Ad Valvas 1990-1991 - pagina 277

AD VALVAS 17 JANUARI 1991

PAGINA 9

, Heitink: 'Die securalisatie eist van ons e e n z w a r e t o l '

Terwijl de docenten van de theologische faculteit zich bezinnen op hun rol, komen er steeds minder studenten naar de veertiende verdieping van het Hoofdgebouw. Klaarblijkelijk zien jongeren tegenwoordig minder in het geloof. "Het merendeel van de Nederlandse bevolking gelooft al niet meer," weet prof. G. Heitink, decaan van de faculteit der godgeleerdheid. "En die secularisatie eist van ons een zware tol." "Er zijn bij ons wel jaren van zestig studenten geweest," zucht de decaan, "maar nu zitten we al iets onder de veertig studenten per jaar. Dat heeft met maatschappelijke ontwikkelingen te maken." Van de weinige studenten die theologie gaan studeren vallen er tijdens de studie ook meer af. Heitink: "Onder studenten komt het meer voor dat ze afhaken omdat ze geen relatie tot het geloof meer hebben. Dergelijke uitval zit vooral in de eerste jaren van de studie." De grootste terugval in het aantal studenten deed zich voor tussen 1975 en 1987. In die tijd daalde het aantal eerstejaars van gemiddeld zestig tot een slordige 25 studenten per jaar. De laatste jaren komen er weer zo'n 35 aspirant-studenten opdagen, maar ook dat is eigenlijk nog te weinig. De gevolgen laten zich raden: er moet bezuinigd worden.

Geheim Een commissie ging aan het werk om de reorganisatie - een eufemisme voor bezuiniging en inkrimping - van de faculteit voor te bereiden. Onlangs keurde de faculteitsraad het reorganisatievoorstel goed. Tot dat moment had de reorganisatiecommissie de plannen zorgvuldig geheim gehouden. "Bij letteren hebben ze de reorganisatieplannen heel snel naar buiten gebracht. Wij zijn daar iets voorzichtiger in geweest, om ruzies te voorkomen," verklaart Heitink de geheimzinnigheid. Als het College van Bestuur de reorganisatie goedkeurt zullen er zeven formatieplaatsen verdwijnen en zal het onderwijs met tien procent ingekrompen worden. Heitink: "Als de plannen doorgaan vallen er deeltijdontslagen in alle vakgroepen. Verder zullen we de vele onderzoeksprogramma's in een zevental samenvoegen, zodat er geen enkel onderzoeksprogramma echt hoeft te sneuvelen. Daarnaast wordt het onderwijs geextensiveerd. Gevolg daarvan is natuurlijk meer zelfstudie en minder begeleiding voor de studenten. Er zullen

Foto NICO BoinkAVC/VU

Theologen kunnen direct de kansel op Theologische faculteit snakt naar studenten minder hoorcolleges gegeven worden." Het had allemaal nog veel erger gekund. Zo zag het er in september van dit jaar nog naar uit dat de Algemene Studie Godgeleerdheid (ASG) in haar geheel zou sneuvelen. In 1987 werd de ASG opgericht, als tegenhanger van het praktijkgerichte doaoraal godgeleerdheid, waar ook de predikantsopleiding in zit. Maar wat bleek: "De minder kerkelijke en meer godsdienstwetenschappelijk gerichte ASG trok niet genoeg studenten. Er kwamen vooral kerkelijk gebonden ouderen op af en die stapten meestal na verloop van tijd toch over naar het doctoraal godgeleerdheid. Dat was natuurlijk slecht voor het rendement van het ASG."

Toeloop De reorganisatiecommissie raadde daarom aan het ASG te schrappen. Het college van bestuur voelde daar echter niets voor, vertelt Heitink. "Er is door het bestuur tegen ons gezegd dat er een brede theologische opleiding aanwezig moest blijven en dat de ASG dus moest worden behouden." Hoe de ASG moest worden behouden, vertelde het college van bestuur er niet bij. Weliswaar kwamen er dit jaar meer jonge mensen op de ASG af, maar of de toeloop zo structureel is dat de studierichting daarmee gered is, dat blijft de vraag. Het bestuur van de theologen wil daarom de ASG in deeltijd geven om op die manier de toeloop van studenten vast te houden. De faculteitsraad bleek afgelopen maandag niet overtuigd van het plan. De raad wil eerst via een marktonderzoek achterhalen of er wel behoefte is aan een ASG in deeltijd. De cijfers van dat onderzoek zullen dan over de toekomst van de Algemene Studie Godgeleerdheid beslissen.

In de bak 'Langdurig werklozen' van het arbeidsbureau zitten geen dominees. Er dreigt zelfs een tekort aan dominees te onstaan. Op de theologische faculteit van de VU bestudeert men tegenwoordig een 'meelevende God' nu de 'almachtige God' zijn geloofwaardigheid heeft verloren. Decaan prof. G. Heitink stelt vast dat deze nieuwe theologie vooralsnog weinig studenten weet te trekken.

Erno Eskens

Zolang de extra studenten er nog niet zijn, blijven het moeilijke tijden voor de theologische faculteit. Ook de kerken hebben overigens last van de afname van het studentental. Er dreigt een groot tekort aan predikanten. De Gereformeerde Kerken hebben nu al zo'n 150 predikanten te weinig en dat getal loopt nog op. De vraag naar predikanten zal verder groeien omdat de werkzame predikanten tegenwoordig meer in deeltijd werken en eerder met de VUT gaan. Daardoor komen er arbeidsplaatsen vrij.

Niet al die arbeidsplaatsen kunnen opgevuld worden. De VU en de Theologische Universiteit in Kampen, die samen de predikanten voor de Gereformeerde Kerken opleiden, leiden namelijk niet genoeg predikanten op. Heitink: "Tot nu toe konden we de predikanten nog net leveren, maar in de toekomst gaat dat zeker moeilijk worden. De prognoses zijn dat we in de toekomst nog meer studenten nodig hebben om in de behoefte aan predikanten te kunnen voorzien." Terwijl de kerken te weinig predikanten hebben, kampt de theologische faculteit met een teruglopende belangstelling onder studenten om te promoveren. De meeste studenten kiezen voor het predikantschap en laten de wetenschap links Hggen. Heitink maakt zich zorgen over de tanende wetenschappelijke belangstelling onder studenten. Hij vreest een terugkeer van de situatie van een paar jaar geleden. Toen werd de faculteit op de vingers getikt door een 'verkenningscommissie' omdat er te veel niet-gepromoveerde docenten zouden rondlopen. Om een dergelijke nare situatie voor te zijn gaat de faculteit preventieve maatregelen nemen. Het onderwijsprogramma wordt aangepast om studenten al vroeg in de studie enthousiast te maken voor een toekomst in de wetenschap. Meer aandacht voor methodologie in de eerste jaren van de studie zal meer studenten aansporen om te promoveren, is de gedachte.

Auschwitz De kritische toestand van de theologische faculteit wordt natuurlijk ook veroorzaakt door het afkalven van het traditionele godsbeeld. De 'almachtige God' is ongeloofwaardigwaardig geworden door de verschrikkingen

van Auschwitz, vinden veel theologen. Als God almachtig was dan had hij immers wel ingegrepen bij het zien van zoveel onrecht en ellende. Heitink signaleert de opkomst van een nieuw godsbeeld. "De God waar de meeste theologen nu in geloven is niet meer de 'almachtige God', maar een God die machteloos is en niet kan ingrijpen bij het zien van de ellende in de wereld. Er wordt nu gesproken van een 'meelevende God', een God die niet kan ingrijpen maar wel kan meevoelen met de mens." De 'meelevende God' werpt de mens dus terug op zichzelf. De mens moet het allemaal zelf maar uitzoeken en God troost alleen nog als het fout gaat. "Als ik eerlijk ben," erkent Heitink, "is het redelijker om zo'n God niet te geloven dan om hem wel te geloven. Maar ja, moet alles wel redelijk benaderd worden? Kan men niet evengoed blijven geloven, hoewel het absurd lijkt? Kan men niet geloven, hoewel men op rationele gronden twijfek? Het geloof heeft een eigen kracht die niet rationeel is te begronden."

Vingertje Heitink denkt dus dat de 'meelevende God' niet hoeft te bezwijken onder de last van de rationele twijfels. Het geloof mag dan behouden worden, het is volgens hem tijd dat de theologen hun rol in de maatschappij nog eens bekijken. Theologen kunnen niet op de oude voet doorgaan. Het veroordelende vingertje dat de dominees vroeger opstaken moet volgens Heitink bijvoorbeeld verdwijnen. De mens is immers teruggeworpen op zichzelf en God kijkt toe. God kan dus ook niet meer gebruikt worden om het wijzende vingertje goed te praten. "De dogma's van de kerk en het gezag van theologen zijn daarmee voor een belangrijk deel weggevallen." Heitink erkent dat het de theologen zwaar valt om zichzelf nu een nieuwe rol toe te bedelen. "Een ieder probeert nu een nieuwe weg te vinden. Een paar nieuwe wegen zijn al zichtbaar. De hele toon van de prediking is bijvoorbeeld veranderd. Er worden minder stelligheden beweerd en meer vragen opgeroepen. Er wordt niet meer gezegd 'En zo is het!' Daarom is er nu ook meer plaats voor ethische bezinning zonder dat de ethische vragen met dogma's worden benaderd. Er is ook meer plaats voor een benadering van God vanuit de persoonlijke ervaring. Meditatie dus."

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen