Ad Valvas 1991-1992 - pagina 180

AD VALVAS 7 NOVEMBER 1991

PAGINA 10

Naakt, maar niet onschuldig Dick Roodenbu rg sta, sterf, verrijs draait op donderdag 14 november om 20 00 u u r in Filmhuis Uilenstede, telefoon 548 8888

De Commissaris, De Biecht, Het Asthe­ nisch Syndroom: elke keer als een recent Russisch meesterwerk Nederland be­ reikt, wordt de apostel in mij wakker en zou ik al die Hollywood­verslaafden de ware weg willen wijzen. Maar wat heb ik te bieden? Geen personages waar je je makkelijk mee identificeert, geen toe­ gankehjk verhaal, geen happy end. Rus­ sische regisseurs hebben zich nooit ge­ houden aan het evangelie van Holly­ wood. En nu de wetten van het socia­ listische optimisme geschrapt zijn, is de boodschap er niet blijder op geworden. Zonder problemen kan Sta, sterf, verrijs aan bovengenoemd rijtje toegevoegd worden: niet wat je noemt een gezellig avondje uit. De mensen die de film be­

Fthn volken zijn weinig sympathiek, de ver­ haallijn vertoont nogal wat hiaten en het einde van de film laat de kijker in opperste verwarring achter. Maar wat een prachtwerk! Sta, sterf, v emjs kreeg in 1990 de prijs voor het beste debuut op het filmfestival van Cannes en dat is op zich al een verhaal apart: regisseur Vitali Kanevski was vijftig toen de film uitkwam. Kanevski studeerde in 1977 af aan de filmacademie van Moskou, maar kwam in het Brezjnev­tijdperk niet aan de bak. Zijn eerste speelfilm. Pastorale, mocht hij in 1981 niet aftna­ ken. Dank zij de perestroika van Gor­ batsjov en op voorspraak van filmmaker Alexei German kon Kanevski in 1989 eindelijk debuteren. Gezien het jaar waarin Sta, sterf, v errijs speelt ­ 1947 ­ en de leeftijd van de hoofdpersoon ­ rond de dertien ­ zou de film voor een deel autobiografisch kunnen zijn. In ieder geval groeide ook Kanevski op in een Siberisch dorp.

Het mijnwerkersdorp waar Sta, sterf, vemjs zich afspeelt, is bepaald geen va­ kantiebestemming. Wie onlangs op de VPRO­televisie Post Irkoetsk van Emile Fallaux gezien heeft, kan zich ongeveer een voorstelling maken. De lokale be­ volking in de film bestaat voor een groot deel uit dronken mannen, schreeuwende vrouwen en etters van kinderen. De natuur bestaat uit mod­ der, sneeuw en mist. Rondom het dorp liggen strafkampen, maar eigenlijk maakt het niet zoveel uit aan welke kant van het hek je je bevindt. Zowel binnen als buiten de kampen gaat het erom te overleven ten koste van anderen.

Beerput Op het dorpsplein exerceren schoolkin­ deren door de modder en bezingen ze de blinkende daden van Stalin, maar een jongetje zingt stinkende. In een van de kampen biedt een meisje zich naakt en wanhopig aan mannen aan, omdat ze zwanger meer kans maakt vrij te komen. Een heel ontroerende scène, maar de regisseur geeft je geen gelegen­ heid tot medeleven want de film ­ het leven, de hel ­ gaat door. Een dans­ avond ontaardt in een vechtpartij. Twee mannen met elk één been lijken hulpeloos achter te blijven, maar schuifelen met een fles wodka huis­ waarts. Misschien als troost horen we regelmatig Russische volksliedjes. Centraal staan de belevenissen van het jongen Valerka, die aan het begin van de film op een soort markt thee ver­ koopt en op school gist in de wc gooit, zodat de beerput openbarst. Steeds als er iets mis dreigt te gaan, helpt zijn vriendinnetje Galja hem als een soort beschermengel uit de problemen. Va­ lerka is daarentegen niet te beroerd Galja er van te beschuldigen rotzooi in haar thee te doen, om zelf meer klanten te krijgen. De gebeurtenissen in de film volgen el­ kaar emotieloos op. Valerka's schaatsen worden gestolen, hij jat ze weer terug. Zijn moeder ontvangt mannen om in haar levensonderhoud te voorzien en voor haar deur staat een jongeman gek

Galja en Valerka op hun terugweg naar huis

te worden van liefdesverdriet. Valerka neemt een speenvarken mee naar huis en laat dat in zijn bed slapen. De din­ gen gebeuren zoals ze gebeuren. Maar ondertussen laat de regisseur vreemde elementen in het verhaal toe: het geluid valt ineens stil, of loopt niet meer syn­ chroon. Het kattekwaad van Valerka loopt steeds meer uit de hand, zodat zelfs Galja hem niet meer kan helpen. Als hij op een gegeven moment de trein laat ontsporen, wordt hij een van die saboteurs die "onze geheimen naar het buitenland sluizen", zoals de school­ meester het een pakweg vijfjarig kind laat zeggen.

Opgepakt Valerka vlucht daarna met de trein. Van die reis krijgt de kijker een aantal indrukwekkende, maar nogal onbegrij­ pelijke beelden te zien. Een jongen wil mee, maar Valerka steekt geen hand uit om hem te helpen, net zoals hij eerder Galja het vallen. Valerka wordt opge­ pakt, maar weer vrijgelaten. Het lijkt alsof de regisseur zijn verhaal min of meer los laat. De scènes komen steeds

Veel allochtonen hebben problemen met studiebeurs Dirk de Hoog

Het zijn vooral allochtonen die bij de bureau's voor rechtshulp aan­ kloppen voor problemen met h u n studiefinanciering. Vorig jaar waren het er zo'n zevenduizend, plus nog eens duizend mensen met de N e ­ derlandse nationaliteit. Dat zei me­ dewerker Jaques Wijnen bij de pre­ sentatie van het jaarverslag over 1990 van het Buro voor Rechtshulp Amsterdam. Al bij de aanvraag gaat het voor veel al­ lochtonen mis. Op het formulier staat namelijk de vraag: "Hebt U de Neder­ landse nationaliteit?" Bij het beant­ woorden van deze vraag met neen, volgt een automatische afwijzing van het verzoek, waarop enige weken later de toezending volgt van een nieuw aan­ vraagformulier voor mensen met een andere nationaliteit. Maar veel betrok­ kenen zijn dan de draad al kwijt. Het bureau voor rechtshulp heeft geen echte verklaring voor het feit dat met name allochtonen aankloppen. Jack Wijnen: "Hoe het precies komt weet ik niet. Het zal een combinatie van facto­ ren zijn, want de wet op de studiefinan­ ciering is zo ingewikkeld dat iedereen er problemen mee heeft. Misschien laten allochtonen zich eerder afschrikken door de bureaucratie en kloppen ze dan maar bij ons aan. Overigens gaat het vooral om mensen in het voorgezet on­ derwijs, zoals het beroepsonderwijs en dergelijke, en weinig om de universitai­ re studenten. Maar ja, daar zijn ook nauwelijks allochtonen." Angeligue Tsang, mede­voorzitster van

de Vereniging Internationale Studenten Amsterdam (VISA), benadrukt in haar commentaar dat het probleem niet bij de allochtone studenten ligt, maar bij de Informatiseringsbank: "Alle studen­ ten hebben problemen met de studie­ financienng. Misschien is er een be­ paalde groep allochtonen die specifieke taalproblemen heeft, met name diege­ nen die nog maar kort in Nederland zijn, maar de meeste allochtone studen­ ten hebben hier op school gezeten en beheersen het Nederlands goed." Volgens haar zouden eenvoudige aan­ passingen van de aanvraagformulieren al veel problemen oplossen en zou met name bij de draagkrachtberekening van ouders meer rekening met cultuurver­ schillen gehouden moeten worden: "Bijvoorbeeld bij sommige Creoolse bevolkingsgroepen is het gezin niet zo dominant als hier en is vaak de biologi­ sche vader niet aanspreekbaar voor de verzorging van de kinderen. Bovendien komt het vaak voor dat na scheiding één van de ouders terug gaat naar het geboorteland en dan soms met meer te achterhalen is."

Bestaansminimum In een bnef van de samenwerkende rechtshulpverleners, het Stedelijk Sig­ nalenngs Overleg Amsterdam, aan de minister van justitie worden een aantal belangrijke knelpunten opgesomd in de uitvoering van de wet op de studie­ financienng. Een van de problemen is dat de Informatisenngsbank bij het te­ rugvorderen van teveel uitbetaalde stu­ diefinanciering te hoge maandbedragen in rekening brengt, waardoor gedupeer­ den onder het bestaansminimum drei­ gen te komen. Mensen met een bij­

standsuitkering hoeven slechts maxi­ maal honderd gulden per maand af te lossen als ze schulden hebben. 'Gronin­ gen' vordert echter vaak meer dan tweehonderd gulden per maand. Bovendien constateert het bureau voor rechtshulp dat in veel gevallen fouten van de Informatiseringsbank ten grond­ slag liggen aan het terugvorderen van studiefinanciering. Een ander belangrijk probleem is de weigerachtigheid of onvindbaarheid van ouders. De Informatiseringsbank blijft tot het alleruiterste studenten ach­ tervolgen met vragen over de draag­ kracht van hun ouders, terwijl zij soms met eens weten wie hun vader is of al jaren geen contact meer met hem heb­ ben. De toegankelijkheid van de Informati­ senngsbank noemen de rechtshulpver­ leners van 'Kafkaiaanse ondoorgronde­ lijkheid'. Telefonisch is de instelling nauwelijks bereikbaar en in de wirwar van adressen en postbussen verdwijnt veel post spoorloos. Mocht desondanks toch antwoord volgen, dan is dat "zelfs voor juridisch geschoolden eigenlijk niet te begrijpen." In de brief aan de minister stelt het Stedelijk Signalenngs Overleg zelfs: "Het geheel overziend kan de conclusie geen andere zijn dan dat het gevoerde beleid in strijd is met de algemene beginselen van behoorlijk bestuur."

onafhankelijker van elkaar te staan. Uit­ eindelijk belandt Valerka in de stad, waar hij lid wordt van een inbrekersgil­ de. Omdat hij nog klein is, kan hij zich ­ zonder kleren en ingevet ­ net tussen de tralies van het raam van een juwe­ lierszaak doorwnngen.

Naakt Regelmatig worden in Sta, sterf, v errijs mensen naakt in beeld gebracht en dat zal gezien het Siberische klimaat toch niet geheel van symboliek ontbloot zijn. Pure onschuld lijkt me echter niet de juiste interpretatie, want zowel het meisje in het kamp als Valerka zijn al lang bedorven door de wereld van de volwassenen. Maar misschien wil de re­ gisseur juist zeggen dat het stalinisti­ sche systeem zo corrumpeert dat zelfs de naakte mens niet onschuldig meer is. Terug naar het verhaal, voor zover dat nog bestaat. Ineens duikt Galja weer op en samen vluchten ze, terug naar hun dorp. Die thuisreis is het enige moment waarop de film tot rust komt, waarin de kijker getuige is van gewoon menselijke

communicatie tussen twee vroeg­vol­ wassen kinderen. Als ze echter bijna bij het dorp zijn, wordt Galja zomaar neer­ geschoten en met haar boort de regis­ seur alle hoop de grond in. Die indruk wordt versterkt door de laatste scène, waarin een naakte vrouw ­ Galja's moe­ der? ­ op een bezemsteel rondrent. De camera zwaait af naar twee kinderen, maar we horen de regisseur roepen: "Verdomme, is dat nou zo moeilijk? Niet die kinderen!" De waanzin, daar gaat het Kanevski om. Voor hoop is geen plaats meer.

LSVb presenteert tegenplan voor tempobeurs Ritzen Terwijl alom in het land acde werd gevoerd, heeft de Landelijke Studentenvakbond woensdag een tegenplan gepresenteerd voor een van de meest gewraakte maatre­ gelen van minister Ritzen. De 'tempobeurs' kan van tafel. Want als Ritzen studieuitval en ­vertra­ ging wil bestrijden, moet hij de echte oorzaken aanpakken. Vol­ gens de vakbond betekent dat be­ tere studiebegeleiding en onder­ wijsevaluatie. Ook pleit de bond voor een f lexibele cursusduur. Over het studierendement in het hoger onderwijs wordt al langer geklaagd, aldus het plan 'Ander beleid leert beter', dat de LSVb woensdag aan de Kamercommis­ sie voor onderwijs aanbood. Er zijn al diverse maatregelen geno­ men, maar die hadden weinig succes. Daarvan zou men moeten leren, zo meent de bond: "De overheid heeft zich voornamelijk bezig gehouden met symptoom­ bestrijding." De LSVb vindt het onthutsend om te zien hoe weinig er in feite be­ kend is over de oorzaken van het uitvallen van studenten. Daar­ door dreigen nieuwe maatregelen averechts uit te werken. Volgens de bond, die zelf ook voorstander van 'ef f ectief onderwijs zegt te zijn, zorgen juist verschraling en verschoolsing er voor dat studen­ ten afknappen en stoppen. Meer prikkels, zoals bijvoorbeeld de tempobeurs, zouden dit "effect al­ leen maar versterken. In plaats daarvan moet de organisatie van

het onderwijs verbeterd worden, vooral in de propaedeuse. Ten eerste is er een begeleidings­ systeem nodig waarin zowel do­ centen, ouderejaars als studiead­ viseurs een rol spelen. Bij een moeizame studievoortgang (re­ gelmatig gecontroleerd) moet de student voor en gesprek langs bij de studieadviseur. Dat gesprek mag van de LSvb "desnoods dwin­ gend worden opgelegd". Maar studenten die door onvoorziene omstandigheden achterop raken, zouden extra steun moeten krij­ gen om hun achterstand weer in te halen. Punt twee is een betere evaluatie van het onderwijs. Het LSvb­plan schetst een systeem waarin do­ centen en studenten vooraf bij elk studie­onderdeel 'verwachtingen' formuleren en die achteraf als criteria voor een evaluatie gebrui­ ken. Verder bepleit de vakbond ­ waar mogelijk ­ de instelling van geza­ menlijke propaedeuses door uni­ versiteiten en hogescholen. Dat zou meer mogelijkheden geven voor een goede oriëntatie op de verdere studie. Ook de starre regel van vier jaar cursusduur voor alle studies moet van de bond maar eens opgeheven worden. Kijk eerst naar je eisen aan de afgestudeerde en bepaal dan de lengte van het de oplei­ ding; dat is volgens de LSVb de juiste volgorde. (KS)

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen