Ad Valvas 1991-1992 - pagina 375

AD VALVAS 27 FEBRUARI 1992

PAGINA S

'Varianten doorrekenen zonder de hele werkvloer overhoop te halen' Bedrijfswiskunde is vak van de toekomst, weet nieuwe hoogleraar Frank van Kolfschooten Even snel geld halen uit een geldauto­ maat van de Postbank is er op zaterdag niet bij. De kostbare vrije tijd gaat voor­ bij met wachten in een lange rij met steeds chagrijniger wordende mensen. Dramatisch wordt het als de klant, een­ maal aan de beurt, een lege automaat treft. Het is dat de automaten tegen een stootje kunnen, anders zouden ze be­ zwijken onder het geweld van ontevre­ den klanten. De Rabobank lijkt meer mededogen met haar cliënten te hebben dan de Postbank. De bank heeft wiskundigen van haar Centrum voor Toegepaste Wiskunde (CTW) laten berekenen hoe de geldvoorraad het best op peil kan worden gehouden en hoe de computer­ lijnen van de geldautomaten naar de centrales optimaal kunnen worden benut. "Zo valt aan alles wel iets te re­ kenen. De wiskunde ligt gewoon op straat," zegt prof.dr. H. Kersten, hoofd van het CTV? van de Rabobank en sinds 1 februari bijzonder hoogleraar bedrijfs­ wiskunde aan de vu. Tijdens het ge­ sprek zal hij diverse malen uit het raam wijzen om zijn betoog kracht bij te zet­ ten met praktijkvoorbeelden die zich een twintigtal meter lager afspelen rondom het Utrechtse Centraal Sta­ tion. Trams, bussen, treinen, vrachtwa­ gens, ze bewegen alle volgens schema's waar de bedrijfswiskundige zijn hart aan kan ophalen. Kersten weet het zeker: bedrijfswiskun­ de is een van de vakken van de toe­ komst. De vraag naar deze wiskundigen zal de komende jaren door de interna­ tionalisering sterk toenemen, denkt hij. "De concurrentiestrijd tussen bedrijven zal zich op drie onderdelen gaan afspe­ len: kwaliteit van de service of het pro­ dukt, interne efficiency en het aanpas­ singsvermogen van de onderneming aan veranderende omstandigheden. Be­ drijfswiskunde kan bij al die onderdelen van pas komen."

ceren, en daar heeft de Rabobank haar portefeuillebeheer nu op afgestemd. Een heel ander soort risico­analyse waarbij de bedrijfswiskundigen van het CTW betrokken zijn geweest is het in­ schatten van de kans op een bankover­ val. Banken hebben de afgelopen jaren veel geld uitgegeven om hun medewer­ kers beter te beschermen en hun een veiliger gevoel te geven. Ook hebben ze maatregelen moeten nemen om de eventuele buit zo klein mogelijk te hou­ den. Op de ene plaats zijn zulke maat­ regelen effectiever dan op de andere. Een kantoor in bet stille Wapse hoeft minder geld in kas te hebben dan een bank in Amsterdam, flet CTW heeft in kaart gebracht in welke gebieden het ri­ sico op een overval groot is, en hoge in­ vesteringen in beveiliging ook rendabel zijn.

Aan alles valt wel Iets te rekenen; de wiskunde ligt gewoon op straat, meent prof.dr. H.M.P. Kersten. Hij Is sinds deze maand bijzonder hooglera a r In de bedrijfswiskunde aan de faculteit Wiskunde Informatica. Kersten Is een enthousiast docent, die al talloze directeuren heeft voorgerekend hoe ze hun bedrijf zo-effIciënt mogelijk kunnen Inrichten.

Tomaten Het is maar een van de vele manieren om wiskunde toe te passen in bedrijfssi­ tuaties. Kersten illustreert de grenzen van zijn vakgebied, zoals een wiskundi­ ge betaamt, met behulp van een drie­ hoek. De top staat voor waskunde en de hoekptmten van de basis staan voor economie en informatica. Binnen deze driehoek van wetenschappen beweegt de bedrijfswiskundige zich. Het voor­ beeld van de geldautomaten bevindt zich tussen economie en wiskunde in, tenvijl de studie van neurale netwerken

op de as tussen wiskunde en informati­ ca ligt. Daarop ligt eveneens de artifi­ ciële intelligentie, maar dat is meer in­ formatica dan wiskunde. Ook buiten deze driehoek kan de bedrijfswiskundi­

ge emplooi vinden. Lxjgistieke proces­ sen in fabrieken, zoals de verwerking van tomaten tot tomatenpuree, zitten volgens Kersten "vol vdskunde". De nieuwe hoogleraar is een bevlogen docent. Hij is tijdens het gesprek voort­ durend in beweging. Dan eens loopt hij naar een schoolbord aan de wand om een grafiek te tekenen, dan gaat hij weer zitten om voor te rekenen dat het resultaat van projecten (maar ook van onderwijs) het produkt is van acceptatie (A) en kwaliteit (K). Tijdens het geven van wiskundelessen heeft hij onder an­ dere geleerd om letters op hun kop te schrijven. Deze didactische vaardigheid komt hem goed van pas als hij tegen­ over directeuren zit die voor een crucia­ le beslissing staan en Kersten op een A4­tje moet voorrekenen welke voor­ en nadelen de diverse scenario's heb­ ben. Scenario­denken zal volgens Kersten steeds belangrijker worden. De meeste bedrijven hebben nog geen scenario's in de la liggen waarin staat hoe ze moe­ ten handelen bij financiële calamiteiten. Kersten: "Curieus genoeg hebben ze wel scenario's die voorschrijven hoe ze moeten handelen als er brand uitbreekt of als er een vliegtuig neerstort op het computercentrum. Maar als de dollar keldert moeten ze snel gaan nadenken wat ze moeten doen. Daarvoor is het dan meestal te laat." Een bedrijfswiskundige neemt zelf geen

beslissingen. Hij of zij moet alleen een heldere, waardevrije voorstelling van zaken geven, op grond waarvan de be­ drijfsleiding de knoop kan doorhakken. De Rabobank heeft volgens Kersten door de kwantitatieve analyses van het CTW bewuster met risico leren omgaan. De beslissing om niet mee te werken aan een eventuele privatisering van de studiefinanciering was mede ingegeven door het advies van Kerstens vnskundi­ gen.

Tevreden Aan het eind van het gesprek laat Ker­ sten nog snel even een computer aan­ rukken. Hij wil met een laatste voor­ beeld aantonen hoe onmisbaar de wis­ kundige is voor het bedrijfsleven. Op het scherm verschijnt een simulatie van een bedrijf dat auto's least. Kersten speelt voor directeur. Met enkele bewe­ gingen van de muis varieert hij factoren die van invloed zijn op de kostprijs van een lease­auto, zoals het aantal gesprek­ ken dat vertegenwoordigers moeten voeren om een klant binnen te halen. Kersten raakt weliswaar al doende de cursor een paar keer kwijt, maar de to­ tale kosten per auto zakken uiteindelijk wel degelijk onder zijn bewind. Hij stelt tevreden vast: "Daar zijn bedrijfswis­ kundigen nu sterk in: varianten doorre­ kenen door aan een paar knoppen te draaien, zonder dat ze de hele werk­ vloer overhoop hoeven te halen."

'•>«>*

Beursspeculaties De studierichting, in september 1990 van start gegaan, trekt nu al veel stu­ denten naar de Faculteit der Wiskunde Informatica. De studenten kunnen echter pas volgend jaar in de leer bij Kersten, want ze moeten eerst hun ba­ sisvakken nog halen. Om toch alvast kennis te kunnen maken met zijn kroost heeft Kersten de wiskundestudenten opgeroepen met hem mee te doen aan de beurscompetitie die de studenten­ vereniging AIESEC binnenkort organi­ seert, ledere deelnemer krijgt daarbij fictief 300.000 gulden om zijn of haar geluk in de effectenhandel te beproe­ ven. Helemaal nieuw zijn deze beursspecula­ ties niet voor Kersten, want het CTW heeft hiermee in het verleden al erva­ ring opgedaan bij een advies voor het verstandig samenstellen van beleggings­ portefeuilles. De Rabobank wilde het risico van koerswijzigingen kunnen in­ schatten. Door het analyseren van his­ torische gegevens en het uitvoeren van scenarioberekeningen kon het CTW de kans op een negatief resultaat kwantifi­

r-

'De verwerking van tomaten tot tomatenpuree zit vol wiskunde'

Met de Amerikaanse romanschrijver, essayist en satiricus Gore Vidal heb ik een speciale band. Hij kon al weinig slechts bij mij doen, maar toen hij 1979 een essay over de Engelse criticus V.(ictor) S. Pritchett eindigde met de zin 'It would be nice if Sir Victor lived forever' begreep ik dat dit iemand was die het begrepen had. Er waren toen in Ame­ rika niet veel schrijvers die durfden opschrijven dat Pritchett 'our last critic in English' was. Geheel voor hem gewonnen mocht ik het kort daarna meemaken dat ik hem op straat in Amsterdam herkende. 'Wat te doen?' schoot het in de geest van Tsjemisjewski (en later Lenin) door mij heen. Dit was een revolutionair moment in de geschie­ denis van mijn durf. Ik besloot de revolutie in mij af te kondigen en sprak hem aan. Ik was verrast hem daar s'morgens om negen uur aan te treffen, hij was niet minder surprised dat hij werd herkend. Beroemd wil nog niet zeggen bekend. Het werd een kort, zakelijk en voor alle partijen uiterst be­ vredigend gesprek. Gore Vidal zorgt altijd voor een aantal wise cracks die in mijn geheugen blijven hangen. Een hele aardige kwam voor in het programma met Adri­ aan van Dis, afgelopen zondag. Waarover het ging is mij in de gauwigheid ontgaan, maar het kwam er op neer dat Vidal en Van Dis allebei tegelijk iets aansneden, een punt waarvoor Van Dis de The Herald Tribune had meegenomen. Op het moment

Carel Peeters

Wat knaagt? dat hij hem omhoog hield verscheen daar één en dezelfde gedachte in twee zielen en die ontlokte Vidal de opmerking: zo zie je maar weer 'great minds always work together'. Vidal is goed voor veel, ook voor onzin. Ik denk dat zijn onderschatting van Saddam Hoessein daartoe behoort. Hij is vooral een satirisch scena­ rist: als we het flink overdrijven zou het zo kunnen gaan ­ zo dient hij alles op. Een paar dagen eerder dan de uitzending van Van Dis sprak Vidal in de Sonesta Koepel Zaal. Daar vertelde hij dat het niet lang meer zal duren of het lezen van literatuur zal een kloosterachtige aangelegenheid zijn, alleen

nog iets voor zonderlingen die zich nergens iets van aan willen trekken. In de twintigste eeuw heeft Faust zijn ziel aan Mefistofeles verkocht en in ruil daarvoor mocht Faust zijn gang gaan om van alles uit te vinden dat slecht is voor de mens­ heid, zo vertelde Vidal. Nu is het de beurt aan de duivelse Mefistofeles om te oogsten wat zijn inves­ tering teweeg heeft gebracht. Alle oren van de mensen staan open voor het geluid van cd's, alle ogen zijn gericht op al dan niet satelietgestuurde televisie. En intussen verpietert de animo om te lezen. Eigen schuld lacht Mefistofeles sardonisch, wie vindt dan ook een antileesmachine als de tele­ visie uit? Het is een voorstelbaar scenario maar is het ook het waarschijnlijkste? Vidal is geen Allen Bloom (die klaagde over de culturele achterlijkheid van Amerikaanse studenten) of George Steiner (die klaagde over een algehele teruggang in geletterd­ heid). Vidal is meer een goedgemutste apocalypti­ cus. Gaan we naar de bliksem, het zij zo, maar dan wel lachend. Hoe satirisch Vidal ook is, hij vergeet dat ontzet­ tend veel mensen last hebben van een knaagdier in hun lijf en dat ze daarom het lezen er nooit aan zullen geven. Dat knabbelt en knabbelt daar bin­ nen maar en maakt een raspend geluid. Dat zorgt voor onrust en daar willen ze het liefst zo snel mo­ gelijk vanaf. Wat knaagt?, zoals Fritzi Harmsen

Foto Bram de Hollander

van Beek zich al afvroeg. Wat bij ontzettend veel mensen knaagt is de gedachte dat er andere men­ sen op de wereld rondlopen die veel beter weten wat er in de wereld te koop is dan zij. Dat komt omdat die zich niet louter laten informeren door de televisie, maar zich ook ergens in verdiepen. Dat doen ze door te lezen. De geletterde mensheid bestaat voor drieënderti­ geenderde procent uit min of meer vrijwillig halve garen. Eenzelfde hoeveelheid zit tussen half gaar en gaar in en voelt een vreselijk geknaag. Nog eens zoveel is min of meer baas in eigen kop. Maakt samen honderd procent. Ook die laatsten hebben geknaag in hun maag, maar ze hebben het herkend als het motortje dat hun zelfrespect op peil houdt. Alleen als het percentage halve garen in staat is zich onverhoeds zo uit te breiden dat het de hele wereld in een totalitaire democratie in amusementsvorm verandert wordt het angstig. Maar dat gebeurt niet. Het is veel waarschijnlijker dat 'de audio­visuele middelen' een organisch on­ derdeel van het leefpatroon zullen worden. Ik zeg niei dat de culturati met de handen over elkaar kunnen gaan zitten en wachten tot dé wal het schip keert. Maar veel meer dan alleen maar doen wat ze niet laten kunnen hoeven ze ook niet. Alles van waarde zorgt vanzelf voor een knagend gevoel bij wie die waarde niet bezit. Een knagend gevoel van honger.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen