het verplichtende karakter en niet genoeg via de inhoud. De kwaliteit van het aanbod moet de vraag oproe­ pen."

Het draagvlak De studiegroepen van het Bezin­ ningscentrum, zoals 'Wete " ^hap en relativiteit', buigen zich voor een deel over zaken die eigenlijk binnen de fa­ culteiten aan de orde zouden moeten komen. Musschenga: "Het zijn vra­ gen die aan de rand spelen. Ze kun­ nen aandacht krijgen maar ook over de rand geduwd worden. Door de steeds toenemende werkdruk zegt men dan: 'Het zijn leuke vragen maar daar hebben we nu geen tijd voor.' Het is goed dat er een centrum is dat deze latente belangstelling oppakt, in een bepaalde structuur giet en dan nog weer eens aanbiedt. "We proberen ook stukken onderzoek terug te planten in de faculteiten. We verzetten ons voortdurend tegen h et onder­ scheid tussen regulier onder­ zoek en onderzoek met een gouden rand. Onderzoek naar wetenschap.

f

m- "'""""iP*'

Musschenga:'lk w i l , als een echte calvi st maatschappij en godsdienst moet ei­ genlijk binnen h et reguliere onder­ zoek plaatsvinden." Het is de vraag of hiervoor binnen de faculteiten wel genoeg draagvlak be­ staat. Zo kreeg het Bezinningscen­ trum slechts voorwaardelijk geld uit het Universitair Onderzoekfonds voor de ontwikkeling van Goddienst­ psychologie omdat de commissie die

H M

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen