Ad Valvas 1991-1992 - pagina 423

AD VALVAS 19 MAART 19921

i PAGINA 5

!V. •"%.

Het beeld van de vrouw in de Middeleeuwen vloeide uit de pen van mannen. Zij hadden daarbij niet hun vrouw en dochters voor ogen maar hun eigen oververhitte verbeelding. De hedendaagse geschiedswetenschap moet dat beeld in overeenstemming brengen met de werkelijkheid van eertijds. Ook aan de VU wordt daar aan gewerkt.

grafie, waarin niet de individuele karak­ tertrekken en lotgevallen van de bestu­ deerde personen aan de orde komen, maar de gemeenschappelijke kenmer­ ken. Zo ontstaat een sociologisch por­ tret van een bepaalde maatschappelijke groep. De prosopografische aanpak wordt in Nederland nog niet zo lang gebruikt en is ook nog niet vaak op vrouwen losgelaten. Toegepast op ver­ schillende beroepsgroepen heeft de prosopografie al wel interessante inzich­ ten opgeleverd. K och is inmiddels in onderhandeling met een uitgever; haar proefschrift zal, naar het zich nu laat • aanzien, in 1994 in druk verschijnen. De gesproken Vuurland­recensie is binT, nenkort na te lezen in Madoc, het tijd­ • schrift voor mediëvistiek.

­­"s«?\*^5Vt ­

¥'^m:

Oude Testament

ïïï­.: 'S, ' ü ­

.''' * '

* V**

4^

Anne Pek "Jurkangst" noemde psycholoog Paul Vennix het vorige week tijdens zijn VU­ Vrouwendag­lezing. Anno 1992 zijn de heren, een eeuw van emancipatiegolven ten spijt, nog steeds bevreesd voor alles wat naar vrouwelijkheid riekt. Macho­ meiden en turbovrouwen veroverden de werkvloer, maar de mannen stortten zich niet met evenredig enthousiasme op babybilletjes en wasverzachters. Beide seksen werken zich nu naar de Burnt Out toe en volharden met de moed der wanhoop in hun vooroorde­ len. Kinderen opvoeden en het huis­ houden doen blijven minderwaardige taken. Of het ooit nog goed komt tussen de nazaten van Adam en Eva? Christiane Klapisch­Zuber, samenstelster van het recent verschenen middeleeuwen­deel uit de serie Geschiedenis van de vrouw, lijkt nog in de heilzame werking van het gedeelde professionele leven te geloven. In ieder geval verklaart ze in haar inlei­ ding de vrouwenhaat waarvan de mid­ deleeuwse man in zijn geschriften zo hartstochtelijk blijk geeft grotendeels uit zijn vrouwvrije bestaan. Lezen en schrijven was in die dagen geen wijd verbreide activiteit; in feite hielden vrij­ wel alleen mannen en daarvan dan weer voornamelijk de geestelijken zich ermee onledig. En wie zichzelf tot de geestelijkheid rekende bleef ver uit de buurt van dat onweerstaanbaar zwakke geslacht. Het middeleeuwse vrouwbeeld werd dus opgepend door mannen die hun kennis niet ondeenden aan contacten met echtgenotes en dochters, maar aan hun oververhitte verbeelding en aan die van hun illustere voorgangers. De kloosterbibliotheken grossierden in fraai verwoorde misogynie. "Op elkaar gestapeld als archeologische lagen blij­ ven stokoude argumenten, waarvan de

De duivel vermomd als een vrouwelijke bedevaar^nger

Middeleeuwse geschriften bol van vrouwenhaat Tweede Vuurlandlezing gaat over positie van de vrouw in de Middeleeuwen wetenschappelijke of ethische grondsla­ gen misschien alle samenhang of gel­ digheid hebben verloren, hun eigen leven leiden", zegt Klapisch­Zuber, en ze concludeert dat de hedendaagse ge­ schiedswetenschap deze systemen moet afbreken om een waarheidsgetrouwer beeld te krijgen van de middeleeuwse vrouw. Meer nog dan voor andere, tra­ ditioneler onderwerpen moeten hier de middeleeuwse bronnen nauwgezet 'ge­ deconstrueerd' worden. Het deel over de Middeleeuwen is het eerst verschenen deel uit een vijfdelige reeks waarin wordt samengevat wat de afgelopen twintig jaar aan vrouwenge­ schiedenis hebben opgeleverd. De sa­ . menstellers proberen door een aantal overzichtsartikelen een breder publiek bekend te maken met de resultaten van het door antropologen en mentaliteits­ historici beïnvloedde onderzoek naar vrouwenlevens. Het zijn niet de Cleo­ patra's en de Jeanne d'Arcs die de aan­ dacht krijgen; de bedoeling is om ano­ nieme vrouwen ­ moeders, nonnen, prostituees ­ uit de schaduw van de ge­ schiedenis naar voren te halen. De me­ thoden die hierbij toegepast werden zijn vaak verrassend. Een dispersie-analyse van vondsten in afgebrande huizen stelt

Drie weken voordat onze mannen onder supervi­ sie van burgemeester Van Thijn en minister Hirsch Ballin bij het krieken van de dag een Gha­ nese drugsbende oprolden in de Bijlmermeer ­ er zouden op pak hem beet 1500 adressen meer dan tienduizend iUeghanesen zijn geadministreerd die zich bezig hielden met distributie van drugs, schijnhuwehjken, fraude en prostitutie, tot en met de generale staf was ingeschakeld en het ontbrak er maar aan dat Beatrix zelve de galerijdeur op­ blies om in naam van haarzelve tot arrestatie over te gaan ­kort voor die memorabele dag dus, die deze winter voor het warme HoUandhupgevoel moest zorgen bij ontstentenis van een Elfsteden­ tocht (alleen toen Bart Veldkamp goud won in Al­ bertville zinderden wij eventjes van gezamenlijk genot over ons kunnen), met 's avonds bij jour­ naals, actualiteitenrubrieken en NOS­Laat alle medaillewinnaars blozend in beeld, de mannen die voorop gingen in de strijd tegen de Ghanees, ik noem een Visser, ik noem een Olierook; het was dus nog voor die glorieuze dag waar de Telegraaf weer weken mee vooruit kon, dat ik te gast was bij de bruiloft van een vriendin van een vriendin. Zij trouwde met haar Ghanese vriend. Nadat de plaatsvervanger van Van Thijn het paar in de echt had verbonden werd het ten huize van bruid en bruidegom nog een gezellig feest waarop vooral vee! aardappf 1? \v?rden gegeten want daar houden

archeologen bijvoorbeeld in staat het gebruik van huiselijke ruimten te re­ construeren. Zo heeft men uit de situ­ ering van de stookplaats en uit de vind­ plaatsen van keukengerei kunnen aflei­ den dat de vrouwen op het veertiende­ eeuwse Sicilië gehurkt kookten.

Adellijke vrouwen Donderdag de negentiende zal Esther Koch, Aio middeleeuwse geschiedenis aan de vu, in het kader van de Vuurlandreeks een 'gesproken recensie' over bovenstaande bundel voordragen. Haar oordeel is "overwegend positief, maar met kritische kanttekeningen"; ze vindt dat sommige artikelen in de bundel te­ veel feitenmateriaal aandragen en dat de bundel te weinig synthetiserend is om voor een groot publiek aantrekkelijk te zijn. Bovendien is de doelstelling van de samenstellers niet helemaal helder. Maar het valt op zich toe te juichen dat er uitgebreid aandacht wordt besteed aan de ontwikkelingen op het gebied van de vrouwengeschiedenis. Zelf is K och bezig aan een proefschrift over de maatschappelijke factoren die een rol speelden bij de kloosterintrede van adellijke vrouwen tussen 1200 en 1600. Een onderwerp dat slechts zijde­

lings ter sprake komt in "Geschiedenis van de vrouw". Niet interessant genoeg? Dat zul je Koch niet horen zeggen. Op het ver­ zoek kort aan te geven waar haar onder­ zoek over gaat, barst ze los in een en­ thousiast verhaal over de 1250 hoogge­ boren dames die ze momenteel in elf zuid­oost­Nederlandse kloosterarchie­ ven en in het aangrenzende Duitse Rijnland op het spoor is. Het is niet haar bedoeling de religieuze beleving van de dames te reconstrueren, maar te achterhalen welke samenhang er is tus­ sen hun wereldlijke positie en hun gang naar het klooster. In hoeverre speelden factoren als hun erfrechtspositie en een verslechterende huwelijksmarkt een rol? Om hier een zinnige uitspraak over te kunnen doen, bestudeert K och onder andere huwelijksakten en probeert ze het aantal broers en zussen van de non­ nen te achterhalen. De hoge geboorte van haar studie­objecten komt haar bij deze gezinsreconstructies goed van pas, omdat de adellijke bronnen beter zijn bewaard dan die van het gewone volk. De door Koch gebruikte methode staat in wetenschappelijke kringen bekend als de prosopografische methode; ze schrijft als het ware een collectieve bio­

beerde, het zijn en blijven ongelooflijke aantallen. Inderdaad, en goed ook dat misdaad wordt bes­ treden, maar in de pubhciteit eromheen word ik vooral beangstigd door de Elfstedenverbroedering die van elke Hollander een Visser maakt en van elke Ghanees een crimineel. De eenvoud waarmee kwalijke praktijken, indien waargenomen bij buitenlanders, in een causaal verband worden gebracht met huidskleur en na­ tionaliteit, is van een zelfde stupiditeit als de spie­ gelbeeldige eenvoud waarmee fraaie prestaties, in­ Geen botsing dien waargenomen bij een blanke Nederlander, in causaal verband worden gebracht met de aard van tussen dat beestje. Zoiets heet geloof ik racisme. Een ge­ dragsvorm waar een beetje een taboe op rust en twee culturen wat mij betreft terecht. Ik lust het niet, dat in alge­ mene zin klakkeloos schelden op de buitenlanders Ghanezen van, van aardappels. Mocht Van Gogh en hun, als ware het genetisch bepaalde, negatieve het nog een keer over kunnen doen dan zou hij eigenschappen, en ik lust het helemaal niet tussen tussen de aardappeleters zeker een paar Ghanesen zeven en acht op Nederland 3 omwille van het dienen te plaatsen. doorbreken van een taboe of het bespreekbaar Ik moest de dag van het oprollen van de Ghanese maken van een probleem. Tegelijk krijg ik ook al­ bende onmiddellijk aan de bruidegom denken. tijd een jeukaanval wanneer een buitenlander de Want van nu af aan was hij de klos. In de ogen hand boven het hoofd wordt gehouden omdat hij van zijn groenteman om de hoek bijvoorbeeld, die buitenlander is. hij daags voor de bruiloft nog van zijn voorraad bintjes had afgeholpen, kon het toch niet langer Ik woon al geruime tijd in een oude stadswijk, mogelijk zijn dat deze leghanees niet betrokken was zo'n wijk waar de centrumgangers bovenmaats bij de bende! Tienduizend! Of de helft, zoals de scoren bij verkiezingen. Ik woon dus ook al jaren­ voorzitter van stadsdeel Zuidoost vertwijfeld pro­ lang op verschillende trappenhuizen met een keur

Stephan Steinmetz

De tweede gesproken recensie van deze avond komt uit de mond van Ilja Veld­ man, hoogleraar beeldende kunst tot 1850. Ze behandelt de catalogi die de afgelopen maanden verschenen bij een drietal aan de Rembrandt­tentoonstel­ ling gerelateerde exposities. Het Rem­ brandtmuseum toonde Pieter Lastman, leermeester van Rembrandt, het Joods Historisch Museum huisvestte Het oude testament in schilderijen uit de gouden eeuw en het Utrechtse Catharijnecon­ vent De bijbel in huis. Wie vreest een zo­ veelste ronkend Rembrandt­verhaal te moeten aanhoren kan gerust zijn. Veld­ man zal zich voornamelijk richten op de functie van oudtestamentische thema's in de Nederlandse kunst van de zeven­ tiende eeuw. Dit omdat de rode draad in alle tentoonstellingen het Oude Tes­ tament was. Waarom was dit gedeelte van de bijbel, meer dan in de ons om­ ringende landen, zo populair in Neder­ land? In een met dia's gelardeerd be­ toog probeert Veldman daar een ant­ woord­op te geven. Als derde onderdeel van deze Vuur­ land­aflevering spreekt auteur Dan Ja­ cobson. Jacobson is naast hoogleraar Engelse letterkunde in Londen schrijver van romans en poëzie. Twee van zijn romans zijn in het Nederlands vertaald. Deze week is hij in ons land om aan de VU en aan de Nijmeegse universiteit gastlezingen te geven. Dr. Aertsen van de studierichting Engels zal Jacobson kort inleiden en hem dan laten voorle­ zen uit eigen werk. Het centrale thema in zijn boeken is het ontworteld zijn, het zich een plaats moeten veroveren in een andere samenleving; Jacobson is namelijk uit Zuid­Afrika afkomstig. Hij verliet het land in de jaren vijftig en leeft sindsdien in Engeland. In zijn boe­ ken spelen zijn geboorteland en ge­ vluchte landgenoten een belangrijke rol, al ventileert hij geen uitgesproken politieke opinies. Aertsen zal Jacobson ook over Zuid­Afrika interviewen, zeker na het referendum van afgelopen dins­ dag. Tweede Vuurlandlezmg, donderdag 19 maart, 18.00­ 20.00 uur. Auditorium Vrije Universiteit. Dan Jacobson geeft donderdag 19 maart om 14.00 uur een gastcollege in zaal llA­05. Geschiedenis van do vrouw, vijfdelige serie onder re­ dactie van Georges Duby en Michelle Perrot. Het deel 'Middeleeuwen' staat onder redactie van Chnstiane Kla­ pisch­Zuber. Uitg. Agon, 479 biz., fl.75,­.

aan nationaliteiten. Ik heb er eigenlijk niks over te melden. Slechts indien je gedrag of overlast zon­ der reden koppelt aan huidskleur zou je wat kun­ nen melden. Dan zou ik kunnen zeggen dat mijn Marokkaanse buurman er een handje van heeft de vuilnis op willekeurige dagen buiten te zetten. Ik spreek hem daar soms op aan en dat helpt dan voor één, twee weken. Maar ja, dan zou ik ook moeten melden dat mijn oerhollandse overbuur­ man zijn vuilnis steevast na het passeren van de vuilniswagen buiten zet. Ik sprak hem daar eens op aan. Of ik een klap in mijn nek wdlde hebben. Als ik dat tegen elkaar wegstreep kan ik dus net zo goed zwijgen. De politie in mijn buurt heeft een simpel medi­ cijn: het interesseert ze niet wat voor huidskleur iemand heeft. Wanneer een Turk, komend uit de Niasstraat met zijn auto botst tegen een Nederlan­ der, komend met zijn auto uit de Soembawastraat, spreekt de wijkagent van een botsing van twee auto's en niet van een botsing van twee culturen. En zo hoort het ook. Wanneer een Ghanese drugsbende in de Bijlmermeer, opererend uit een hoofdkantoor te Ghana, wordt opgerold is dat na­ tuurlijk een prima zaak. Wanneer vervolgens in de publiciteit daarover alle Ghanesen als verdachte personen worden geafficheerd, is dat een kwalijke zaak. Erg hinderlijk ook voor de man van de vriendin van een vriendin.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen