Ad Valvas 1990-1991 - pagina 504

AD VALVAS 23 MEI 1991

PAGINA 2

Pleidooi voor een consequent leven Vraaggesprek met een calvinistisch filosoof "Ik merk duidelijk aan de colleges dat de belangstelling een andere richting uitgaat dan tien jaar geleden. De zin­ gevingsvraag is weer actueel. Vroeger was het snel: 'Oh, hij gaat weer moei­ lijk doen. Hij probeert ons te vangen. Hij staat weer te evangeliseren.' Nu komt men weer met geloofsvragen. Hoe de Tweede Wereldoorlog moge­ lijk kon zijn bijvoorbeeld. Sociaal is de nazi­tijd niet te verklaren, je kijkt in diepe put."

S. Griffioen, iioogleraar in de sociale wijsbe­ geerte aan de VU, volgt prof. dr. H.G. Geertse­ ma op als voorzitter van de Vereniging voor Cal­ vinistische Wijsbegeer­ te. "Ik hecht aan het woord calvinistisch. Het is een heel actueel woord, het staat voor consequent leven, voor voortdurend onderzoe­ ken van watje grond­ overtuiging je waard is."

Aardbeving Het is duidelijk: dat type volkeren­ moord is mensenwerk 'uit den Boze'. Maar nu de natuurramp in Bangla­ desh? "Voltaire zei eens na een vreselijke aardbeving, die in Lissabon grote aantallen slachtoffers eiste: 'Hoe kun je nu nog in de goede God geloven?' Rousseau antwoordde hem: 'Dit is niet zonder meer een natuurramp, er zit een menselijk factor in.' En zo is het toch ook met Bangladesh: door armoede en overbevolking zijn de mensen op gevaarlijke plaatsen moe­ ten gaan wonen. Dat had door men­ selijke hulp voorkomen kunnen wor­ den. Maar toegegeven: als je ook maar iets van dat leed ziet, stokt het antwoord je in de keel. Op sommige concrete levensvragen kun je geen di­ rect antwoord geven. Soms moet je ook zwijgen."

Selma Schepel De Vereniging heet nog altijd calvi­ nistisch, al wordt in de praktijk de term reformatorisch vaker gebezigd. En ze is nog behoorlijk vief, ondanks haar gevorderde leeftijd. De meeste filosofische verenigingen die in de jaren '30 binnen de diverse zuilen werden opgericht, zijn dood of lijden een zeer marginaal bestaan. Zo niet de Vereniging voor Calvinisti­ sche Wijsbegeerte, die op dit moment zelfs de grootste filosofische vereni­ ging in Nederland is. Griffioen zou willen pleiten voor een herwaardering van het woord calvi­ nistisch, dat door die verzuiling een karikaturale klank gekregen heeft: "Ik vind het jammer dat het nu nega­ tief werkt want ik gebruik het woord graag. De calvinistische gedachte is immers: consequent leven en voort­ durend heel zuiver toetsen wat je grondovertuiging je waard is. En dat spreekt de huidige generatie studen­ ten aan."

­ Dat vind ik een mooi antwoord, daar scoort God wat mij betreft weer een punt mee. Deze had ik nog niet van de dominee gehoord. Maar wat is verder eigenlijk het verschil tussen een gelovige filosoof en een dominee die filosofeert? "Er is verschil in houding, het gaat om twee manieren van staan: de theoloog staat met zijn gezicht naar de Bijbel en de christenfilosoof heeft de Bijbel als steun in de rug. Bijbelse theologie handelt altijd over de Bij­ bel, wij oriënteren ons op de wereld." Christelijk filosoferen heeft heel oude papieren. Het is geen nieuw­ lichterij van gereformeerde fanaten. Het begon al bij de eerste kerkvaders, die zich afvroegen wat ze met de Griekse cultuurinvloeden moesten beginnen. Die wetenschap heeft me over een minderwaardigheidscom­ plex tegenover collegafilosofen heen

"De meeste studenten die nu binnen­ komen, zijn ook niet meer in die ver­ zuiling opgegroeid, of kunnen zich nauwelijks een voorstelling maken van wat het betekende alleen lid te mogen zijn van een gereformeerde dan wel R.K.­geitenfokvereniging, alleen brood kopen bij de bakker die ook van jouw kerk was." 60

40

omgang met het wereldnieuws. Men­ sen hebben toch een patroon nodig. Voor mij is elk mens ten diepste een religieus wezen. Ieder mens ­ een at­ heïst en een communist dus ook."

geholpen. Wij hebben net zo goed een oud fundament, we zitten niet in ghetto." "Bij de collega's in Nederland leven heel wat vooroordelen. Het kenmer­ kende is dat je als filosoof blanco zou moeten zijn." ­ Maar dat is toch geen filosfisch standpunt? U bent zich tenminste be­ wust van uw beperk ing. "Inderdaad. Wat zich nu in de filoso­ fie presenteert als hoofdstroom, is toch sterk beïnvloed door de Verlich­ ting. In naam is men tolerant, maar niet ten opzichte van christelijk filo­ soferen. Toch komt de waardering die we gelukkig ook wel krijgen juist vanwege dat fundament: 'In principe is iedereen bevooroordeeld, maar bij jullie is het tenminste duidelijk waar­ door.'"

Geen idool In het openingswoord van de oprich­ tingsvergadering van de Vereniging voor Calvinistische Wijsbegeerte (12 december 1935) wordt een aantal ke­ ren met nadruk gesteld dat de wijsbe­ geerte niet nr 1 is. Het uitgangspunt van de vereniging is sinds die tijd on­ gewijzigd gebleven: filosofie kan nooit het Woord van God vervangen. "Wij maken van filosofie geen idool. We zoeken op wetenschappelijke wij­ ze naar wijsheid. We proberen als christenen van reformatorische huize naar de werkelijkheid te kijken, en dat is soms verbijsterend. Toch kan het een hulp voor mensen zijn, in de

Toen Griffioen in 1962 ging stude­ ren, was filosofie nog geen aparte studierichting aan de VU. Alle stu­ denten kregen als bijvak de bekende filosofische vorming in het Woest­ duincentrum. Professor Zuidema, die daar toen college gaf, wees me eens op de jaarvergadering van de vereni­ ging. "Mijn belangstelling was niet sterk. Maar Zuidema was een ontzet­ tend goede pedagoog, er ging een enorm enthousiasmerende werking van hem uit. Toch bezocht ik die ver­ gadering niet en had in de verste ver­ te niet kunnen denken dat ik daar ooit voorzitter van zou willen wor­ den."

Zoekende "Van huis uit ben ik niet speciaal ge­ stimuleerd om naar de VU te gaan. Mijn vader vond het beter als ik in Utrecht zou gaan studeren, en lid zou worden van een studentenvereniging. Voor ik ging studeren had ik, voor­ zichtig uitgedrukt, wat oriëntatiepro­ blemen. Ik wist niet wal ik wilde, en niet wat ik wilde worden. Ik was reli­ gieus zoekende. Toch heb ik bewust voor de VU gekozen. Na een parkeer­ studie psychologie koos ik economie, voornamelijk omdat een leraar op de middelbare school me vertelde dat ik daar de begaafdheid voor had. Vooral de geschiedenis van de economie boeide me. Die studie ben ik doorge­ vlogen en in 1965 begon ik als dub­ belstudie ­ dat ging toen nog heel wat makkelijker ­ filosofie te studeren."

'—' >—,—*

V

­o—o—o—o—o^>$.^o­ 30

Griffioen: 'Zonder beperkingen leef je in de wildernis'

Verkiezingsuitslag

50 ,

\

I ^aiiuci

drempel = 35 %

v e r v o l g

^

,

^

­

*

.

­o—o—o—o—o—2­

. /

20 10

73 91 De opkomst onder studenten voor de universiteitsraadsverkiezingen tussen 1 9 7 3 en 1 9 9 1 . Als de opkomst lager is dan 3 5 procent, moeten er zetels onbezet blijven

M e t 6 2 , 2 procent van de stemmen is de Progressieve Kiesvereniging opnieuw verreweg de grootste partij

van

pagina

1

acht van de vijftien faculteiten is ook werkelijk gestemd. Aan de andere ze­ ven hebben de studentenpartijen ge­ bruik gemaakt van de zogenaamde 35­procentsregeling, waarbij stem­ men niet nodig is omdat er evenveel kandidaten zijn als beschikbare zetels en bovendien minstens 35 proecnt van de kiezers de kandidaatstelling met een handtekening heeft onder­ steund. Bij vrijwel alle faculteiten waar is gestemd was de opkomst boven de 35 procent. Alleen bij Tandheelkunde werden zoals gebruikelijk erg weinig stembiljetten geretourneerd. Het dieptepunt van vorig jaar, toen maar 14,6 procent van de studenten ging stemmen voor de faculteitsraad, werd benaderd met een opkomst van 18,2 procent. Hierdoor blijft een van de drie studentenzetels onbezet. Zeer hoog was de opkomst bij Godgeleerd­ heid, waar 50,4 procent van de stu­ denten een stem uitbracht. Opvallend is dat de opkomst bij de faculteiten die geen gebruik hebben gemaakt van de 35­procentsregeling belangrijk hoger ligt (5,3 procent) dan de gemiddelde opkomst van 33,6 %.

"Het was het eerste jaar van de cen­ trale interfaculteit. De studenten rond professor van Riessen (waartoe ook Geertsema behoorde) vormden een bijzonder inspirerende groep. Daar hebben zich blijvende vriend­ schappen uit ontwikkeld. Mijn aan­ vankelijke desinteresse is in die perio­ de volledig omgekeerd." ­ In 'Problems of progress', een lezing die in 1987 is uitgegeven, las ik een aardige alinea die u wijdt aan de wijsheid van de VU toen ze koos voor het embleem van 'de maagd in de tuin'. Die Bijbelse tuin is niet lang geleden vervangen door een griffioen, het monster dat van boven een ade­ laar is en van onderen een leeuw. Bent u daar als Griffioen over ge­ raadpleegd? Lachend: "Nee, natuurlijk niet, het zal wel een willekeurige inval van een ontwerper zijn geweest. Maar het symbool van de tuin is me inderdaad heel dierbaar. Dat is bij voorbeeld ook de grote tegenstelling tussen mij en iemand als de cultuurfilosoof Ton Lemaire, die de tuin ziet als fase in de weg die leidt van de wildernis waarin alles volgens hem ideaal is naar de stad, waar verderf en deca­

Foto Bram de Hollander

dentie heersen." "Ik denk juist heel positief over de tuin. Het gevolg van mijn tuin is een heel andere stad, het nieuwe Jeruza­ lem. In een goed onderhouden tuin krijgt de wetenschap kans te bloeien. Sommige dingen kunnen alleen op­ groeien als er een soort weerbaarheid is, daarom staat er een haag om de tuin. Die haag moet zeker niet te hoog zijn, zodat je geen kennis zou kunnen nemen van de buitenwereld, maar hij mag ook niet te laag zijn, op­ dat de grens met de wildernis niet vervaagt." "De tuin op het oude VU­zegel heeft een hekje in de haag: er moet wel eens iets buiten gesloten kunnen worden, maar het hekje moet altijd open kunnen. Bij veel mensen heerst angst voor be­ perking van hun vrijheid, terwijl ik meen dat wanneer je uitgaat van een zekere beperking, je je vrijheid juist vergroot. Zonder beperkingen leef je in de wildernis. De maagd in de tuin is overigens maar gedeeltelijk vervangen, als zegel blijft ze bestaan." ­ Mij lijk t een griffioen zo'n merk ­ waardig symbool voor een christelijke universiteit! We moeten hem toch re­ kenen tot het 'k ruipend gevogelte dat vier voeten heeft, dat u een verfoeisel zal zijn' uit Leviticus 11? "Toch zijn leeuw en adelaar ook symbolen van opstanding en hemel­ vaart van Christus."

38e jaargang, nummer 35 Ad Valvas is het redactioneel onaflianifelijlie weekblad van de Vrije Universiteit. Redactie­adres: De Boelelaan 1105 (bezoek)/ 1107 (post), 1081 HV Amsterdam, tel. 020 ­ 548 4330; b.g.g. 548 6930, 548 4325, 548 4397. Fax­nummer: 020 ­ 642 8998 onder vermelding van 'Redactie Ad Valvas'. Redactiekamers: OD­01, OD­03 en 0D­09, Hoofdgebouw VU. Redactie: Tom de Greef (hoofdredacteur), Wim Crezee (eindredacteur). Frank van Kolfschooten, Martin Ensennk, Harmke van Rossen (redactie­ assistente). Medewerkers: Diana Doornenbal. Erno Eskens, Jan­Jaap Heij, Gert van Maanen, Koos Neuvel, Mark Plekker, Dick Roodenburg. Selma Schepel, Arjan Spit. Fotografen: Nico Boink en Sidney Vervuurt (beiden Audio Visueel Centrum VU), Bram de Hollander. Stichting Hoger Onderwijs Persbureau (samen­ werkende universiteitsbladen): Margnet van Lith. Frank Steenkamp. Tekenaar: Aad Meijer. Ontwerp lay­out:Hollandse Hoogte. Beleidsraad: prof.dr. E. Boeker (voorzitter), dr.M.A.J. Eijkman, mr. J.W. Mekking, G.H. de Jong, A.L. Burger, mevr.drs E.J. Kok, H. Kaemingk. Secretanaat: mevr. mr. M.A. Daniels, kamer 2E­71 Hoofdgebouw, De Boelelaan 1105, tel. 020 ­ 548 2696. Zakelijke leiding: mr. J.L.K. van der Veen, lD­04, Hoofdgebouw, tel. 020 ­ 548 3096. Advertenties: opgeven bij Bureau Van Vliet b.v., postbus 20, 2040 AA Zandvoort, tel. 02507­ 14745, telexnr. 41753; ook 'Adjes commercieel­ '(zie pag.4); overige Adjes: redactie­adres; adver­ tenties van VU­instanties: opgeven op lD­04, Hoofdgeb,, tel. 3096. Produktie: Drukkerij Randstad, Stationsweg 38, 1431 EG Aalsmeer, tel. 02977 • 25141. Toezending: per jaargang (of deel daarvan) f 35,­. Betaling uitsluitend per acceptgirokaart, aan te vragen bij Bureau Pers en Voorlichting VU, tel. 020­ 548 267 1. Int.Standaard Serie Nummer: 0166­0098.

l

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen