Ad Valvas 1990-1991 - pagina 111

PAGINA 3

AD VALVAS 11 OKTOBER 1990

Ook het literaire bedrijf lient inteelt Collegereeks over de quizmasters en panelleden van de literatuurkritiek cus/wetenschapper is dan een norm te stellen, waarnaar een kunstwerk beoordeeld kan worden. Dat norm­ stellende moment blijkt volgens Goe­ degebuure geen individuele zaak: sinds de romantiek vertoont de opvat­ ting van literatuur een continuïteit, waarin ook de hedendaagse recen­ senten en wetenschappers zich voe­ gen. Het gaat om menselijke waarhe­ den ­ al of niet leefbaar ­, die het waard zijn om doorgegeven te wor­ den naar volgende generaties lezers. Goedegebuure's opvatting van de li­ terator als 'leidsman' sluit aan bij het betoog van Arnold Heumakers in zijn bundel Onleefbare waarheden: "Want het zal inmiddels wel duidelijk zijn geworden dat ik een paar van de functies die traditioneel bij de gods­ dienst horen, stilzwijgend aan de lite­ ratuur heb toegevoegd. Maar er blijft natuurlijk een essentiel verschil: op het eeuwige heil in een door God ge­ garandeerd hiernamaals kan de lite­ ratuur onmogelijk uitzicht bieden. [...] Literatuur lezen is les nemen in onzekerheid. Daarom zal er altijd sprake zijn van v/aaiheden, een ver­ lammend meervoud dat tot niets leidt."

Wie de ene week quiz­ master is, zit de volgen­ de week in liet panel. Tijdens zijn gastcollege, iiet eerste in een reeks die de faculteit der let­ teren organiseert, ver­ geleek Jaap Goedege­ buure de Nederlandse li­ teraire kritiek met de te­ levisie. Zelf werkt Goe­ degebuure als docent aan de Katholieke Uni­ versiteit Tilburg en als criticus bij weekblad HP/De Tijd. Dick Roodenburg Een talent voor inteelt kan het Ne­ derlandse literaire bedrijf niet ont­ zegd worden. Als wetenschapper no­ digt prof. Carel Peeters Volkskrant­ recensent Arnold Heumakers uit voor een lezing aan de VU (donder­ dag 25 oktober). Als criticus be­ spreekt dezelfde Peeters in Vrij Ne­ derland Heumakers' pas verschenen essaybundel Onleefbare waarheden. Al die deelnemers aan het spel van de Nederlandse literatuur lijken een ding gemeen te hebben: ze gebruiken Maarten 't Hart als kapstok voor hun betoog. Carel Peeters begon zijn in­ leiding op de reeks gastcolleges met het Hart­citaat dat "de critici het le­ ven van Herman Melville aanzienlijk bekort hebben", om vervolgens te constateren dat het ­ in ieder geval tegenwoordig ­ met die invloed wel meevalt. Jaap Goedegebuure zette zich in zijn lezing af tegen de Hart­stelling dat een recensent slechts moet voorlich­ ten en verder zijn mening voor zich dient te houden. Arnold Heumakers tenslotte hangt zijn verlangen naar veelzijdigheid op aan de Hart­uit­ spraak dat de literaire kritiek in ons land vrijwel uitsluitend in handen is van neerlandici. Die fixatie op Maar­ ten 't Hart ­ vooral critici en feminis­ ten hebben er last van ­ mag op zijn minst opmerkelijk heten. Weet hij in zijn contactgestoorde verongelijktheid werkelijk de vinger op de zere plek te leggen, of is er sprake van een gebrek aan echte tegenstanders? Carel Peeters introduceerde Jaap Goedegebuure als degene die enkele opmerkelijke ontwikkelingen binnen

Frank van Kolfschooten Vorig jaar wapperde de Friese vlag nog aan de De Boelelaan. De studierichting Fries aan de VU bestond veertig jaar. Deze week was er alle reden om de vlag halfstok te hijsen, want de reorganisatiecommissie bij Letteren heeft voorgesteld om de doctoraalstudie Fries op te heffen. Prof.dr. Tonia Feitsma, hoogleraar in het Oudfries, is er de vrouw niet naar om bedroefd bij de pakken neer te zitten. Integendeel, ze is zeer verontwaardigd en strijdlustiger dan ooit. Geen wonder, want als Friezin is ze eraan gewend om in het verdomhoekje te zitten. "Friezen, dat zijn een soort defecte Nederlanders, die niemand serieus hoeft te nemen," zei ze vorig jaar spottend in een interview met dit blad. Universitaire erkenning heeft het

Auschwitz Arnold Heum akers (de Volkskrant) " D e meeste krantelezers slaan stelselmatig alle kunst- en boekenbijlagen over. Ik lig daar niet wakker van" Foto Hans van den Bogaard

het hedendaagse leespatroon regis­ treerde. De literatuur, zo zei Goede­ gebuure in Afscheid v an het lezen, wordt te veel bepaald door het 'speel­ tuineffect' ­ de lezer laat zich opjagen van de ene attractie naar de andere ­ en het 'snobappeal' ­ boeken worden gekocht, maar niet gelezen. Wie op grond hiervan en met Goede­ gebuure's artikelen voor wijlen de Haagse Post in het achterhoofd enke­ le pittige uitspraken over publiek, schrijvers of coUega­critici verwacht­ te, kwam helaas bedrogen uit. Slechts de sneren naar 'literaire piassen' Ger­ rit Komrij en Hugo Brandt Corstius, die als running gag door het betoog liepen, gaven wat dat betreft enige bevrediging. Jaap Goedegebuure ge­ droeg zich heel braaf en beperkte zich tot een verdediging van zijn ei­ gen positie als wetenschapper en cri­ ticus. Elrud Ibsch, hoogleraar literatuurwe­ tenschap aan de VU, pleitte ooit voor een strikte scheiding tussen weten­ schap en kritiek. De wetenschap moest zich volgens haar slechts met de mogelijke betekenissen van een li­ terair werk bezig houden en de inter­ pretatie overlaten aan de kritiek. Kortom, de wetenschapper als quiz­ master en de criticus als panellid.

Volgens Goedegebuure is deze schei­ ding kunstmatig. Ten eerste blijkt de praktijk al anders. Regelmatig maken wetenschappers de overstap naar de journalistiek, vergelijk Mieke Bal, en de omgekeerde weg wordt zoals we bij Peeters gezien hebben eveneens bewandeld. Maar ook inhoudelijk blijkt de schei­ ding niet te handhaven. Een weten­ schapper kan nu eenmaal zijn of haar ik, het selecterend subject, niet uit­ schakelen, dus een literair werk kan nooit waardenvrij beschreven wor­ den. Goedegebuure concludeert dat een weekbladrecensie en een weten­ schappelijk essay slechts in accent van elkaar verschillen. De interpreta­ tie ­ voor beide essentieel ­ wordt ge­ kleurd door de persoon van de lezer.

Alles is fictie De kring rond de Franse Uteratuurt­ heoreticus Jacques Derrida ging er zelfs toe over alle onderscheid tussen teksten op te heffen. Poëzie, proza, recensies of politieke redevoeringen, alles is één pot nat, één vertoog. Niets is echt, alles is fictie. Zo ver wil Goedegebuure niet gaan. Met name het onderscheid tussen primaire en secimdaire literatuur ziet hij graag gehandhaafd. De taak van de criti­

Die 'onleefbare waarheden' hebben bij Heumakers een letterlijke en een figuurlijke betekenis. Letterlijk gaat het uiteraard om de mogelijkheid van literatuur personages en omstandig­ heden te scheppen. De lezer kan zich zo identificeren met een werkelijk­ heid, die buiten de literatuur onbe­ reikbaar is. In figuurlijke zin betekent onleefbaar vaak iets wat'in de praktijk juist wel wordt geleefd. Een concen­ tratiekamp bijvoorbeeld. O p de vraag van de filosoof Adorno of na Ausch­ witz nog poëzie kan worden geschre­ ven, antwoordt Heumakers ja, omdat de kunst misschien wel de enige ma­ nier is om de gruwel te verwerken. Bovenstaande zou de indruk kunnen wekken dat Arnold Heumakers zich specialiseert in zwaarwichtige beto­ gen. Als tegenwicht daarom een kort citaat uit een ander essay in de bun­ del, over de reikwijdte van zijn recen­ sies voor de Volkskrant: "De meeste krantelezers slaan het over, zoals ze stelselmatig alle kunst­ en boekenbij­ lagen overslaan. Ik lig daar niet wak­ ker van".

Onder de noemer Vier kntische karakters organi­ seert de faculteit der letteren aan de VU een reeks gastcolleges over de literaire kntiek. Don­ derdag 4 oktober was Jaap Goedegebuure (HP/De Tijd) te gast op de VU. Arnold Heumakers (Volkskrant) komt donderdag 25 oktober Later volgen Tom van Deel (Trouw) en Jacq Vogelaar (Groene Amsterdammer) De colleges staan on­ der leiding van prof Carel Peeters

Studie Fries op de tocht Hoogleraar Feitsma: 'Fries heeft historische rechten' Fries tot nu toe wel gekregen. Er bestaan doctoraalstudies Fries aan de VU en aan de universiteit van Groningen. Bovendien betalen de Provinciale Staten van Friesland bijzondere leerstoelen aan de Universiteit van Amsterdam, en aan de Rijksuniversiteiten van Leiden en Utrecht. In Leeuwarden is de Fryske Akademy gevestigd, een onderzoeksinstituut dat zich voornamelijk bezighoudt met de uitgave van het Wurdboek fan de Fryske Taal. Het Fries mag volgens Feitsma in geen geval verdwijnen aan de VU. Ze wijst erop dat de minister van

OW en het faculteitsbestuur van de Letterenfaculteit in het verleden hebben beloofd zich sterk te zuUen maken voor de positie van het Fries in de Randstad. Tenslotte is Fries een van twee talen die in Nederland worden gesproken. De voorzitter van de reorganisatiecommissie, G. Booij, herinnert zich dat de minister heeft erkend dat Nederland een speciale verantwoordelijkheid heeft voor het Fries. "Daar kopen we echter weinig voor, want we moeten het Fries gewoon uit onze eigen inkomsten betalen. Misschien kurmen we de

Provinciale Staten van Friesland zo gek krijgen dat ze het Fries aan de VU betalen. We willen die mensen hier best houden." Feitsma vindt deze redenering van Booij krom. "Het rijk is verantwoordelijk voor het Fries, dan moet hij niet de hele zaak op de provincie schuiven. Dat doet hij ook niet met andere vakken die hij van belang acht. Ik heb er nog niets van gemerkt dat de heer Booij zijn best heeft gedaan voor het behoud van het Fries." Fries kreeg na de oorlog eerder een plaats in het talenpakket van de Letterenfaculteit dan Frans,

Van Balen: 'belangen van gezondheidszorg als geheel zijn in het geding'

'Overheid is laf en slecht' Het is laf en slecht bestuur van de overheid om de bezuinigingen op de gezondheidszorg door de zie­ kenhuizen te laten uitvoeren. De overheid moet zelf kiezen en be­ palen voor welke medische ingre­ pen geld wordt vrij gemaakt en voor welke niet. Dit betoogde prof dr. A.Th.M. van Balen afgelopen woensdag bij zijn af­ scheid als hoogleraar in de oogheel­ kunde. Op dit moment krijgen ziekenhui­ zen van de overheid een budget toe­ gewezen. Een ziekenhuis kan zelf be­ slissen aan welke medische behande­ lingen dit geld wordt besteed. Nu er bezuinigt moet worden gaat het fout omdat de belangen van een zieken­ huis anders liggen dat die van de gezondheidszorg als geheel, zegt Van Balen. Hij vindt het onbegrijpelijk dat ten tijde van bezuinigingen "de beslis­ sing over de rechtvaardige verdeling in de gezondheidszorg wordt doorge­ schoven naar de werkers in het veld." In zijn rede noemde Van Balen dit "slecht en laf bestuur" van de over­ heid. De nadelen zijn volgens hem dat aldus "persoonlijke voorkeuren van ziekenhuisdirekties of soms zelfs van individuele doktoren bij deze beslis­ singen een rol spelen. Een doktor kiest altijd voor zijn patient niet voor de gezondheidszorg als geheel." De overheid moet de touwtjes in handen nemen. "Er moet worden ge­ kozen tussen levensverlengende en le­ vensverbeterende behandelingen. Als daar nu eens een begin mee gemaakt wordt dan zou dat een hele vooruit­ gang geven," meent Van Balen. Als deze keuze gemaakt is, komt er een beter criterium voor handen om te bezuinigen op de gezondheidszorg. "Nu gebeurt dat volstrekt willekeu­ rig," zegt Van Balen desgevraagd. "Dat is niet goed voor de gezond­ heidszorg." (Mark Plekker) Duits en Engels. De VU had veel aanhangers in Friesland, die gul geld stortten in de VU­ coUectebusjes. "Het Fries heeft daarom ook historische rechten aan de VU," aldus Feitsma. Ze gaat de komende tijd met haar collega's actie voeren en lobbyen. Feitsma vraagt zich af of de commissie­Staal, die de positie van de Kleine Letteren gaat onderzoeken, nog wel hoeft uit te rukken. "Ik heb de indruk dat de letterenfaculteiten in den lande zoveel mogelijk kleintjes proberen kwijt te raken voordat de commissie­Staal is gearriveerd. Die kan dan hoogstens nog zeggen dat de rest van de kleintjes moet blijven." Op dit moment zitten bij Fries twee hoogleraren (samen 1,0 ft e), drie docenten (samen 0,6 fte), negen hoofdvakstudenten en een twintigtal bijvakkers.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen