Ad Valvas 1990-1991 - pagina 525

AD VALVAS 30 MEI 1991

PAGINA 1 1

CULTUUR

De straat als filmdecor Bellissima van Luchino Visconti draait van vr 31 mei t/m do. 6 juni om 18.00 uur in Rialto, Cein­ tuurbaan 338, telefoon 6623488

De afgelopen maanden vertoonde het Amsterdams Filmhuis in Rialto een reeks 'Europese klassiekers', in tijd variërend van Murnau's Der letzte Mann (1924) tot Fassbinders Die Sehnsucht der Veronika Voss (1981). De serie wordt komende week afge­ sloten met Bellissima van Visconti uit 1951. Van mij mogen ze volgend seizoen weer een aantal van die klas­ siekers uit de kast halen, er ligt nog zo veel moois op de planken. Samen met Vittorio De Sica en Ro­ berto Rossellini geldt Luchino Vis­ conti (1906­1976) als een van de grondleggers en belangrijkste verte­ genwoordigers van het Italiaanse ne­ orealisme. Deze filmstroming wordt gekenmerkt door haar aandacht voor de alledaagse werkelijkheid. Het de­

cor is niet een filmstudio, maar de straat. De spelers zijn geen acteur, maar mannen en vrouwen die hun eigen leven spelen. "Film als journaal van onszelf', schreef Cesare Zavatti­ ni, de theoreticus van het neorealis­ me. Opmerkelijk is nu dat als je alle veer­ tien speelfilms van Visconti op een rijtje zet, eigenlijk alleen La terra trema, zijn tweede film uit 1948, aan de neorealistische eisen voldoet. Sterker nog, al in zijn derde film Bellissima (1951) bekritiseert hij het gebruik van 'echte' mensen in plaats van acteurs. En zijn vierde, de Dostojevski­verfil­ ming Le notti Blanche uit 1957, nam Visconti geheel in de studio op. Opvallend is het aantal kinderen dat in neorealistische films een hoofdrol speelt: het zoontje in Fietsendieven van De Sica en de kinderen Kohier in Germania anno zero van Rosselli­ ni. Misschien heeft dat te maken met de mogelijkheid om via de naïeve

Anna Magnani met haarfilmdochter kinderblik bepaalde zaken helder aan de orde te stellen ­ vergelijk de ma­ nier waarop Louis Malle onlangs in Au revoir les enfants de Tweede We­ reldoorlog beschreef ­ of om maat­ schappijkritiek te leveren die anders niet getolereerd zou worden ­ verge­ lijk de recente Iraanse film The runner van Amir Naderi. Daarnaast zijn onschuldige kinderen ­ en zielige be­ jaarden ­ natuurlijk bij uitstek ge­

schikt om het publiek emotioneel aan te spreken. Nogal wat neorealistische films kan een overmaat aan sentiment niet ont­ zegd worden: wie voelt niet mee met het jongentje uit Fietsendieven en ook de bejaarde Umberto D., die in de gelijknamige film van De Sica uit 1951 zijn huis uitgezet wordt, gaat je niet in de koude kleren zitten. In Bellissima verzuimt Visconti niet

gebruik te maken van de vertedering die het meisje bij het publiek oproept, maar de film concentreert zich toch vooral op de rol van Anna Magnani. Zij speelt de moeder die vecht voor een betere toekomst van haar doch­ tertje. Om haar te laten ontsnappen uit het grauwe arbeidersbestaan dat zij zelf leidt, probeert ze Maria bij de film te krijgen. Maar net als in de mi­ niplayback­shows, de moderne versie van kindermisbruik door ambitieuze ouders, gaat de eerzucht van Madda­ lena ten koste van de waardigheid van haar dochter. Als de filmmede­ werkers en het dochtertje na de proefopnames respectievelijk in la­ chen en huilen uitbarsten, ziet de moeder in dat ze te ver gegaan is. Maddalena scheldt iedereen in de studio de huid vol en neemt Maria mee naar huis. Om het wat overdre­ ven te stellen: de filmindustrie ­ ook het neorealisme ­ heeft zijn aanslui­ ting bij het gewone volk verloren.

De muziek houdt hen op de been The Fall. 4 juni in Paradiso. ƒ 17,50 + lidmaatschap

Drie jaar geleden werd het Holland Festival opgeschrikt door de optredens van de Britse groep The Fall. In samenwerking met choreograaf Michael Clarke gaf de groep in de Stadsschouwburg haar visie op de driehonderdjarige herdenking van het verbond tussen Willem III en Mary Stuart. Sindsdien werd de groep heen en weer geslingerd tussen bezettingswisselingen, een tophit (met een cover van het Kinks-nummer "Victoria") en de overgang van een klein, onafhankelijk label naar een grote maatschappij. Maar enkele weken terug verscheen dan eindelijk het (bij benadering) zeventiende album van The Fall, genaamd "Shift Work".

Genoemd naar een boek van Albert Camus begint zanger Mark E. Smith in '76 zijn muzikale carrière, na eerst te hebben gewerkt als dokwerker. Het zijn de gouden jaren van de punk, waarin The Fall met hun aan The Stooges en de Velvet Underground ontfutselde muziek de podia van Engeland beklimmen. Vanaf het begin onderscheiden zij zich echter van andere bandjes door de zeurende stem van Smith, die zijn semi-literaire teksten meer opdreunt dan zingt, nog eens ondermijnd door zijn "working class"-accent. Ogenschijnlijk in tegenspraak met die compromisloze benadering van het zingen is de muziek van The Fall. Slechts mondjesmaat wijkt zij af van rock 'n' roll uit vroegere tijden en daarin doet ze eerder denken aan een groot citatenboek. Waar Mark E. Smith als songschrijver denkt te moeten stelen om de

sfeer van zijn teksten te schetsen, wordt hij niet gehinderd door auteursrecht of scrupules. Die schijnbare tegenstelling blijkt echter wonderwel te werken, met name daar waar Smith in een ongebreidelde woordenstroom, een chaotische litanie als een LSD-trip dreigt ten onder te gaan, houdt de stuwende muziek hem op de been, en is hij op tijd voor het refrein. Zijn arrogante houding in de pers en bij de concerten doet de belangrijkste man van The Fall voorkomen als een dreinende, verwende figuur met junkie-achtige neigingen. Maar de schare fans weet zijn met cynisme doordrenkte, verhelderende kijk op de wereld wel te waarderen en blijft langzaam in omvang toenemen. Ditmaal is The Fall weer puur als band te bewonderen, in een normale zaal, zonder rare dansers en zonder Brix Smith, de vrouw van Mark E.,

Onhollandse landschappen Nan Hoover, Movement in Light, distnbutie Idea Books, ƒ 40,-, Tekeningen, Stedelijk Museum, t / m 9-6. Tekeningen en sculpturen, galene Susanne Biederberg, t/m 13-6.

De kunstenares Nan Hoover woont al twintig jaar in Nederland, maar ze spreekt nog steeds voornamelijk Amerikaans. Met haar videotapes, tekeningen en sculpturen exposeerde zij over de hele wereld. Deze maand werd Hoover zestig. Zij deed onlangs een overzichtsboek uitgeven van haar video's, tekeningen, sculpturen en schilderijen en toont haar werk op drie exposities: een videoretrospectief bij Montevideo/René Coelho (was deze week voor het laatst), een selectie van de tekeningen die ze sinds 1986 maakt in het Stedelijk Museum, en tekeningen en sculpturen bij Galerie Susanne Biederberg. Deze laatste tentoonstelling vindt plaats in het kader van "Het Klimaat", een landelijke manifestatie over de invloed van Nederland op het werk van hier woonachtige buitenlandse kunstenaars. Hoover en Holland? Van haar evocatieve kunst heeft me altijd vooral het universele karakter gefascineerd. In de close upopnamen van lichaamsdelen, zoals haar hand die langzaam ronddraait in

het licht, en in de bezwerende performances waar zij heel langzaam uit het donker in een door haarzelf gecreëerde ruimte van licht beweegt,

Nan Hoover, Fotocollage ( 1 9 7 8 )

tovert ze een sfeer van oosterse rituelen zoals de Chinese Tai Chi-dans. De videolandschappen die Nan Hoover in de studio maakte doen ook niet

The Fall die destijds op het podium van de Stadsschouwburg bovenop een reusachtige hamburger verscheen, en tegenwoordig regelmatig in het nieuws is als vriendin van "angry young violist" Nigel Kennedy. Een mooi gegeven voor journalisten, want, zoals de

zanger van The Fall zelf zegt, met zijn karakteristieke gewoonte om aan iedere zin nog een lettergreep toe te voegen: "They talk a lot of wind-ah."

bepaald Hollands aan. Met gevouwen papier en gekleurde filters wekt zij een suggestie van bergen en woestijnlandschappen. Ook maakt zij sculpturen van uitvergrote details van exotische planten. De laatste jaren verlaat zij soms haar studio voor video-opnamen in de natuur. Zij reist daarvoor naar Polen en naar de Blue Mountains in Australië,

in plaats van naar de Hoge Veluwe of de Drentse heide. Een symbool dat steeds terugkeert is dat van de berg, ook in de sculpturen bij Susanne Biederberg. Bij de rotsachtige puntige vormen van brons en klei die zij "Thrusting Forms" noemt, heeft de kunstenares vooral gedacht aan de energieën binnenin de aarde, de 'omgekeerde bergen'; met het vlakke kalme Hollandse land hebben ze in elk geval niet veel van doen. De vraag: wat is er Hollands aan Hoover?, bleef me kwellen, tot ik haar onlangs enthousiast "Rembrandt" hoorde zeggen. Natuurlijk, het licht! Toen zij naar Nederland kwam, was zij schilderes maar toen zij een tijdje in Amsterdam woonde koos zij video als materiaal. Zij schilderde voortaan met licht in plaats van met lijnen. Het clair-obscure speelde daarin een steeds belangrijker rol. De consequentie van deze ontwikkeling is te zien in het Stedelijk Museum, waar een zaaltje met haar pasteltekeningen is ingericht. Diepzwart krijt is er in dikke lagen op aangebracht. De stukken wit papier steken hel af tegen de donkere vlakken en lijken haast licht te geven. Zoals de profielen van Rembrandt en andere zeventiende-eeuwse Hollandse Mees- f ters oplichten uit hun donkerbruine binnenkamers. Ineens bedenk ik dat zij de video Wigry Poland, een long shot van kabbelend water waaf licht op reflecteert, vast niet gemaakt zpu ' hebben zonder de inspiratie van dfe Amsterdamse grachten waar zij \ * woont en werkt. '

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen