Ad Valvas 1990-1991 - pagina 409

AD VALVAS 21 MAART 19911

I PAGINA 7

'Alle stukjes vallen op hun plaats'

1 H 'i'

Is de inslagplaats van de meteoriet die de dinosauriërs uitroeide gevonden? Martin Enserink Een van de implicaties van de tnslagtheorie is dat het overweldigende succes van de zoogdieren - waaronder de mens - op de planeet aarde het gevolg is Van een uiterst toevallige kosmische gebeurtenis. Misschien is dat de reden waarom de theorie zo omstreden is, veronderstelt aardwetenschapper dr. J. Smit. "Het mag blijkbaar niet iets buitenaards zijn, daar heeft men moeite mee." Zelf gelooft Jan Smit heilig in het nu ongeveer tien jaar oude scenario. Hoewel hij niet de eerste was die een beargumenteerd pleidooi voor de theorie leverde - net niet - heeft zijn werk hem wel een zekere internationale reputatie opgeleverd. Althans, onder mede-aanhangers. De controverse gaat over de vraag wat er zo'n 66 miljoen jaar geleden gebeurd is bij de overgang van het Krijt-tijdperk naar het Tertiair. Feit is dat bij die gelegenheid tal van planten- en diersoorten uitstierven, met als beroemdste voorbeeld de dinosauriërs. Sindsdien hebben de tot dan toe onopvallende zoogdieren school gemaakt in de evolutie.

Krater Voor de onttroning van de reuzenreptielen zijn tal van verklaringen geopperd. Smits theorie gaat ervan uit dat de soorten niet langzaam weggekwijnd zijn, maar als gevolg van een catastrofe in korte tijd ('slechts' enkele duizenden jaren) uitstierven. Die catastrofe was een meteoriet die op de aarde botste, waarschijnlijk een komeet. De eerste argumenten voor de inslagtheorie vonden Smit en anderen in een dun laagje in de bodem, dat grote hoeveelheden van het metaal iridium bevatte. Het laagje, afgezet tussen Krijt en Tertiair, is op vele plaatsen ter wereld te vinden en zou zijn ontstaan doordat tijdens de inslag materiaal verdampte en zich wereldwijd verspreidde. Nu beweren Amerikaanse onderzoekers ook de plaats te hebben gevonden waar de ramp zich voltrok, en Smit is het volmondig met hen eens. In het noorden van het Mexicaanse schiereiland Yucatan, bij Chicxulub, daar moet het gebeurd zijn, in een ondiep stuk zee of een grote moddervlakte. "Jarenlang heb ik allerlei puzzelstukjes m handen gehad en geprobeerd ze zinnig in elkaar te passen. En nu met dit ding, deze gigantische krater, klopt het allemaal. De stukjes vallen op hun plaats." "Deze krater zit op anderhalve kilometer diepte begraven. Men heeft op die plaats vroeger een laag gevonden van ongeveer 300 meter dik en 150 kilometer doorsnede, die alti)d is uitgescholden voor een vulkanische laag. Maar hij zit op een plek waar helemaal geen vulkanisme voorkwam! Dat was altijd erg gek. Nu is het duidelijk: dat is gesmolten materiaal, daar terechtgekomen door de inslag."

Badkuip "Een tweede aanwijzing dat dit de krater is, is dat je overal rond de Golf van Mexico een type sediment vindt dat we nergens anders ter wereld aantreffen, heel dik, grofkorrelig sediment, dat wijst op ontstellend grote vloedgolven." Smits verklaring is dat de meteorietinslag weUswaar op land plaatsgreep, maar zoveel troep in de Golf van Mexico deponeerde, dat die als een enorme badkuip is gaan golven. In Zwitserse bergmeren gebeurt dat ook wel eens. Smit: "Je kunt dat uitrekenen, het zou een golf van honderden meters hoog geweest zijn, die zich in zes uur tijd over het bassin verplaatste en op de zeebodem geweldig veel

Al bijna tien jaar verkondigt dr. J. Smit de theorie dat de dinosauriërs lang geleden uitstierven door een catastrofale komeetinslag. Nu zou de krater gevonden zijn die komeet heeft achtergelaten. Gevolg: spanning en sensatie. "Nu ben ik helemaal overtuigd. Dit is uiterst opwindend." De sceptici houden zo hun bedenkingen. Ten tijde van de inslag moet het Caribisch gebied er zo uit hebben gezien. Tussen Noord- en Zuid-Amerika bevond zich nog een stuk van de Stille Oceaan, dat zich naar het oosten bewoog. De nieuw gevonden krater (Chicxulub) bevindt zich op een 'continentaal plat' op de rand van het Mexicaanse schiereiland Yucatan. materiaal afzette. Het opwindende is dat iedereen nu op jacht is naar dit soort vloedgolfafzettingen". Zelf vond Smit onlangs het een en ander in Mexico, op een plaats die 66 miljoen jaar geleden een halve kilometer onder zeeniveau lag. De derde aanwijzing voor de inslag is de vondst van kleine druppeltjes glas in gesteente, de zogenaamde tektieten, bij de plaats Beloc op Haïti. Dit eiland lag destijds nog vlak bij de inslagplaats Chicxulub. "Dat glas is de sterkste aanwijzing dat er een inslag heeft plaatsgevonden. Het is puur glas, er zit absoluut geen water of gas in. Als het van vulkanische oorsprong was, had er gas in moeten zitten. Dat glas moet er uitgeslingerd zijn bij grote inslag. Het is dus geen materiaal van de meteoriet zelf, maar van de ondergrond." Smit: "Dit is al met al uiterst opwindend. Ik ben er nu echt van overtuigd dat we de plaats te pakken hebben".

Ook als de plaats van de inslag inderdaad vastgesteld is, blijft de vraag hoe die uiteindelijk tot massale uitsterving van plant en dier heeft geleid. De meest gangbare theorie is dat de meteoriet bij zijn inslag een enorme hoeveelheid stof verspreidde waardoor, als in het hedendaagse Koeweit, de zon langdurig verduisterd werd en de aarde sterk afkoelde. Bij gebrek aan licht zouden de planten het afleggen, al snel gevolgd door een groot aantal dieren. Smit gelooft nu echter in een heel ander scenario, waarin het broeikaseffect een rol krijgt toebedeeld. Smit: "Dit ding is precies neergekomen op een platform van pure calciumcarbonaat, ongeveer 2 kilometer dik. Zo massief, dat komt bijna nergens ter wereld voor. Een heel groot deel daarvan is onmiddellijk verdampt. Dat spul bestaat voor de helft uit kooldioxide!" Het gevolg zou geweest zijn dat de onvoorstelbare hoeveelheid van minstens 40.000 miljard kilo

AD VALVAS W E E K B L A D V A N DE V R I J E

UNIVERSITEIT

De redactie van Ad Valvas zoekt op korte termijn

Free-lance medewerkers (v/m) Gezien de huidige samenstelling van de redactie genieten vrouwelijke kandidaten sterk de voorkeur. Taken: • Het schrijven van wekelijkse bijdragen voor Ad Valvas, in de vorm van nieuwsberichten, achtergrondartikelen, interviews en dergelijke; • Het leveren van ideeën voor de inhoud van Ad Valvas. Van de kandidaten wordt verwacht: • Kennis van en betrokkenheid bij de universitaire wereld; • Enige journalistieke ervaring en dito vaardigheden; • Journalistieke ambitie; • Een beschikbaarheid van gemiddeld twee dagen per week. Honorering: • ƒ 2 0 , - per uur. Schriftelijke sollicitaties, vergezeld van enkele recente stukken, naar: redactie Ad Valvas, Vrije Universiteit, Kamer OD-01, De Boelelaan 1107, 1081 HV Amsterdam. Inlichtingen zijn te verkrijgen bij Tom de Greef, hoofdredacteur, of Wim Crezee, eindredacteur, tel. 548 6930.

(4 X 10") kooldioxide in de atmosfeer can Geophysical Union. "De onderzoekers die het uitsterven toeschreterechtkwam, waardoor de aardtemperatuur steeg met gemiddeld 10 gra- ven aan vulkanen, in plaats van aan den Celcius. Het leven in de oceanen een inslag, hielden zich tijdens die bijeenkomst stil", merkt Smit fijntjes ^ kreeg zware klappen en er kwamen op in een artikel in Nature van 7 fegrote bosbranden. bruari. Dat mag zo zijn, overtuigd zijn Volgens Smit verklaart een hittegolf de tegenstanders nog allerminst. In beter dan een koudegolf waarom de Utrecht, aan de geologische faculteit, dinosauriërs uitstierven: "Leg een wordt ook onderzoek gedaan naar de krokodil in de ijskast en na drie daKrijt/Tertiair-overgang. Daar is men gen loopt-ie d'r gezond weer uit. echter veel minder geïnteresseerd in Maar leg je hem een uur in de zon, het lot van de dinosauriërs. "Daar dan raakt-ie oververhit en scheidt hij schrijven de kranten steeds over, omermee uit." dat het de mensen zo aanspreekt", "Ook de buidelzoogdieren hebben zegt dr. H. Zachariasse. Hij en zijn vrijwel overal ter wereld het loodje collega drs. H. Brinkhuis hebben gelegd. Alleen de meer generalistimeer belangstelling voor de enorme sche zoogdieren hebben stand gehouveranderingen die zich 66 miljoen den. Misschien dat van de honderd jaar geleden in de oceanen voordetoen aanwezige zoogdiersoorten vijf den. De ecosystemen daar stortten het overleefd hebben. En als je naar vrijwel volledig in. Maar, zeggen de het aantal individuen kijkt, dat overonderzoekers, dat proces begon al leeft... misschien kun je er net een 75.000 jaar voordat die eventuele meark van Noach mee vullen. Maar dat teoriet insloeg. "Dat is natuurlijk heel zijn allemaal speculaties, daar kom je geheimzinnig. Zagen die dieren de nooit meer achter." komeet soms al aankomen?", spot Een broeikaseffect avant la lettre; het Brinkhuis. zijn voorlopig nog uiterst wilde speculaties. En het wordt nog wilder. De krater bij Yucatan is niet de enige in Wegpoetsen zijn soort. In lowa ligt ook zo'n opgeDe Utrechtenaren hebben een eigen vuld gat, zij het iets kleiner. Ergens in model om met name de catastrofes in het noorden van Siberië eveneens. de oceanen te begrijpen. Daarin Het mysterieuze is nu, zegt Smit, dat speelt een forse daling van de zeeze allemaal even oud lijken. "Dat is spiegel, veroorzaakt door het vernatuurlijk krankzinnig, want dat bete- schuiven van de continenten over het kent dat je niet één grote inslag hebt aardoppervlak, een grote rol. Die dagehad, maar meerdere. Als je daarling zou kunnen hebben betekend over gaat nadenken..." dat voedselrijk water, dat destijds in Er is over nagedacht. Een bevriende baaien werd gevormd, niet meer bij Nederlandse astronoom aan de Prinde rest van de oceaan kon komen, ceton-universiteit rekende Smit voor doordat die baaien werden afgeslodat het mogelijk moest zijn dat één ten. Het plankton in de oceaan zou komeet in verschillende stukken tevervolgens massaal zijn afgestorven gen de aarde te pletter sloeg. "Wat door voedselgebrek. En dat zou, aandaarvoor nodig is, is dat die komeet gezien plankton veel kooldioxide opeerst rond de zon gevlogen is en neemt, weer voor een broeikaseffect daarna richting aarde geslingerd. hebben gezorgd. Maar dat betekent wel dat alle kraters Zachariasse: "Ik ben noch een voorop één 'halve bol' moeten liggen: die stander, noch een tegenstander van kant van de aarde die op dat moment die meteoriet. Er is best wel wat benaar de zon toe gekeerd was." wijs dat er iets gevallen is in die tijd, De drie gevonden kraters voldoen toen er net van alles veranderde op aan die eis. Zodra er echter ook maar aarde. Maar ik heb die meteoriet niet één net zo oude inslagplaats wordt nodig om die grote veranderingen te gevonden op het andere halfrond, verklaren." ligt de hele theorie in duigen. Een Begon het plankton al uit te sterven aardig detail is overigens dat de Sibevóór de Grote Klap? Smit zegt van rische krater ten noorden van de niet. "Hoe ik het ook meet, ik vind poolcirkel ligt. Als die plaats destijds daar geen aanwijzingen voor". naar de zon gericht was, staat vast dat "Tja, ik weet niet hoe het kan dat het zomer geweest moet zijn op het Smit niets meet, dat is zijn pronoordelijk halfrond. De ondergang bleem", zegt collega Brinkhuis daarvan de dinosauriërs begon op een zoover. "Mensen willen soms graag een merdag. theorie bevestigd zien en poetsen dan alle gegevens weg die niet van pas In december kwamen de recente komen. Ik zeg niet dat Smit dat doet, vondsten rond de inslagkrater ter sprake op een congres van de Ameri- maar het gebeurt wel vaak".

m

;ii

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen