Ad Valvas 1990-1991 - pagina 103

CULTUUR I

AD VALVAS 4 OKTOBER 1990

I PAGINA 7

De passie van ! Van Kemenade Het Paul van Kemenade Sextet speelt op 4 okto­ ber in het Bimhuis in Amsterdam (Oude Schans 73­77, tel 23 33 73) Aanvang 21 00 uur

Onlangs, om precies te zijn op 8 sep­ tember jongsleden, tijdens de Neder­ landse Jazz­dagen in Zwolle, presen­ teerde Paul van Kemenade 'Missaci­ ty', de nieuwe cd van het naar hem vernoemde sextet. Smds ik voor het eerst zijn hartver­ scheurende vertolking hoorde van Ornette Colemans 'Lonely woman' (op zijn debuut­l.p. uit 1981) is van Kemenade voor mij zo'n beetje de ul­ üeme jazz­saxofomst. Niemand die zijn alt zo gepassioneerd kan laten scheuren als hij, niemand die zo lek­ ker ruig en sentimenteel durft te zijn. Over zijn wijze van muziek maken heb ik eens horen zeggen dat het een soort klaarkomen op een toeter is, en inderdaad, zo klinken zijn soü vaak ook: alsof hij al zijn erotische energie via zijn instrument ontlaadt. Het is overigens niet altijd even een­ voudig om een fan van Van Keme­ nade te zijn. Hij lijdt aan hetzelfde euvel als de meeste andere jazz­musi­ ci: muziek maken lukt wel; er iets zinnigs over zeggen zo veel te min­ der. Ik heb al menig interview met Van Kemenade gelezen, maar ik heb hem nog nooit op een originele of opwindende gedachte kunnen be­ trappen. Hij blijft altijd steken in die typische muzikanten­praat ("Albert Ayler, die vind ik gewoon prachtig, die waanzinnige sound van die man.

weet je wel") en dat is voor een vurig bewonderaar wel eens teleurstellend. Volgens mij bestaat er in de jazz een geheime wet die bepaalt dat het ta­ lent van de musicus zich omgekeerd evenredig verhoudt tot het percenta­ ge non­informatie dat hij produceert. Paul van Kemenade, 33 jaar pas, be­ gon zijn muzikale carrière in 'Uit­ spanning Na Arbeid', de fanfareband van Valkenswaard, zijn geboorte­ plaats. Hij volgde een klassieke oplei­ ding aan het conservatorium van Til­ burg, die hij voortijdig afbrak om zich in de jazz te storten. Zijn doorbraak kwam in 1984, met de alom geprezen l.p. 'Call'; in hetzelfde jaar kreeg hij ook de podiumprijs van de stad Am­ sterdam. Als workshopleider en aan­ voerder van zijn eigen formaties werd hij een van de belangrijkste represen­ tanten van de zogenaamde Tilburgse School', die als reactie op de hoofd­ stedelijke piep­en­knars­varianten veel nadnik legt op harmonie en me­ lodieuze thema's. Van Kemenade heeft zijn bekend­ heid in de Nederlandse jazzwereld aan twee zaken te danken: aan zijn aansprekende, melodramatische toonvoering en zijn compositorisch vernuft. Beide kwaliteiten bewijst hij opnieuw op 'Missacity', dat een voor­ lopig hoogtepunt mag heten in zijn toch al indrukwekkende platenoeu­ vre. Op ballads als 'La première fois' en het eerste deel van 'Wiegelied van een balorige dertiger' pakt Van Ke­ menade weer ouderwets uit. Toch

Een toneel van gevaarlijk spel Henrik Ibsens 'Hedda Gabler". door Art Pro in een regie van Frans Strijards. te zien van wo 10 t/m za 20 oktober in Frascati I

Jar» Peter Gerrlts "Een bizar pademonium van zes mensen in een destructieve poppen­ kast waarin met name de onverschil­ ligheid ten aanzien van deze verniel­

zucht wordt getoond." Zo typeert Els Ingeborg Smits de voorstelling van Ibsens "Hedda Gabler". Zij speelt hierm Thea Elvsted, Hedda's oppo­ nente. "De voorstelhng geeft een beeld van een snelle manier van le­ ven, gekenmerkt door overdadige ui­ tingen van emotionaliteit en het naja­ gen van een vrij oppervlakkig en

Paul van Kemenade: geen charisma, wel inventief

Foto Ernest Potters

valt op dat hij toch iets minder snel dan voorheen zijn toevlucht zoekt in retorische pathetiek en nu meer stil­ te, meer spanning in zijn solo's durft te leggen. Qua compositie is vooral het driedelige Wiegelied dat de aan­ dacht trekt. Met zijn geraffineerde ritmische en thematische overgangen vormt dit stuk het piece de resistance van de cd. 'Missacity' is trouwens niet alleen een succes door de inbreng van Van Ke­ menade. Ook de andere leden van het sextet hebben de nodige ruimte gekregen. Zo schittert trombonist Hans Sparla in het tweede deel van

'Wiegelied', terwijl Jeroen van Vliet, in 1988 winnaar van de solistenprijs van het Meervaart­concours, een flonkerend stuk pianistiek levert in een stuk dat niet geheel ontoevallig 'Meer vaart' is gedoopt. Speciale vermelding verdient Tobias Delius, niet alleen vanwege zijn ro­ buuste improvisaties op de cd, maar ook omdat hij op het podium de eni­ ge van het zestal is die rekening houdt met zijn publiek en enig thea­ traal talent tentoonspreidt. Zo saai en serieus Van Kemenade naar zijn pa­ pier blijft staren, zo amechtig staat Delius zijn zieleleven te exhibitione­

ren. Naast deze prettige uitslover slaat Van Kemenade toch een wat pover figuur, waar je juist zou ver­ wachten dat hij met al zijn felheid en passie de show zou stelen. Maar het charisma van Van Kemenade is zo ongeveer nul komma nul, dus ook in dat opzicht doet hij een zwaar beroep op de loyaliteit van de fan. Er is ech­ ter een troost: als musicus is hij wat mij betreft de meest hartstochtelijke, ideeenrijke en inventieve mens ter wereld, en dat vergoedt veel, zo niet alles.

kortstondig geluk; een soort juppen­ dom." Na een te lange huwelijksreis neemt het jonge paar, de generaalsdochter Hedda Gabler en de historicus Jor­ gen Tesman, him intrek in een nog niet geheel gemeubileerde villa. Ge­ lukkig is Hedda niet. Terwijl haar echtgenoot met z'n hoofd in de mid­ deleeuwse huisnijverheid zit, wordt ze in het nauw gedreven door een ja­ loerse en op macht beluste wethou­ der en de taküoze opportuniste Thea Elvsted. Hedda's dromen over schoonheid en geluk worden op geen enkele manier werkelijkheid. Teleur­ stelling en verveling slaan toe en krij­ gen een vernietigende kracht wan­ neer Tesmans oude vlam Thea Elv­ sted en Hedda's vroegere 'echte lief­ de' Eylert Lovborg in de viUa opdui­ ken. Hedda krijgt het benauwd.

'Liever sterven dan bederven', denkt ze en jaagt zich een kogel door het hoofd. Gemteresseerd in de lotsbestemming van Hedda Gabler is de regisseur Frans Strijards niet. Hij vindt het heel logisch dat mensen zich een ko­ gel door de kop jagen. Hij vindt dat in ieder geval logischer dan dat je dat niet doet. Het publiek wordt derhalve niet aan de hand genomen in een meeslepend drama en hoeft niet op zoek te gaan naar het diepere van de personages. Ibsens figuren zijn in deze voorstelling pastiches van snel wisselende onnavoelbare emoties.

komische scènes, bijvoorbeeld een travestie­act. Mensen die iets in de waagschaal stellen, die gevaar lopen, eikaar ge­ weld aan doen bevolken het toneel. "Frans Strijards is zeer gemteresseerd in geweld. Het is zijn motor om to­ neel te maken. Hij wil gevaarlijke dingen laten zien; acteurs worden met him kop in glazen geduwd en over tafels heengetrokken", zegt ac­ trice Els Ingeborg Smits. Ibsens tragedie van een romantische heldin die tot een onontkoombare dood wordt gedreven, wordt in de in­ terpretatie van Art Pro getransfor­ meerd in een schakering van geweld­ dadigheden en clownerieën van met nobele personages die voortdurend gevaarlijk spel spelen.

Door dynamisch spel, choreografie­ achtige bewegingen en theatrale po­ ses laten de spelers zien wat zich on­ der het masker van de personages be­ vindt. De voorstelling zit dan ook vol

H

Knap acteren in 'Opname' Opname draait samen met Beeld van een kind van Albert van der Wildt op donderdag 18 oktober in Filmhuis Uilenstede, telefoon 548 8888

Olckl?oodenburg Theater en film, dat gaat zelden goed. Vorig jaar nog bleek Leedvermaak, de verfilming van het prachti­ ge stuk van Judith Herzberg door Frans Weisz, ondanks het goede acte­ ren net iets te veel theater om een goede film te zijn. Misschien lukt het andersom beter: binnenkort wordt de toneelversie van One flew over the cockoo's nest uitgevoerd, met Peter Faber als Jack Nicholson, sorry, McMurphy. Hoe dan ook, theater en film zijn twee heel verschillende me­ dia. In de begintijd van de film had regis­

^

seur Griffith te maken met acteurs die alleen maar het theatervak ken­ den. Hij hield ze voor dat ze de uit te beelden personages niet moesten spe­ len, maar zyn. Nog steeds maken sommige Nederlandse acteurs en ac­ trices de fout in een film te nadruk­ kelijk te spelen. De 'tip van Griffith' verklaart voor een groot deel het succes van de Werktheater­films. Het Werktheater werd in 1969 opgericht met de be­ doeling "de functie van het theater in de huidige maatschappij te ontdek­ ken" en "een zinvolle relatie tussen acteurs en publiek te ontwikkelen". Concreet hield dat in dat de spelers probeerden maatschappelijke onder­ werpen m hun stuk te verwerken, om die met het publiek te bespreken. Dat

Olga Zuiderhoek en Frank Groothof in 'Opname' riekt naar star vormingstoneel, maar de kracht van het Werktheater lag juist in de improvisatie. Toestanden uit 1972 bijvoorbeeld is gebaseerd op de in die tijd zeer actuele alternatieve psychiatrie. In de loop van zo'n 200 voorstellingen veranderde het stuk door toedoen van het publiek ­ vaak psychiatrische patiënten ­, dat zijn in­

vloed uitoefende op de inhoud. Toen uiteindelijk in 1976 het stuk verfilmd werd, waren de acteurs zo betrokken bij hun onderwerp, dat ze de persona­ ges niet meer speelden, waar waren. Joop Admiraal vertolkt met evenveel overtuiging de moeder van een meis­ je dat opgenomen wordt, als Peter Faber de gek die doet alsof hij de di­

recteur van de inrichting is. Hetzelfde geldt voor Opname uit 1979. Deze derde film van het Werk­ theater, gebaseerd op de theaterstuk­ ken Als de dood en Jfe moet ermee leven, laat zien wat kan gebeuren als iemand kanker blijkt te hebben. He­ laas is ons beeld van een Nederlands ziekenhuis nogal verpest door Medisch centrum west - een leuke serie hoor, maar ziekenhuis? Opname heeft een emotionele lading zonder sentimenteel te zijn en er valt te lachen zonder de obligate zieken­ huis­ongein. Medisch centrum west kan zich, met enkele kleine wijzigin­ gen, ook op een kantoor afspelen. Opname laat iets wezenlijks zien van de processen die zich in een zieken­ huis afspelen. Frank Groothof en Helmert Woudenberg overtuigen als de twee patiënten, die alleen bij el­ kaar steun vinden.

(In oktober vertoont het Filmhuis Uilenstede een vijftal films rond het thema S terven Opname draait op donderdag 18 oktober, samen met Beeld van een kind In Beeld van een kind ver werkte regisseur Albert van der Wildt camera man bij onder andere Toestanden de wiegedood van zijn zoontje Sven Een heel bijzondere docu mentaire')

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen