Ad Valvas 1990-1991 - pagina 551

AD VALVAS 13 JUNI 19911

I PAGINA 5

'Het gevaar dreigt dat de overheid uit het oog verliest dat ze de tweede viool hoort te spelen'

Foto NICO Boink AVC/VU

De Nederlandse technologie bestaat niet Industriële vernieuwing trekt zich weinig aan van landsgrenzen Nederland loopt weer eens achter: de vaderlandse technologie is te zwak. Althans, dat vreest de overheid. Dr. W. Verstegen, sinds twee jaar werkzaam aan de VU, onderzocht het gebruik van moderne technologie in de Rotterdamse haven en de Twentse textielindustrie. Hij concludeert dat een 'nationale technologie' niet kan bestaan. "Innovaties ontstaan door concurrentie tussen bedrijven." Jan-Jaap Heij "Het beeld van Nederland als een alfa- en gammaland, zoals het ministerie van Economische Zaken dat schetst, klopt niet. Sinds de achttiende eeuw doet Nederland alsof het in technologisch opzicht een beetje achterlijk is. Dat is een soort ingesleten gedrag dat niet terecht is. Nederland haalt een belangrijk deel van de 'radicale innovaties' - nieuwe technologiën met ingrijpende gevolgen voor het beleid van bedrijven - inderdaad uit het buitenland. Neem bijvoor-

beeld de machine-industrie. Maar die afhankelijkheid betekent niet per definitie dat Nederland achter zou lopen." Dr. W. Verstegen, doctor in de economische en sociale geschiedenis, onderzocht in opdracht van het ministerie van Economische Zaken de manier waarop nieuwe technologiën in het verleden door het Nederlandse bedrijfsleven zijn opgepikt. Hij analyseerde in een tweetal bedrijfstakken, de Twentse textielindustrie en de Rotterdamse haven, de introductie van drie sterk uiteenlopende vormen van technologie. "In Twente zijn de twee vernieuwingen die ik heb onderzocht, de introductie van kunstzijde - een Nederlandse vinding - in de jaren '30 en de na-oorlogse komst van de Zwitserse 5tt/f0er-weefmachine, niet van de grond gekomen. Die industrietak is dan ook verdwenen. Als er nog iets van over is, dan komt dat omdat ze tegenwoordig surfplanken maken", aldus Verstegen.

Pest In de haven is de komst van de container, een Amerikaanse vondst, daarentegen zeer succesvol verlopen. Het belangrijkste verschil zit hem volgens de onderzoeker in het feit dal de Rotterdamse havenautoriteiten spoedig inzagen dat het gebruik van containers het mondiale goederenvervoer zou gaan domineren. Dus moest de haven geschikt gemaakt worden voor deze nieuwe technologie. Dat inzicht resulteerde onder meer in de bouw van de containerterminal ECT. De textielindustrie daarentegen trachtte weefmachine en kunstzijde

Kuyper zat met zijn handen in zijn haar. De oplichterspraktijken van reclame-adviesbureau Actionteam Creatief hadden hem in een lastig parket gebracht. Dat die schurk van een Sinclair de Rochemont hem voor 50.000 gulden had getild was tot daar aan toe, maar hij dreigde nu dubbel te moeten boeten. Kuyper had de Postbank met veel moeite zover kunnen krijgen binnen een dag de 50.000 gulden over te maken van de girorekening van het Centrum voor Ethische Vraagstukken, maar hij had daarvoor wel de handtekening van Leonore Martini moeten vervalsen. Hij had gedacht dat dat geen kwaad kon, omdat het tenslotte voor een goede zaak was. Maar nu hij zich er zo lelijk had laten inluizen door Actionteam Creatief, wilde Kuyper de sporen van zijn valsheid in geschrifte uitwissen; anders kon hij zijn baan beter meteen opzeggen. Hij hoefde er alleen maar voor te zorgen dat de rekening weer met 50.000 gulden werd aangevuld, voordat Leonore Martini volgende week terugkwam van haar buitenlandse reis. Maar dat was makkelijker gezegd dan gedaan, want waar moest hij het geld vandaan halen? Op zijn bankrekening stond alleen de 4000 gulden vakantiegeld die hij er onlangs op had gestort. Een telefoontje naar zijn bank had niets opgeleverd. Ze wilden zijn hypotheek niet verhogen omdat hij gescheiden was. Van lenen kon ook al geen sprake zijn. Zijn vader en moeder waren dood, broers en zussen had hij niet, en hij was te trots om bij zijn rijke oom aan te kloppen. Er zat niets anders op dan wat te verkopen. Kuyper speelde even met de gedachte om zijn huis op de markt te gooien, maar realiseerde zich toen dat de verkoop vele maanden kon duren, en dan zou zijn bedrog al lang zijn uitgekomen.

Daarnaast speelde ook de houding van de bevolking een rol. "Iedereen in Twente had de pest aan de textielbaronnen, terwijl Rotterdam als één man achter het idee van 'Wereldhaven nummer 1' stond. Als een bedrijf een nieuwe technologie gaat gebruiken, dan moeten alle betrokkenen het bedrijf zelf, de werknemers, de overheid en de bevolking - zich realiseren dat het roer om moet. Iedereen moet meewerken, omdat het anders mislukt. In Rotterdam stelden de befaamde radicale havenarbeiders zich coöperatief op, omdat ze wisten dat er werkgelegenheid verloren zou gaan als ze dwars zouden liggen."

ze verkeerde produkten op de markt bracht. Maar eigenlijk vindt de onderzoeker een andere uitkomst van zijn werk belangrijker. Hij concludeert dat er noch in Nederland, noch in de rest van de wereld sprake is van zoiets als een authentieke nationale technologie. "Je kunt de nationale staat niet zomaar als een technologische eenheid beschouwen. Bedrijven houden zich nauwelijks aan nationale grenzen. Multinationals, die in Nederland voor het merendeel van de innovaties zorgen, hebben geen boodschap aan het feit dat hun hoofdkantoor in een bepaald land staat. Innovaties ontstaan vooral via de concurrentie van bedrijven met vergelijkbare buitenlandse bedrijven. De Rotterdamse haven moest de containers wel gaan gebruiken, omdat New York het ook deed. Daar hadden de Nederlandse overheid en de bevolking weinig mee te maken. Het idee van een nationale technologie, inclusief een mogelijke achterstand, is van beperkte waarde."

Concurrentie

Geel gevaar

In zijn onderzoek concludeert Verstegen dat het niet zo belangrijk is waar nieuwe technologie vandaan komt. Het gaat er slechts om dat bedrijven er in slagen beschikbare nieuwe technologiën op een goede manier te gebruiken; doen ze dat, dan is er geen sprake van een achterstand. "Voor dat proces is het niet van belang of de spullen nu uit Nederland of uit Japan komen", aldus Verstegen. De textielindustrie faalde bijvoorbeeld niet omdat ze met buitenlandse spullen moest werken - de kunstzijde kwam uit Nederland - maar omdat

Verstegen constateert dat het in economenland desondanks nogal in de mode is om in nationalistische termen over technologie te denken. Het ministerie van Economische Zaken is zeer bezorgd over de achterstand van Nederland. De beleidsmakers achten die zelfs een structurele zwakte van de Nederlandse economie. Ze stellen dat de overheid daarom een 'offensief beleid' moet voeren, waarin de ontwikkeling en het gebruik van moderne technologie fors gesubsidieerd worden. De onderzoeker denkt dat de natio-

in te zetten op een manier waarvoor die technologiën ongeschikt waren. "Die weefmachine is bijvoorbeeld vooral geschikt voor massa-produktie van textiel, terwijl de Twentse industrie vooral mikte op de produktie van kleine series met een hoge kwaliteit. Nu is dat heel modern, maar toen werkte het niet."

A. Kuyper Zn.

De belevenissen van een achterkleinkind (37) Hij dwaalde mismoedig door de gangen van het hoofdgebouw, en liep zonder te weten waarom de aula binnen. Daar was een of andere promotie gaande, maar hij schonk geen aandacht aan de inhoud van het gebeuren. Kuyper bleef na afloop als enige achter. Hij staarde naar het marmeren borstbeeld van zijn overgrootvader dat rechtsachter in de aula op een sokkel stond, en liep er naar toe. "Ja Abraham," zei hij bitter, "het is onrechtvaardig verdeeld in de wereld; die rot-VU staat er nog, maar je eigen achterkleinzoon heeft een schuld van 50.000 gulden." Hij liep om het borstbeeld heen en ontdekte op de achterkant een klein plaatje. Toen hij wat vooroverboog zag hij staan: "Eigendom van de erven Kuyper." "Daar had ik eerder

nalistische noties vooral te wijten zijn aan opkomst van Japan als technologische wereldmacht. Het Japanse model, dat gebaseerd is op een strijdbaar nationalisme, heeft de voorbeeldfunctie van de Verenigde Staten overgenomen. De concurrentie spiegelt zich aan het Japanse nationalisme: zo sprak minister Andriessen van economische zaken in de Tweede Kamer onlangs over een heuse technologische oorlog, waarin Nederland onder de voet gelopen dreigde te worden.

Concurrentie "Europese landen en de Verenigde Staten hebben een soort haat-liefdeverhouding met Japan", aldus Verstegen. "Aan de ene kant is het de grote boeman, het gele gevaar, en aan de andere kant neemt men er een voorbeeld aan. Het zou echter niet verstandig zijn als de Westerse landen de Japanse methoden over zouden nemen, zo dat al mogelijk is. Het Japanse succes is niet zozeer te danken aan een voorsprong op het gebied van technologie, maar vooral aan bescherming van de binnenlandse markt en aan ondersteuning door de politiek en de bevolking waar de Westerse landen nooit aan zullen kunnen tippen. "Het is niet zo dat staten met elkaar in een technologische oorlogsvoering verwikkeld zijn: er is sprake van concurrentie tussen bedrijven, zowel nationaal als internationaal. Dat levert uiteindelijk innovaties op. Het gevaar bestaat dat de overheid door het voeren van een nationalistische technologie-politiek uit het oog verliest dat ze de tweede viool hoort te spelen."»

aan moeten denken," zei hij tegen zichzelf, en hij tilde de kop van de sokkel en sleepte hem de aula uit. Onopgemerkt verliet hij de VU en nam een taxi naar huis. Daar begon hij alle erfstukken van zijn overgrootvader te verzamelen; de stoel waarop hij zijn beroemde Driestarren had geschreven voor De Standaard; het orgeltje dat op zijn studeerkamer had gestaan; een van aantekeningen voorzien exemplaar van The heir of Redclyffe van Charlotte Younge, het boek dat tot zijn bekering had geleid. Van de zolder haalde hij nog de uiterst zeldzame exemplaren van de antisemitische reisverhalenbundel Om de oude wereldzee die hij eerder dat jaar had teruggevonden. Na lang aarzelen voegde hij ook een stapeltje brieven bij de verzameling dat een nieuw licht wierp op het liefdesleven van zijn overgrootvader. Toen hij klaar was, belde hij veilinghuis Christie's op. Diezelfde middag nog arriveerden er twee taxateurs. Ze beklopten en besnuffelden de imieke collectie van alle kanten en wisten niet hoe snel ze akkoord moesten gaan met Kuypers vraagprijs. Er was nog nooit zo'n groot bedrag gestort in het postagentschap van het hoofdgebouw. Met een zucht van verlichting stopte Kuyper het regu voor 50.000 gulden in zijn binnenzak. Nu hoefde hij alleen de giro-afschriften nog maar te onderscheppen. Hij nam de lift naar zijn kamer. Zijn sleutels rinkelden al in zijn hand toen hij ontdekte dat de deur wagenwijd openstond. Hij keek verbaasd naar binnen en zag tot zijn grote schrik Leonore Martini achter zijn bureau zitten. "Bram," zei ze ernstig, "ik moet eens even met je praten." Toch nog betrapt, schold Kuyper.B

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen