Ad Valvas 1990-1991 - pagina 45

AD VALVAS 6 SEPTEMBER 1990

PAGINA 5

VANG!!! Hoe mensen ballen vangen Martin Enserink Nee, zegt drs. G.J.P. Savelsbergh, Ajax­keeper Menzo zal niet gebaat zijn bij zijn proefschrift over Catching Behaviour. En ook is hel onwaar­ schijnlijk dat de Nederlandse Basket­ ballbond binnenkort met de geldbui­ del op de stoep staat. Daarvoor is zijn onderzoek veel te fundamenteel van aard. In ballen is Savelsbergh niet wezenlijk geïnteresserd; zijn doel was vooral uit te vinden hoe bewegende mensen hun handelingen afstemmen op wat zij waarnemen. Wie een bal opvangt voldoet onbe­ wust aan twee voorwaarden. Ten eer­ ste moet de hand van de vanger op de juiste plaats zijn; dat wil zeggen er­ gens in de paraboolvormige baan die ballen plegen te volgen. Ten tweede moet de timing juist zijn; de vanger moet zijn hand precies op het juiste moment sluiten. Kleine kinderen die met twee handen een grote bal pro­ beren te vangen zijn vaak net te laat, waardoor de bal hen letterlijk tegen de borst stuit. Bij de vakgroep psychologie van de faculteit Bewegingswetenschappen, waartoe Savelsbergh behoort, zaagt men graag aan de poten van gangba­ re theorieën over het menselijk bewe­ gen. Een van die theorieën is de in­ formatieverwerkingstheorie, een ver­ klaringsmodel voor de coördinatie van ogen en handen, dat zolangza­ merhand het veld lijkt te moeten rui­ men. Volgens dit model functione­ ren de menselijke hersenen als een soort rekenmachine; een computer die elke fractie van een seconde vol­ gens een ingewikkelde berekening bekijkt hoe een beweging verder dient te verlopen. Een nieuw paradigma dient zich al aan: de ecologische psychologie. De aanhangers van die theorie beweren dat de hersenen niet zulke ingewik­ kelde berekeningen uitvoeren, als het ook zonder kan. Waarnemingen en bewegingen, leert dit model, worden niet 'berekend' of 'gekozen' door een intelligent brein, maar zijn onlosma­ kelijk, bijna automatisch aan elkaar verbonden. Savelsbergh weet die gedachte tref­ fend te illustreren. "Let op", zegt hij, en laat plotsklaps zijn vuist met een gevaarlijke snelheid tot vlak voor de neus van de verslaggever suizen. "Daarvan schrik je intuïtief terug, hè? Hoe komt dat? Omdat je mijn vuist steeds groter ziet worden. Er is een directe koppeling tussen het beeld op je netvlies en je reactie. Bij baby's, die nog bijna niets geleerd hebben, gebeurt hetzelfde. Dat kun je

moest bieden. Hij bevestigde een Stanley Menzo zal er slinger aan het plafond en maakte weinig mee opscliieten, aan het einde daarvan een balletje dat hij met fluorescerende verf maar daar was het be­ vast had beschilderd. In het donker liet hij wegingswetenschapper toen zijn proefpersonen het balletje 'vangen'; doordat hun handen vastza­ G.J.P. Savelsbergh ook ten in een soort houder (zie de foto niet om te doen. Jaren­ op de voorpagina van deze krant) ze zich over de juiste plaats lang deed hij onderzoek hoefden van hun hand geen zorgen te maken. naar de manier waarop De timing van het sluiten van de hand was het enige dat telde. mensen een bal van­ gen. De coördinatie van Slinks trucje Savelsbergh voerde deze proef in het ogen, handen en vingers donker uit omdat hij een slinks trucje uithaalde met de proefpersonen. Een was de inzet van een deel van de ballen die hij ze liet van­ wetenschappelijke con­ gen, zaten verstopt in een ballonnetje dat tijdens de vlucht leegliep, zodat troverse die stukje bij de diameter kleiner werd. Juist deze ballen moesten de doorslag geven; als beetje wordt opgelost. de proefpersonen zich bij het vangen Deze week promoveert vooral lieten leiden door de grootte het beeld op hun netvlies, zou­ Savelsbergh op zijn on­ van den ze zich flink in het vangen van derzoek. deze bal moeten verslikken.

met de informatieverwerkingstheorie nauwelijks verklaren".

Vijf meter In de theorieën over het balvangen spitst het verschil tussen de twee pa­ radigma's zich toe. Als je de informa­ tieverwerkingstheorie als uitgangs­ punt neemt, zou een balvanger de tijd dat hij de bal door de lucht ziet vlie­ gen in kleine stukjes verdelen. Het ene moment is de bal op vijf meter afstand, een fractie van een seconde later op twee meter. Met die infor­ matie gaat het brein vliegensvlug aan het werk, om uit te rekenen wanneer de bal de hand zal bereiken. Volgens aanhangers van de ecologi­ sche psychologie ligt het anders: de reactie van de vanger wordt niet uit­ gerekend maar is, net als de schrikre­ actie bij de vuist, onverbrekelijk ver­ bonden met wat de vanger waar­ neemt: het groter worden van de bal. Als een bal dichtbij komt dijt het beeld van de bal op het netvlies in ra­ zend tempo uit. Ziedaar de controverse. Savelsbergh bedacht een opstelling die uitsluitsel

Kuyper stond er wat beteuterd bij. Tot nu toe had de pedel al­ tijd een plaats voor hem vrijgehouden bij de plechtige opening van het academisch jaar. Weliswaar helemaal aan de zijkant te­ gen de muur van de aula, maar toch op de eerste rij. Nu was hij daar automatisch naar toe gelopen en trof er een oude be­ kende op aan: Paulus Griffijn, zijn persoonlijke kwelgeest. Wat moest hij doen? Hij was er ineens niet meer zo zeker van of de pedel hem ook dit jaar nog als VIP beschouwde. Hij mocht dan de achterklein­ zoon zijn van Abraham Kuyper, de oprichter van de VU, maar het voorvaderlijk gezag had zich ook niet uitgestrekt tot de commissie van intellectuele vedergewichten die zijn Marx­stu­ diën ter zijde had geschoven. Zijn hart begon nog steeds als een razende te bonken als hij dacht aan hun slotconclusie: "Ooit modieus, nu behorend tot een afgesloten tijdperk." De sukkels hadden geen idee hoe mo­ dieus ze zelf waren met dat oordeel. Kuyper was nu precies een week gedetacheerd bij het Cen­ trum voor Ethische Vraagstukken en voelde zich de gevallen engel van de VU. ledere ochtend moest hij zich langs bergen dozen wurmen om zijn kamer te bereiken. De eerste cursus zou pas in het najaar van start gaan en voorlopig runde hij het centrum in zijn eentje. Hij had tot nu toe welgeteld één telefoontje gekregen. De tele­ foniste had hem doorverbonden met een oude dame die in de Buitenveldertse Koerier had gelezen dat de VU een uniek cen­ trum had geopend waar iedereen terecht kon voor ethische raad en daad. Ze wilde weten of het tegenwoordig nog nodig was om je gasten een vingerbakje te serveren bij het eten.

Dat bleek inderdaad te gebeuren. Een bal met een diameter van zeven centimeter konden de proefpersonen feilloos vangen; eentje van vijf centi­ meter doorsnede ook. Maar zodra de bal tijdens de vlucht in elkaar schrompelde van zeven tot vijf centi­ meter dankzij een koptelefoon kon­ den de proefpersonen de ballon ook niet horen leeglopen werden ze op het verkeerde been gezet en sloten ze te laat hun hand. Ze konden de bal niet vangen. Savelsberghs conclusie: bij het vangen van de bal gebruikten de proefpersonen niet zozeer de posi­ tie van de bal tijdens de vlucht, als wel de grootte van het beeld op hun netvlies. En dus, aldus de promoven­ dus, is het vallen van ballen beter te verklaren met de ecologische psycho­ logie dan met de informatieverwer­ kingstheorie. Het brein functioneert, althans op dit punt, niet als rekenma­ chine. Terwijl zo voor wat betreft de timing van het vangen een ondersteuning voor de ecologische psychologie ge­ vonden was, bleek dat voor die ande­ re voorwaarde voor het vangen, de juiste plaats van de hand, niet te luk­ ken. Savelsbergh hoopt daar de komende jaren alsnog in te slagen. Maar wat ook de uitkomst zal zijn: professionele balvangers zullen er niet warm of koud van worden. Voetbalkeepers en ­honkballers kunnen voorlopig beter bij hun trainer te rade gaan dan bij de bewegingswetenschappen.

'jSWJttttWIMg t^»i **MVIP jffn^#iiwi|gff^tM6J1wft.^iaaBilfc^X

Foto's Sidney Vervuurt AVC/VU

Hoe dichterbij de bal komt, hoe groter de vanger hem ziet (rechts: promovendus G.J.P. Savelsbergh)

A. Kuyper Zn.

De belevenissen van een achterkleinkind (3) Het had even geduurd voordat hij begreep hoe dit misverstand in elkaar stak. De vrouw had gedacht dat ze haar etiquette bij hem kon bijspijkeren. V erdorie, waarom verbonden die telefo­ nistes ook maar alles en iedereen door? Schuifelend trok Kuyper zich terug. Achter in de aula waren nog wat plaatsen vrij. Hij belandde naast een meisje met een groen­ en geelgeverfde haardos. De deuren gingen open. De pedel schreed binnen, met achter zich de hele stoet van uni­ versitaire hoogwaardigheidsbekleders. Zij hadden juist allemaal plaats genomen, toen de deur wederom werd geopend en er een bleke jongeman naar binnen snelde. Hij keek gehaast om zich heen, zag de lege plek naast Kuyper

en probeerde die onopvallend te bereiken. Hij stelde Kuyper fluisterend een paar vragen: of dit ieder jaar zo'n aangeklede bedoening was, en of hij verwachtte dat de rector magnificus zo meteen met opzienbarende uitspraken zou komen; of de gastspreker van vandaag, de Leidse hoogleraar Zwartlo­uis, met nieuwe wetenschappelijke gegevens zou komen over de senio­ ren in onze maatschappij? Kuyper mompelde wat over "bobo's", "dikdoenerij van men­ sen die zo nodig met hun neus op de eerste rang willen zitten, ten koste van degenen die daar van oudsher recht op hebben"; over rector Lutterlof, die ongetwijfeld met mooie praatjes zou komen terwijl het VU­bestuur links en rechts wild om zich heen sloeg. Zijn prachtige Marx­programma was in mootjes gehakt en hem hadden ze gedropt bij een instituut waar hij te­ lefoontjes moest beantwoorden over tafelmanieren. Kuypers woordenstroom ging maar door, hij hoorde de toe­ spraken maar met een half oor. Zijn buurman schuifelde on­ rustig op zijn stoel, af en toe schreef hij iets op. Kuyper ver­ moedde dat de jongeman geriatrie studeerde, of lid was van de SRVU, de studentenvakbond. Direct nadat professor Zwartkruis zijn laatste woord had uitge­ sproken, stond de jongeman op en mompelde iets tegen Kuy­ per: artikel, sluitingstijd. Kuyper groette hem beleefd; hij had even wat stoom kunnen afblazen. Die avond pakte hij de Buitenveldertse Koerier van zijn deur­ mat. Zijn adem stokte. VU-docent hekelt eigen instituut. "iVlodieuze fratsen van een godvergeten universiteit." Nu zal je het krijgen, dacht Kuyper bezorgd.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen