Ad Valvas 1991-1992 - pagina 471

AD VALVAS 9 APRIL 1992

I PAGINA 1 1

Winnares Aletta Jacobs-prijs wil meer invloed voor vrouwen 'Integratiegedachte gaat voorbij aan patriachale man­vrouw­verhoudingen' Er zijn vrouwen die baanbrekend werk verzetten, maar bulten hun eigen werkveld praktisch onopgemerkt blijven. Misschien was dat een extra reden om haar gisteren de Aletta Jacobs­prijs te geven. Een oorkonde en vijfduizend gulden voor prof.dr. Geertje Lycklama a Nijeholt. Voor vele jaren pionierswerk in de vrouwenemancipatie. Een loopbaan die begon in de collegebanken van de VU. Diana Doorenbal Van emancipatie had toen nog bijna niemand gehoord trouwens. Het was 1956 toen ze vanuit een klein Fries dorpje naar Amsterdam vertrok om so­ ciologie te gaan studeren. Jaren waar ze met veel genoegen aan terugdenkt. Een spannende tijd in een beschermd vu­ wereldje. Maar pas na haar studie, toen ze zeven jaar in Pakistan woonde, kreeg ze een "wijder inzicht in het leven". Ze raakte diep onder de indruk van de scheve verhoudingen tussen de mannen en vrouwen in Pakistan. Bij terugkomst in Nederland wilde ze meteen uitvinden hoe het er hier wat dat betreft eigenlijk voorstond. Ook Ne­ derlandse meisjes en jonge vrouwen worden voor allerlei mogelijkheden af­ gesloten, was haar conclusie. Tot op de dag van vandaag aan toe. Lycklama munt hier op de steeds terugkerende items: "We lopen nog vreselijk achter met de kinderopvang en flexibele werk­ tijden. En als een man vier dagen wil werken, dan wordt dat vaak nog gezien als een gebrek aan inzet." Deze bevindingen zouden voor haar het begin zijn van een doorlopende strijd voor de positie van vrouwen in Neder­ land en in Derde Wereld­landen. Een groot aantal van haar banen getuigen daarvan. Om maar een greep te doen:

ze was Nederlands eerste hoogleraar Emancipatie, de eerste beleidsmedewer­ ker 'vrouwen en ontwikkelingssamen­ werking' bij het ministerie van Buiten­ landse Zaken, en de eerste voorzitter van de commissie Rechten van de Vrouw van de Raad van Europa. Op het moment is ze, ­ ja, alweer de eerste vrouwehjke ­ rector van het Institute of Social Studies.

Machtsverhoudingen Erg bekend werd haar artikel The fallacy of integration, dat ze schreef in 1987. Door vrouwen mee te laten doen in be­ staande activiteiten en structuren lukt de integratie volgens Lycklama. De in­ tergratiegedachte gaat immers voorbij aan de patriarchale verhoudingen en machtsverschillen tussen man en vrouw. Het feminisme kan zich beter bezighouden met het wijzigen van die machtsverhoudingen en met maat­ schappijverandering. Feminisme als po­ litieke beweging! "Vrouwen zijn door­ gaans niet zo geïnteresseerd in macht. Maar wie werkelijk zaken wil verande­ ren, moet invloed hebben. Daarom moeten vrouwen zich organiseren en bondgenoten zoeken, en vanuit die kracht werken aan integratie. Dat is een taak voor de vrouwenbeweging. Die moet de politiek in en zich niet isole­ ren." Zelfs mannen kunnen bondgeno­

ten zijn, want, zo zegt Lycklama, al kan het nog wel wat meer, er zijn mannen die graag mee willen werken. "Ik kom er regelmatig tegen die zeggen: 'N u ik kleinkinderen heb, zie ik hoe moeilijk het voor mijn dochter is om dat te com­ bineren met een baan." Een beetje geduld is bij deze strategie wel op z'n plaats. "Het is wat anders dan nieuwe verkeersregels invoeren of de hoogbouw afschaffen. Maatschappe­ lijke structuren veranderen, dat is een langzaam proces. Bewustwording van de ongelijkheid en dat bespreekbaar maken is de eerste stap. Als het maar op tafel ligt. Heel somber over de afgelo­ pen jaren is ze daarom niet, want toen is dat voor een groot deel gebeurd. "Eerst had je alleen de vrouwenbewe­ ging. Nu zijn vrouwen in veel meer or­ ganisaties professioneel bezig met het verbeteren van hun positie."

Vrouwenstudies Ook op de universiteiten is het niet al­ leen maar droevenis. Want neem bij­ voorbeeld vrouwenstudies, een bloeiend bedrijf "Voorheen werd daar nogal la­ cherig over gedaan, maar nu kan nie­ mand er meer omheen. Vrouwenstudies heeft veel nieuwe wetenschappelijke in­ zichten opgeleverd over de man­vrouw verhoudingen en over bijvoorbeeld de manier waarop tegen vrouwen werd aangekeken. Dat haar handelen door de natuur bepaald zou zijn, in plaats van dat de geschiedenis, cultuur en religie een scheef beeld van hen heeft gescha­ pen." Met de Aletta Jacobs­prijs, ingesteld door de Rijksuniversiteit Groningen, wordt een vrouw die een grote bijdrage heeft geleverd aan de emancipatie, in het zonnetje gezet. Lycklama wordt door de jury uitvoerig geprezen. Voor de voorbeeldfunctie die ze vervult, voor haar pioniersrol, haar internationale

Prof. Lycklama a Nijeholt: 'Vrouwenstudies heeft veel nieuwe inzichten opgeleverd over de man-vrouw verhoudingen' Foto iss oriëntatie en haar enorhie strategisch inzicht. Ondanks alle complimenten, blijft ze erg bescheiden: "Het is natuur­ hjk leuk als anderen dat over je op­ schrijven. Ze hebben er zo'n prachtig verhaal van gemaakt dat ik er een beetje verlegen van word. Maar het stimuleert wel," is haar enige reactie. Wat is eigenlijk het geheim van haar sprankelende carrière? "Alle kansen die zich voordoen, aangrijpen. Zonder me­

Universitaire studenten verwijzen collega's naar het HBO De universiteiten, met hun mammoetcolleges en ge­ brek aan goede docenten, zijn verworden tot neuroti­ sche onderwijsmachines. Zo deed PvdA­voorzitter Rottenberg vorige week zelf een duit in het zakje bij het debat tussen stu­ denten en minister Ritzen.

KNAW-voorzitter waarschuwt tegen minder geld voor onderzoek Frank Steenkamp D e onderzoeksuitgaven in N e ­ derland zijn de laatste jaren snel­ ler gedaald dan in andere landen. De oorzaak daarvan ligt vooral bij het bedrijfsleven. Maar als de Haagse politiek dit voorbeeld van bezuinigingen nu zou volgen, zouden de gevolgen 'desastreus' zijn.

Ries Agterberg De bewindsman meende echter dat de universiteiten een 'cultuuromslag' mee­ maken. De aandacht voor onderwijs­ kwaliteit is volgens Riten groeiende. De tijd om te studeren wordt steeds korter. Studenten moeten nu in vijf jaar hun studie afmaken. "Zo bestaat het gevaar dat studenten alleen nog in de boeken zitten en zich niet maatschap­ pelijk ontplooien", begon Lsvb­voorzit­ ter René Danen zijn bijdrage aan het debat. Ritzen zag het anders: "Stude­ ren is hard werken en dan moét je met je neus in de boeken. Daarmee sta je op de schouders van de vorige generatie." Dat je op die manier vakidioten op­ leidt, bestreed de bewindsman. "Stu­ denten moeten meer zijn dan een spons die kennis opzuigt. Het zou wel triest zijn als een student naast 42 weken van 40 uur geen tijd heeft voor andere acti­ viteiten." Veel studenten in de zaal meenden dat het universitair onderwijs verschraalt. Voormalig studentenleider Maarten van Poelgeest vond zelfs dat veel stu­ denten niet op de universiteit thuisho­ ren. "Ze komen niet om onderzoeker te worden, maar zijn beroepsgericht." Een student psychologie uit Nijmegen vond bijvoorbeeld dat hij nu op een veredel­ de HBO­opleiding' zit. En een Amster­ damse student met twee studies zei: "Laat de beste vijftig procent studeren en stuur de rest naar het HBO". Hij kreeg opvallend veel applaus uit de zaal, die ook meer selectie aan de poort

teen te denken of ik het wel kon." Voor de vrouwelijke studenten die in haar voetsporen willen treden, adviseert ze: professioneel beslagen ten ijs komen en een partner zoeken die thuis mee wil helpen. "Regel de zaken thuis in combi­ natie met een baan goed. Laat het niet op z'n beloop, maar bedenk een goeie strategie. Dat is nodig in een maat­ schappijstructuur die weinig ruimte geeft."

\

Minister Ritzen: 'Studeren is hard werken en dan moet je met je neus in de boeken' leek te willen. Minister Ritzen stelde daar tegenover dat een academische titel wel degelijk in vier jaar te halen is. Niet de tijdsduur van de opleiding maar de wijze van studeren maakt vol­ gens hem het verschil uit met het HBO. Aan die zelfstandiger manier van stude­ ren horen volgens hem ook de docen­ ten bij te dragen. Maar juist op de docenten kwam uit de zaal veel kritiek. Ze zouden hun hoofd bij het onderzoek hebben en maar wei­ nig interesse tonen in betere begelei­ ding of didactische vaardigheden. Vol­ gens aanwezige docenten was echter de grote nadruk op 'studierendement' de boosdoener. Philip van Praag, politico­ logiedocent in Amsterdam zei hierover: "Er zijn twee manieren om een hoog rendement te halen. Je kan de kwaliteit

van de opleiding verlagen of de begelei­ ding beter maken. Tussen die twee be­ staat een spanning." Dat er een spanning tussen rendement en kwaliteit bestaat, gaf Ritzen toe. Maar volgens hem moet men de 'pro­ fessionaliteit' van docenten niet onder­ schatten. Maar bovendien: "Als een vi­ sitatiecommissie te weinig kwaliteit aantreft, moet er echt iets gebeuren. Anders zijn de consequenties voor zo'n studierichting enorm."

Syllabus Ritzen hield vol dat er al sprake is van een geleidelijke cultuuromslag op de universiteiten. Nieuwe docenten moe­ ten als het aan hem ligt in de toekomst een didactische aantekening halen en studenten worden meer bij de evaluatie

Foto Bram de Hollander

betrokken. Ook consumentengidsen op het gebied van onderwijs zullen daarbij een rol spelen. Om voor betere evalu­ atie te zorgen, wil Ritzen verder best de bevoegdheden van studierichtingscom­ missies uitbreiden. Bovendien zouden docenten wat hem betreft om de twee jaar beoordeeld moeten worden op zowel onderzoeks­ als didactische pres­ taties. Ritzen: "Een docent die alleen zijn eigen syllabus voorleest, dat mag niet meer." Een Amsterdamse studente had nog een paar bedenkingen. Ze zei tegen de minister: "U spreekt over cultuurom­ slag als over een bocht die genomen wordt. De studenten moeten echter racen om op tijd de finish te halen en ook docenten zijn zo druk dat ze re­ gelmnatig uit de bocht vliegen." ­

Die waarschuwing heeft prof.dr. P.J. Drenth uitgesproken in zijn jaarrede als voorzitter van de Koninklijke Akademie van Wetenschappen. Vol­ gens hem moet, ook nu de overheid naar wegen zoekt tot lastenverlich­ ting, het wetenschapsbudget intact blijven. Zoniet, dan mist N ederland de aansluiting bij andere landen met een kennisintensieve economie. Op dit moment groeit de achterstand al, niet alleen op de grootste industrie­ landen maar ook op Zweden en Zwitserland. Drenth voegde zich met zijn waar­ schuwing bij de pleidooien die half maart in Delft te horen waren op een door het ingenieurs­ instituut KIvI georganiseerd congres over techniek als sleutel voor internatio­ nale concurrentie. Hij greep daarbij terug op een overheidsrapport uit fe­ bruari, waarin genoemde daling ge­ signaleerd werd. Volgens dit rapport zijn de N eder­ landse onderzoeksuitgaven sinds 1987 gezakt en geeft ons land nu naar verhouding ruim een miljard gulden per jaar minder uit dan de internationale concurrentie. De be­ langrijkste oorzaak hiervan zijn de bezuinigingen bij het Philipscon­ cem. Wat de overheid betreft heeft minister Kok van financieën overi­ gens dezer dagen gesteld dat ingrij­ pende bezuinigingen voor de begro­ ting van 1993 niet nodig zijn.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen