Ad Valvas 1990-1991 - pagina 425

I PAGINA 7

!!!^i

IVlag Zuid-Afrika weer? ill Erno Eskens De VU gaat banden aanknopen met de Zuidafrikaanse universiteit West­ kaap (UWK). Ad Valvas peilde me­ ningen over het voornemen van de VU. Mag Zuid­Afrika weer? Wie vroeger zin had in een stevige discussie kon altijd nog Zuid­Afrika ter sprake brengen. Voor­ en tegen­ standers van de totale boycot van het apartheidssysteem zouden elkaar ze­ ker te lijf gaan. Maar met het apart­ heidssysteem, lijken ook de heftige discussies te verdwijnen. Toen vorige week bekend werd dat de VU contac­ ten wil aanknopen met de Zuidafri­ kaanse Westkaap Universiteit bleef het dan ook opvallend stil. Toch zijn er nog wel kritische gelui­ den hoorbaar. Zo vindt Servaas Ver­ brugge, voorzitter van de studenten­ vakbond SRVU dat de VU geen con­ tacten moet leggen met Zuid­Afrika. "Binnen de SRVU hebben we het er nog niet over gehad, maar zelf ben ik er niet blij mee. Als je ziet dat giste­ ren weer allerlei mensen om het le­ ven zijn gekomen in Zuid­Afrika, dan vind ik het erg verdacht dat de VU weer vooraan moet staan om allerlei banden aan te halen. Nee, ik ben er niet blij mee." ieke bune van de vergadering van de universiteitsraad. St udent en maken duidelijk wat hun oordeel is over de saotche troom-universiteit t Fo o AVCAU

ti uid-Afrika zijn er al heel lang De tegenstanders van contacten met de PU vinden dat de VU aan dit ere­ doctoraat de conclusie zou moeten verbinden om alle relaties met de blanke zusteruniversiteit te verbre­ ken. Op 8 oktober 1974 is het inder­ daad zover: de Universiteitsraad be­ sluit met krappe meerderheid om het uitwisselingsverdrag met de PU te verbreken. De voorstanders van een voortgaande dialoog met blank Zuid­Afrika laten het hier niet bij zitten. Als de PU het initiatief neemt om in september 1975 een Internationale Conferentie van christelijke instellingen voor Ho­ ger Onderwijs te houden wil het be­ stuur van de VU een delegatie sturen. Protesten van studenten en staf tegen deze hernieuwing van de contacten mogen niet baten. Op het laatste moment gaat het be­ zoek van de VU niet door, omdat Beyers Naudé roet in het eten gooit. Hij is namelijk door de VU gevraagd om ook deel uit te maken van de VU­ delegatie, wat door de PU als provo­ catie wordt opgevat. De uitnodiging aan de VU wordt ingetrokken. De verhouding tussen beide universi­

teiten is door deze gebeurtenissen zeer slecht. Toch proberen aan beide kanten mensen de dialoog weer op gang te brengen. Op verzoek van de PU gaan in maart 1976 vijf vertegen­ woordigers van de VU naar Zuid­ Afrika om de conflicten te bespreken. Beyers Naudé mag er nu wel bij aan­ wezig zijn. Bij terugkomst is de VU­ afvaardiging redelijk positief: "De ge­ sprekken waren intensief en open­ hartig". Er gaan vier maanden over­ heen eer de afvaardiging verslag aan de Universiteitsraad uitbrengt: eerst moet namelijk nog met de PU over­ legd worden over de tekst van de eindrapportage. Als op dinsdag 17 augustus 1976 de UR dan eindelijk het rapport van de besprekingen on­ der ogen krijgt blijkt, dat men in Pot­ chefstroom de gesprekken totaal an­ ders interpreteert: "Met hierdie waninterpretasie van ons gesprekke kan u ons in 'n ver­ keerde hg by ons eie mense stel (...) U verkies die vnenskap van die Swart e Christen bo die van die blanke Christen omdat eersgenoemde die veronregte is en laasgenoemde die 'veronregter'. U ts totaal verkeerd as

u dtnk dat die PU besig is met 'n pro­ ces van aft akeling van afsonderlijke ontwikkeling (= apart heid)" De PU blijkt dus nog aparter dan ge­ dacht, de dialoog heeft niets opgele­ verd. Het college van bestuur van de VU ziet nog steeds kansen om verder te praten met personen binnen de PU, maar de meerderheid van de universiteitsraad is een andere me­ ning toegedaan. Met ruime meerder­ heid wordt een motie aangenomen waarin de raad als zijn mening uit­ spreekt "dat voortaan moet worden afgezien van contacten vanwege de VU met personen of groepen vanwe­ ge de PU". Toch bleven VU­mensen als Brink­ man (voorzitter college van bestuur) en de hoogleraren Goudzwaard en Verheul. Dat leidde er echter niet toe dat de Zuidafrikaanse onderzoekers Van der Vyver en Du Toit werden uitgenodigd als gastdocent.

Mans Kuipers studeerde geschiedenis aan de VU van 1977 tot 1990 Hij is mede-auteur van het boek Bijzondere studenten, 40 jaar studentenbeweging aan de Vrije Universiteit

Op persoonlijke titel waren er al contacten Erno Eskens Hoewel de VU de afgelopen jaren geen officiële banden met Zuidafri­ kaanse universiteiten onderhield, waren er wel persoonlijke contac­ ten. Een aantal theologen is al en­ kele jaren geleden een officieuze samenwerking aangegaan met de Westkaap Universiteit. Studenten van Westkaap kwamen naar de VU om te promoveren en incidenteel gaf een docent les in Zuid­Afrika. Dit lesgeven geschiedde op per­ soonlijke titel om het VU­beleid niet te doorkruisen. Ook godsdienstsocioloog prof. G. Dekker heeft lesgegeven aan de universiteit van Westkaap. Hij deed

dit in het kader van een studiereis voor de Raad van Kerken. Dit con­ tact was niet helemaal incidenteel, zegt hij aarzelend. "Er zijn allerlei persoonlijke contacten. Er doceren zelfs enkele leerlingen van ons. We hebben dus nogal wat contacten, maar het zijn geen officiële contac­ ten." Meer wil de hoogleraar er niet over zeggen. Hij vindt dat een paar zinnen in de krant de diepte van de thematiek namelijk niet kunnen be­ vatten. "Ik heb eigenlijk liever dat u er helemaal niet over schrijft. Er moet namelijk rustig over gespro­ ken worden en nu worden het wat losse zinnen over Zuid­Afrika. En daar is de zaak te gecompliceerd en gevoelig voor."

Ligt de zaak zo gevoelig omdat er ook contacten waren met blanke universiteiten in Zuid­Afrika? Geen sprake van, beweert prof. G. Heitink, decaan van de theologi­ sche faculteit. "Er zijn alleen con­ tacten geweest met de zwarte facul­ teiten. En die contacten gaan ge­ woon door." Of deze contacten een officieel karakter krijgen nu de VU samen wil werken met de universi­ teit van Westkaap, is nog niet dui­ delijk. In de samenwerkingsplan­ nen wordt niet over theologie ge­ sproken. Maar als het aan prof. Dekker ligt zal die officiële samen­ werking wel snel komen. Hij wil daartoe binnenkort in zijn eigen fa­ culteit voorstellen doen.

Ook het Komitee Zuidelijk Afrika zet kritische kanttekeningen bij de sa­ menwerking. Weliswaar is het ver­ heugd over het feit dat de VU de eni­ ge 'goede' universiteit van Zuid­Afri­ ka heeft benaderd, maar het vindt dat de verkeerde wegen bewandeld zijn. Woordvoerder Frank Hendriks vindt dat contacten via de UDUSA (Union of Democratie University Staff Asso­ ciations) hadden moeten verlopen. UDUSA is een organisatie van pro­ gressieve Zuidafrikaanse wetenschap­ pers. De organisatie heeft volgens Hendriks beter zicht dan de VU op wat wel en wat niet door de beugel. De universiteit van Utrecht en de UvA zijn wel zo wijs geweest West­ kaap via de UDUSA te benaderen, vult hij aan. Hendriks van het Komitee Zuidelijk Afrika vreest dat de VU ook de con­ tacten met andere Zuidafrikaanse universiteiten zal oppakken. Dat zou geen goede zaak zijn, want Westkaap is de enige universiteit die niet discri­ mineerd. "Alleen contacten met de universiteit van Westkaap zijn toelaat­ baar." Contacten met Westkaap zijn niet slechts toelaatbaar, ze zijn prima, lijkt neerlandicus prof. G. Schutte te vin­ den. Hij is voorzitter van de "politiek neutrale" Zuidafrikaanse Vereniging Nederland die aanstuurt op vrien­ schapsbanden tussen Nederland en Zuid­Afrika. Samenwerking tussen de universiteiten ziet hij als een on­ dersteuning van "het nieuwe Zuid­ Afrika".

Cultuur imperialisten Klinische psycholoog prof. T.L. Holdstock, zelf Zuid­Afrikaan, is groot voorstander van een nieuw Zuid­Afrika, maar hij vraagt zich af of samenwerking daartoe de beste weg vormt. Op zich is samenwerking wel goed, zegt hij met een duidelijke Zuidafrikaanse tongval, maar de Westkaap universiteit dreigt over­ spoeld te worden met westerse ken­ nis. Foute zaak, volgens Holdstock, want Afrika heeft zelf zoveel goede kennis te bieden. "Mijn eigen standpunt is daarom dat samenwerking op de principes van Westkaap moet gebeuren en niet op de principes van de VU. Mensen in Zuid­Afrika weten heel goed wat zij willen en als de VU dan in hun be­ hoeften kan voorzien, dan is dat heel prettig. Als alleen de westerse weten­ schap wordt uitgedragen, dan is dat een variant van het oude zendings­

werk. Ik voel soms die arrogantie van het westen. De westerse kunst, de westerse muziek, de westerse cultuur; ze denken de waarheid in pacht te hebben. En in het onderwijs is het precies hetzelfde. Het westen weet weer precies hoe het moet. Misschien wil de VU eerst luisteren naar de Afrikanen, ik hoop het, maar ik ben er niet zeker van." Dat theologen op persoonlijke titel al les hebben gegeven in Zuid­Afrika, vindt Holdstock onverteerbaar: "Het is het toonbeeld van arrogantie", vindt hij. "Het is namelijk een voort­ zetting van het werk van de zendelin­ gen. Zij komen niet luisteren, maar 'lesgeven'." Door de telefoon is zijn walging hoorbaar.

fllfl

Potchefstroom Vroeger had de VU banden met de Gereformeerde N ederduitse broe­ ders aan de universiteit van Potchef­ stroom. Deze contacten werden in de jaren zeventig verbroken wegens het apartheidsbeleid van de universiteit. Nu Westkaap echter weer in de pic­ ture is, lijkt ook de discussie over Pot­ chefstroom weer op te bloeien. In een nog wat voorzichtig taalgebruik wordt er weer over de mogelijkheden van samenwerking met Potchef­ stroom gesproken. "Ik denk dat er geen onderscheid gemaakt moet wor­ den tussen universiteiten," vindt se­ cretaris van de Vereniging voor Christelijk Wetenschappelijk Onder­ wijs P.J. Kruijsse. "U vraagt mijn per­ soonlijke mening. Wel, ik vind dat Potchefstroom wel kan, maar het hangt van de ontwikkelingen af. De banden zijn er van oudsher geweest, dus het ligt het voor de hand om die op een gegeven moment opnieuw aan te halen. Maar of dat nu al moet gebeuren, dat kan ik niet overzien." Econoom prof. B. Goudzwaard vindt het niet voor de hand liggen om Pot­ chefstroom nu al te benaderen. Het aanhalen van de contacten met Pot­ chefstroom mag geen automatisme zijn, vindt hij. "Of er samengewerkt gaat worden moet afhangen van de integratie in Potchefstroom. De uni­ versiteit is nu namelijk wel open voor zwarten, maar de campusfaciliteiten voor blanke en zwarte studenten zijn nogal verschillend, heb ik begrepen. Ik vind dat hier naar gekeken moet worden voordat de banden worden aangehaald." Douwe Tiemersma van de PKV­frac­ tie in de universiteitsraad kan zich daarbij aansluiten. "Potchefstroom kan pas als de boel daar veranderd is. Wat ons betreft gaat het bij Westkaap dus om een eenmalig project. Het mag geen voorbode zijn van allerlei contacten." Voor klinisch psycholoog Holdstock liggen de zaken allemaal net even an­ ders. Hij staat namelijk behoorlijk ambivalent ten opzichte van Potchef­ stroom. Als Zuid­Afrikaan is hij te­ gen samenwerking met deze blanke universiteit, maar in zijn vakgebied leert hij zijn studenten conflicten nooit uit de weg te gaan. Praten met Potchefstroom zal dus eigenlijk wel moeten. "Ja, als ik zeg dat de klini­ sche psychologie gericht is op discus­ sieren, dan moet ik consequent zijn en zeggen dat contact met Potchef­ stroom moet kunnen. Maar persoon­ lijk ben ik minder geneigd dit contact op te bouwen. Ik denk dat het post­ apartheid­onderwijs beter ontwikkeld kan worden in Westkaap dan in Pot­ chefstroom."

tst

1

iiii

pji

511

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen