Ad Valvas 1991-1992 - pagina 395

ADVALVAS 5 MAART 1992

PAGINA 3

Minister Andriessen steid e vorig jaar een stuurgroep in die de effecten van energielieffingen op economie en milieu moest onderzoeken. Nog voor liet onderzoeksrapport goed en wei uit was, barstte de bom. Grote bed rijven zetten de minister ond er druk en die liet vervolgens weten niet gelukkig te zijn met de - uitgelekte onderzoeksresultaten. De bewindsman bood uiteindelijk zijn excuses aan. "Er zijn nauwelijks getalsmatige argumenten gebruikt", vind t stuurgroep-lid Opschoor. "Er wordt alleen retoriek bedreven met de resultaten onder de arm of in de rechterhand."

brengen dan wanneer alle OESO­landen dat zouden doen. Maar kijk je naar 2015 dan is die variant ineens goed voor de werkgelegenheid en voor de groei. De berekeningen van het CPB loperi daar op uit, maar dat wordt nu niet gezien."

Professor Hans Opsclioor: "Ik voelde me de gekke Gerritje van de commissie Woifson."

'De minister heeft liet oor laten hangen naar Shell en Akzo' Hoogleraar milieu­economie als subversief element in commissie Wolfson sparing opleveren die varieert van 5 tot 15 procent.

Arjan Spit

Moord en brand

"Ik zie de discussie over de energie­ liefiFingen als een bokswedstrijd, waar­ van we nu de eerste ronde gehad heb­ ben. Het instrument heffingen hgt nu een beetje amechtig te hijgen op de grond. Ik denk dat wij deze ronde op punten gewormen hebben, maar dat niemand die punten nog ziet. Misschien dat in de tweede ronde iemand denkt: 'verrek, er was ook nog een rapport Wolfson, laten we eens kijken wat daar m stond'." Hans Opschoor, hoogleraar milieu­eco­ nomie, blijft optimistisch, ondanks de overwegend negatieve reacties op het rapport van de Stuurgroep Regulerende Energieheffingen, waar hij lid van was. De Stuurgroep, onder voorzitterschap van de econoom Wolfson, kreeg begin vorig jaar de opdracht de effecten van energieheffingen op het milieu en de economie te onderzoeken. Drie vanan­ ten werden onder de loep genomen: een algemene energie heffing in alle OESO­ landen, een algemene heffing in Neder­ land alleen, en als laatste een heffing voor kleinverbruikers in Nederland, waarbij de energieverslindende indus­ tneën aan de heffing zouden ontkomen. Volgens het onderzoek van de commis­ sie zouden de verschillende soorten heffingen een daadwerkelijke energiebe­

Het effect op ons milieu, kreeg in de re­ acties echter minder aandacht dan dat op de economie. Want het bedrijfsleven schreeuwde, al tijden voor de officiële presentatie, moord en brand. D e heffing brengt volgens de werkgevers de con­ currentiepositie van Nederlandse be­ drijven in gevaar, en daarmee de econo­ mische groei en werkgelegenheid. Zij vonden minister Andriessen van Econo­ mische Zaken aan h u n zijde, die liet weten niets te voelen voor eenzijdige Nederlandse stappen. Dat zei hij zelfs al voordat de, door hem zelf ingestelde, commissie klaar was met haar werk. Op dertig januari noemde Andriessen de heffingen botte messen die rafelige won­ den maken. Uit protest besloot de com­ missie Wolfson haar werk te schorsen tot de minister duidelijk zou maken dat hij nog wel interesse had in het rapport. D e minister bood zijn excuses aan en de commissie Wolfson presenteerde op 26 februari haar uiteindelijke bevindingen. Professor Opschoor, vaak bent u het afgelo ­ penjaar benaderd do o r het nederlandse be­ drijfsleven o m to ch vo o ral o o g te hebben voor de schadelijke eco no mische gevo lgen van de energieheffing? "Ik ben nooit persoonlijk benaderd, maar ik vermoed dat andere leden van

/

/ / /

Foto AVC/VU

m

Energiebe­ sparing aan de V U , anno 1 9 7 9 : in veel kamers werd de lielft van de TL­ buizen uitge­ draaid Foto AVC/VU

de commissie daar wel meer last van hebben gehad dan ik. Ik sta toch een beetje bekend als de milieu­econoom die ook als hij toevallig een net pak aan­ heeft, groen ondergoed draagt en, een beetje subversief, het milieubelang ver­ tegenwoordigt. Andere leden van de commissie, en zeker de ambtelijke leden, voelden de hete adem van het be­ drijfsleven wel meer in h u n nek. Het is echter van veel groter belang dat het grote bedrijfsleven, zoals Shell en Akzo, gewoon naar het kabinet gestapt is, en belet heeft gevraagd bij de heren Lubbers, Kok, Andriessen en Alders te­ gelijkertijd. Dat gesprek heeft ook plaats gevonden. Men zag de zaak dus als zo belangrijk dat men maar op dat niveau moest gaan lobbyen en men pas­ seerde op dat moment als het ware de commissie. Naar die lobby heeft An­ driessen het oor naar laten hangen en zo is de commissie onder zware druk komen te staan de economische argu­ menten heel krachtig te laten gelden. M e n heeft ons echter niet direct het leven zuur gemaakt. Er is wel voor gezorgd, en ik weet niet door wie, dat op een uitermate snelle wijze, het bedrijfsleven op de hoogte was van allerlei conclusies van deelrappor­ ten, al voor de jaarwisseling. En er is ook voor gezorgd dat dit ook bi) de meest be­ langrijke sectoren, zoals de grote ener­ gieverbruikers, bekend was, zodat er op­ timaal gekrakeel ontstond rondom de commissie." "Ik ben zelf ook minder terughoudend geworden met het communiceren met mensen uit de milieu­beweging, toen ik merkte dat ik gekke Gemtje begon te worden in de commissie, als ik mijn m o n d hield. Ik heb wel erg geaarzeld met het naar buiten brengen van ver­ trouwelijke documenten, waar anderen blijkbaar minder moeite mee hadden. Het stond zo ongeveer al m de krant voordat wij het gezien hadden. Maar ik zou het voor mezelf niet kunnen accep­ teren dat ik, omdat anderen zijn gaan lekken, dat zelf ook maar zou gaan doen. Dat heb ik dus met gedaan. Maar er zijn wel manieren om te communice­ ren zonder dat je lekt, daar wordt je ook bedreven in." " D e betekenis van het milieu­effect heeft bij het werk m de commissie vaak wel wat extra argumentatie nodig gehad, om het maar eufemistisch te zeg­ gen. Dat proefde ik voornamelijk in hoe het secretariaat bij het ministene van Economische Zaken opschreef wat er gezegd werd. De commissie heeft van de geluiden die minister Andnessen heeft geventileerd gebruik gemaakt om zich van dat secretariaat te ontdoen, en we hebben toen zelf de pen gehanteerd. Leden van de commissie hebben toen de stukken geschreven." Dus de manoeuvre van Andnessen kwam u eigenlijk wel goed uit? "Het kwam mij niet slecht uit. T o e n we

hadden besloten te schorsen, heb ik ook meteen voorgesteld dat we de marge die we daarmee creëerden, zouden gebrui­ ken om nog eens goed naar de tekst te kijken." Was u nu echt boos op de minister? "Het sloeg bij mij niet in als een bom. Er was die week in de media al aangekon­ digd dat Andriessen op dit punt zijn mond open zou doen. We werden ook gewaarschuwd. Daarnaast was er al voortdurend dit soort gekrakeel geweest vanaf midden december, en de werkge­ vers hebben, vanaf de zomervakantie, regelmatig gezorgd dat er wat te doen was over deze zaak. Maar ik had niet verwacht dat dit zou gebeuren en de mi­ nister heeft dan ook zijn excuses aange­ boden. Je voelde de spanning wel groei­ en, maar ik had niet verwacht dat er nog wat zou gebeuren voor de slotvergade­ ring. Ik dacht dat de bui zou losbarsten bij de presentatie. "Ik denk dat de discussie nu stokt van­ wege al het stof dat er om heen opge­ waaid is. Het is mij daarbij opgevallen dat er nauwelijks getalsmatige argumen­ ten zijn gebruikt, er wordt alleen reto­ riek bedreven met het rapport onder de arm of in de rechterhand. Door al dat rumoer heeft naar mijn gevoel niemand meer het idee dat hij het rapport zelf nog moet lezen, omdat iedereen denkt toch al te weten wat er in staat. T erwijl men dat beter wel zou kunnen doen, want dan blijkt dat het allemaal lang niet zo erg is als men had gevreesd, en er bo­ vendien allerlei beleidsmogelijkheden zijn om waar men pijn ziet opdoemen, daar wat aan te doen."

Door het werken aan zo 'n rappo rt is het haast o nvermijdelijk vuile handen te maken. Ho e geco mpro mitteerd raakt u van activiteiten als het deelnemen aan zo 'n commissie? "Ik kan daar behoorlijk gecompromit­ teerd aan raken, omdat ik vind dat je de wetenschap met Van po ur l'art bedrijft, maar probeert om daarmee bepaalde problemen op te lossen of te reduceren, in mijn geval het milieu­probleem. D a n moet je op een gegeven moment ook vragen beantwoorden die zo zijn gefor­ muleerd dat je er als wetenschapper van moet zeggen dat het niet kan. T o c h wil een bewindsman in ieder geval een zo goed mogelijk antwoord hebben, want hij moet een besluit nemen. Een pure ivoren­toren wetenschapper zou dan zeggen dat hij daar niet voor is. Maar ik vind dat ik er wel ben om het beleid zo goed mogelijk te helpen. Dat betekent dat ik m e wel eens in sferen begeef waar­ van anderen zullen zeggen dat ik me compromitteer. Maar ik vond het belangrijk dat Neder­ land een standpunt kreeg over heffingen om daarmee wellicht binnen de EG in de maand mei een besluit te kunnen bevor­ deren, opdat je in juni op de VN­confe­ rentie in Brazilië ­ wanneer de hele we­ reld zich bezig houdt met die vragen van milieu en ontwikkeling ­ kan laten zien dat je de zaken serieus neemt. D e im­ passe bij die conferentie is zo groot dat het van groot belang is dat het Zuiden ziet dat het Noorden niet alleen maar leutert, maar ook nog iets doet. Je hoeft dan niet speciaal over heffingen te pra­ ten, er zijn ook andere mogelijkheden, maar de vraag naar heffingen was op dat moment aan de orde, dan wil ik er best aan meehelpen dat het onderzoek zo goed mogelijk gedaan wordt." "Je kunt er ernstig over twijfelen in hoe­ verre het model van het Centraal Plan­ bureau het meest geëigend is om dit soort zaken door te rekenen. Het CPB­ model gaat vooral in op macro­econo­ mische effecten en heeft het bijvoor­ beeld behoorlijk moeilijk te voorspellen wat er nu gaat gebeuren op het niveau van bedrijfstak wanneer bedrijven ge­ confronteerd worden met heffingen. H e t heeft op zich ook geen gevoeligfieid voor milieu­aspecten, wat natuurlijk wel nodig was. Het CPB zag nog wel kans om de energie aspecten goed in beeld te krij­ gen, maar voor wat betreft c o 2 alleen maar gro sso mo do . Maar ja. Economi­ sche Zaken heeft wat met het Planbu­ reau en Nederland werkt al sinds de oorlog met dit soort modellen." "Je kan dus stellen dat je zo'n onderzoek niet moet doen met het cpè­model en dan moet je je terugtrekken. Ik denk echter dat je in elk geval moet bekijken of je zo lang mogelijk met de beschikba­ re riemen roeit, ook al kunnen die dan nog te kort zijn om voldoende tempo te maken. Dit onderzoek was op dat m o ­ ment de beschikbare riem, ik vond hem met goed maar het was beter dan niets."

Meppen In het rapport staat dat u zich niet heeft uit­ gesproken o ver begeleidende maatregelen. "Nee, daarover mochten we volgens onze opdracht niets zeggen. Maar als mensen de moeite nemen om het rap­ port te lezen zullen ze zien dat op veel punten uitwegen worden gesuggereerd. Dat komt nu door de ruis en het politiek gekrakeel niet echt over. Maar ik ver­ moed dat over een tijdje de zaak wat meer bespreekbaar is. Want nu is er een huizenhoge paniek bij het bedrijfsleven en gebeurt er wat je meestal ziet bij pa­ niek: men gaat om zich heen meppen. D u s moest de commissie Wolfson op zijn bek krijgen, en toen vergat Andries­ sen zelfs even dat hij die commissie nota bene zelf had ingesteld. Ik verwacht dat de EG in mei een besluit neemt dat de deur naar heffingen ten­ minste op een kier houdt. Dan gaan we de mensen bij de les halen en zeggen dat ze moeten gaan lezen wat het effect nu eigenlijk is. Als je goed in de tabellen kijkt zie je bijvoorbeeld dat de meest ge­ vreesde variant, waarin Nederland in zijn eentje alle energie zou gaan belas­ ten, inderdaad Nederland tot het jaar 2000 ernstiger in de problemen zou

D e dag na ons interview vliegt Opschoor naar New York om de UNCED in Brazi­ lië voor te bereiden. Als voorzitter van het platfo rm Brazilië, een bundeling van Nederlandse milieu­ en ontwikkelings­ organisaties, maakt hij deel uit van de Nederlands delegatie naar die VN­confe­ rentie. Komt u eigenlijk no g wel toe aan de weten­ schap? "Ja, dat probeer ik wel te bewaken. Ik heb nog een fors aantal promovendi en een aantal collega's en studenten waar­ mee ik onderzoeksprojecten doe. E n zo'n commissie Wolfson lokt ook een hoop wetenschap uit. Bijvoorbeeld de vraag wat, als een heffing niet een echt groot energiebesparend effect heeft, wel een goed instrument is. Naar het onder­ werp 'economische instrumenten van milieubeleid' doe ik al jaren onderzoek en daar krijg ik ook NWO­geld voor. Het spoort dus: ik sta wel met het ene been in de relevantie voor beleid en maat­ schappij, maar ik zorg wel dat ik ook vol­ doende wetenschappelijk met dat thema bezig ben. Ik probeer op twee benen te lopen."

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen