Ad Valvas 1990-1991 - pagina 552

PAGINA 6 I

AO VALVAS 13 JUNI 1991

Speekselkijkers hebben de toekomst

^

Tandheelkundigen ontdekken de waarde van het mondvocht Mark Ple kke r

Onlangs bood in het populaire blaad­ je Zondag een kruidendokter een "di­ agnostische speekseltest" aan. Voor «lechts 95 gulden onderzoekt hij de kristalstructuren in uw speeksel en zegt wat er aan scheelt. Maar wat nog mooier is: bij geconstateerde ziektes worden "speekselstructuren" bestre­ den met gelijkvormige "kruiden­ structuren", gaat de advertentie pseu­ do­wetenschappelijk voort. En voor die speciale kruiden kan men natuur­ lijk eveneens bij deze dokter terecht. "Ik zou graag zien dat het zo werkt," zegt prof.dr. A. van Nieuw Ameron­ gen. Maar hij gelooft er niets van. "Louter op basis van kristalvormen ziektebeelden bepalen is al dubieus. Maar kruiden vanwege hun identieke kristalvorm selecteren als bestrij­ dingsmiddel voor een ziekte is hele­ maal natte­vingerwerk. Die speeksel­ diagnose is geldbusiness." De kwakzalver en Van Nieuw Ame­ rongen hebben wel dezelfde belang­ stelling. In zijn oratie Spoorzoeken in speeksel sprak de laatste onlangs de verwachting uit dat speeksel de ko­ mende jaren een belangrijke bron van informatie over ziektes zal wor­ den. Van Nieuw Amerongen is het nieuwe hoofd van de vakgroep Orale Biochemie van de faculteit Tand­ heelkunde (ACTA). Van oorsprong is hij biochemicus, hij heeft veel aan hersenonderzoek gedaan, maar sinds zijn overstap naar de tandheelkunde in 1974 is speeksel is zijn specialiteit.

Zoetigheid Jarenlang zat het speekselonderzoek in het verdomhoekje van de tand­ heelkunde. Volgens Van Nieuw Amerongen is er tegenwoordig ech­

In de jaren zeventig en tachtig waren tandart­ sen vooral geïnteres­ seerd in gaatjes vuilen, bruggen aanleggen en fluor toedienen. Tegen­ woordig heeft de be­ langstelling zich verlegd naar een nieuw terrein: speeksel. Een substan­ tie met ongekende mo­ gelijkheden, volgens de biochemicus prof.dr. A. van Nieuw Amerongen, die onlangs zijn inaugu­ rele oratie hield. maal op de tanden en kiezen, waarbij boortechnieken, het effect van te veel zoetigheid en fluorbehandelingen centraal stonden. Ook werd geha­ merd op de noodzaak van een goede mondhygiëne omdat bacteriën, zoals bekend, het gebit in een bouwval kunnen veranderen. Gaandeweg kwamen de tandartsen er achter dat ze konden boren en bruggen bouwen wat ze wilden, maar dat het allemaal vergeefse moeite is als er iets schort aan de speekselhuis­ houding. "Ze ontdekten dat preven­ tie van tandbederf ook via het speek­ sel plaatsvindt", zegt Van Nieuw Amerongen. Hoe belangrijk speeksel is blijkt voor­

Het spe e kse l uit de onderkaak- e n de ondertongspeekselklier be vat grote mole cule n, zogenaamde mucine n. Door hun grootte e n vorm zorgen ze er voor dat speeksel strope rig is en niet uit de mond loopt.

ge mond waardoor praten, lachen en eten enorm pijn doen.

Bloed en urine Het meeste speeksel wordt geprodu­ ceerd door drie paar grote klieren in de mondholte. Ze liggen bij het oor, onder de tong en bij de onderkaken. Daarnaast is er nog een honderdtal kleinere klieren in de slijmvliezen van wang, lip, tong en verhemelte. Samen produceren die klieren per dag ongeveer een halve liter speeksel. "De oorspeekselklier zorgt vooral voor dun en vloeibaar speeksel dat helpt bij de afbraak van zetmeel in het voedsel. De klieren bij de onder­ kaken en onder de tong produceren een slijmerige vloeistof, die er voor zorgt dat speeksel stroperig is, zodat het niet uit onze mond loopt. Hierin zitten veel eiwitten die beschermen tegen uitdroging en bacterie­ en vi­ rusinfecties. Zo is van het Aids­virus HIV bekend dat het zich niet kan nes­ telen in speeksel", doceert Van Nieuw Amerongen. Omdat speeksel in ruime mate voor­ handen is en je niet hoeft te prikken

om het af te nemen, doen onderzoe­ kers al jaren hun best om het, net als bloed en urine, te gebruiken als diag­ nosticum. "Groot probleem hierbij", zegt Van Nieuw Amerongen," is de enorme variatie in de samenstelling van speeksel. Het maakt veel verschil uit op welk moment van de dag je het afneemt, maar ook of het van een man of een vrouw is. Bij vrouwen is ook de menstruatiecyclus nog van in­ vloed op de samenstelling. Het is dus een probleem te bepalen wat het 'standaardspeeksel' is waarmee je an­ der speeksel wilt vergelijken. Nu we langzamerhand goed weten in welke factoren er variatie optreedt kunnen we de analyse beter in de hand hou­ den."

Hormonen De vakgroep Orale Biochemie on­ derzoekt wat het effect van ziekten is op de samenstelling van het speeksel. Zo wordt de veel voorkomende tand­ ziekte parodontitis ­ waarbij het kaak­ bot wordt afgebroken ­ onderzocht. Patiënten die er aan lijden blijken in hun speeksel enzymen te hebben die

de beschermende eiwitten is het speeksel afbreken. De natuurlijke be­ schermende werking van speeksel blijft dan ook achterwege. "Een andere ontwikkeling is dat speeksel tegenwoordig gebruikt wordt om afvalprodukten van hor­ monen en van geneesmiddelen aan te tonen. Dergelijke bepalingen zijn van belang om na te gaan of hormo­ nen wel in de juiste dosering toege­ diend worden." "Omdat het tegenwoordige speekse­ londerzoek gericht is op toepassingen in de praktijk, interesseren tandartsen zich er ook een stuk meer voor. Elke tandarts heeft nu eenmaal patiënten met speekselproblemen, die voor ­ hem vaak niet behandelbaar zijn." ''' "Na alle belangstelling voor voedsel, mondhygiëne en bacteriën is speek­ sel het volgende aandachtsgebied. Daarmee is de vervolmaking van de tandheelkundige zorg weer een stapje verder."

VU-informaticus gaat markt op met eigen vinding Besturingssysteem maakt getallenkraker van minicomputer

'De vervolmaking van de tandheelkundige zorg is weer een stapje verder' Nico Boink AVC/VU

ter sprake van eerherstel. Dat blijkt onder andere uit de populariteit van het onderwerp op congressen en symposia. Vorige maand nog delibe­ reerden tandartsen uit alle windstre­ ken aan de stranden van Acapulco over de state of the art in het speekse­ londerzoek. Dit najaar wijden de tandartsen hier in Nederland hun najaarscongres er geheel aan. Die golf van belangstelling onder tandartsen heeft volgens Van Nieuw Amerongen een eenvoudige verkla­ ring: "In de jaren zeventig en tachtig kreeg de bestrijding van caries (gaat­ jes, red) alle aandacht." Tandartsen richtten zich bij de behandeling hele­

al uit de gevolgen van de afwezigheid van het vocht. Bij patiënten die voor een tumor in de hoofd­ of halsstreek bestraald worden, worden vaak ook de speekselklieren vernield, waardoor van de ene op de andere dag de speekselproduktie staakt. "Binnen een periode van drie tot zes maanden is het gebit van deze mensen totaal geruïneerd", zegt Van Nieuw Ame­ rongen. "Zonder speeksel ontstaat er namelijk gemakkelijk een zuur milieu in de mond. Tanden en kiezen kun­ nen daar niet tegen en lossen op, als die mensen niet geholpen worden." Behalve gebitsproblemen hebben deze patiënten ook een extreem dro­

Supercomputers krijgen geduch­ te concurrentie van hun kleinere soortgenoten. Als het aan VU­in­ formaticus prof.dr. A.Tanen­ baum ligt duurt het niet lang meer of veel kleine computers kunnen net zo veel als één grote, alleen voor veel minder geld. Samen met het softwarebedrijf ACW heeft Tanenbaum een nieuw besturingsprogramma op de markt gebracht waarmee de rekenafdelin­ gen van losse computers (de central processing units of CPU's) bij elkaar opgeteld kunnen worden. Aan elkaar gekoppeld leveren de computers een rekencapaciteit op die vergelijkbaar is met de kracht van een 'mainframe' of supercomputer, alleen voor een fractie van de kosten van zo'n getallenkraker. Tegenwoordig moet een gebruiker van een computer die is aangesloten op een netwerk een aantal zaken goed in de gaten houden: met welke com­ puter hij aan het werk is, of er contact

is met andere computers, waar gege­ vensbestanden bewaard worden, etce­ tera.

Mini's Het geheel aan de VU ontwikkelde nieuwe besturingssysteem, dat onder de naam Amoeba (spreek uit als: amï'eba) wordt verkocht, zorgt dat de gebruiker er niets van merkt dat zijn computer en met name het rekenge­ deelte onderdeel is van een groot aan­ tal gekoppelde computers. V oor de gebruiker is het één systeem. Het net­ werk van de gekoppelde computers gedraagt zich als ware het een enkele machine. Amoeba is ontworpen voor de klas­ se computers die wat rekencapaciteit betreft tussen de gewone personal computer en de mainframes in lig­ gen, mini's genaamd. De taal van het besturingssysteem is volgens Tanen­ baum alleen door echte kenners te onderscheiden van het veel gebruikte UNIX. Het nieuwe besturingssysteem is onder andere getest in de ruimte­

Prof.dr. A. Tane nbaum, uitvinder van Amoe ba

vaartindustrie. Daar wordt het ge­ bruikt om digitale televisiebeelden over te sturen.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen