Ad Valvas 1991-1992 - pagina 232

PAGINA 16

AD VALVAS 28 N OVEMBER 1991

History, herstory Selma Schepe!

Probeer het volgende gezelschaps­ spelletje eens. Vraag of iemand tien vrouwen kan noemen die een interessante rol hebben gespeeld in de vaderlandse geschiedenis. Meer dan Jacoba van Beieren, Kenau Simons Hasselaar en een grapjas die 'het vrouwtje van Sta­ voren' roept, levert dat zelden op. Dat heeft niets te maken met het optreden van historische vrouwen, en alles met de belangstelling van de historici die onze geschiedenis­ leerboekjes schreven. Toen ik 25 jaar geleden brieven van Belle van Zuylen op mijn boekenlijstje wilde zetten, vond mijn leraar Frans dat maar aanstellerij: er was nog zo­ veel echte literatuur. Zo iets zou nu niet meer voor hoeven komen.

De soep hebben de filosofen zelf bereid in het biologisch laboratorium

Middeleeuwse disputen in de gereformeerde familie der filosofen

De afgelopen decennia is Belle van Zuylen herontdekt, en zijn er dikke vertalingen verschenen en studies aan haar gewijd. Ze leeft weer. De geschiedenisboekjes moeten regelmatig herschreven worden vanwege de variatie op 'wie schrijft, die blijft', want wie be­ schreven wordt bestaat, ongeacht of het een belangwekkend persoon is of een onbenul. Geschiedenis is lang een mannenvak geweest. Mannen bestudeerden de machts­ blokken en de oorlogsbewegingen van hun seksegenoten. En daar bestond de vaderlandse geschiede­ nis dan zo ongeveer uit. Dus leer­ de je op school wel laffe liedjes over de held P iet Hein, die in wer­ kelijkheid een ongelikte zeerover was, maar niets over een echte heldin als Alexine Tinne die op 1 augustus 1869 door de Toearegs in Tripoli werd vermoord. Tinne ondernam lange expedities door donker Afrika, alleen of met haar moeder en oude tante op sleep­ touw. In een tijd dat andere vrouwen van haar stand zuchtend achter de vitrages en het blauwe porcelein op een echtgenoot zaten te wach­ ten, beleefde zij de meest bizarre avonturen in levensgevaarlijke ge­ bieden, die niet of nauwelijks door blanken betreden waren. Gelukkig is er tegenwoordig een intensieve ontdekkingsreis gaande naar de historie van vrouwen. Op­ gezet door vrouwen. De studie Vrouwengeschiedenis plaatst 'her­ story' naast historie. De WG, de Vereniging voor Vrouwengeschie­ denis, viert haar derde lustrum met het boek In haar verleden inge­ wijd, dat een overzicht geeft van deze ontwikkehng. Aan de meeste universiteiten is nu een vrouwelij­ ke docent vrouwengeschiedenis (alleen Leiden heeft een man). De ene scriptie na het andere essay ziet het licht. Dat dit vruchten af­ werpt, bewijzen de resultaten van het vwo­eindexamen geschiede­ nis. In 1990 en 1991 staken de cij­ fers van de meisjes voor het eerst boven die van jongens uit.

begint meteen soep in te scheppen voor de omstanders. Een redder in nood. "Ook voor filosofen geldt: Zuerst das Pres­ Het eten wordt benut om wat bij te pra­ sen, dann die Moral. Ik wens u smakelijk ten. Ik word voorgesteld aan een meisje dat meedeelt dat René Girard er dubieu­ eten." Het is half zes op een sombere ze ideeën over homoseksualiteit op na woensdagmiddag als de hoogleraar mid­ houdt, hetgeen zij ontdekt heeft tijdens deleeuwsefilosofieJ.A. Aertsen zijn ge­ haar doctoraalstudie. In de geest van zijn hoor noodt zich op stokbrood en grote theorie van de 'mimetische begeerte' (het hompen schimmelkaas te storten. Plaats verschijnsel dat we dingen vooral willen van handeling: de kerkzaal op de zestien­ omdat een ander ze ook wil) beweert de de verdieping, waar de faculteit der wijs­ Franse filosoof dat mannen soms zo op­ begeerte haar facultaire avond houdt. gaan in hun competitie om de gunst van Eten, drinken, muziek en een'beetje filo­ het vrouwelijk geslacht, dat het object soferen zijn de ingrediënten van dit jaar­ lijkse verzetje, dat vooral dient om sociale van hun verlangen onbelangrijk wordt. Zo zou, legt de studente uit, de herenlief­ banden aan te halen en de teamgeest te de zijn ontstaan. Tsja. versterken. Bovendien kan de faculteit zo Om zeven uur is het tijd voor de Moral. collectief haar zorgen even vergeten: de Een groot deel van de avond is inge­ reorganisatie en het treurig stemmende ruimd voor een middeleeuwse onderwijs­ studierendement. Iedereen is welkom: vorm: het dispuut. Onder leiding van een studenten, medewerkers ­ soms met hun magister (voorzitter) debatteren steeds wederhelft ­ maar ook de deelnemers aan de avondcursus wijsbegeerte en spirituali­ twee disputanten over de juistheid van een bepaalde stelling. Eerst krijgen zij elk vijf teit. minuten voor hun eigen argumenten. In Behalve stokbrood en kaas is er volop wijn en drie soorten soep, door de filoso­ een tweede ronde moeten ze ingaan op eikaars b?toog. fen zelf bereid in het biologisch laborato­ rium. Mijn voorganger in de rij voor de "Kan de ene mens de leraar van een an­ bruine­bonensoep laat de opscheplepel dere zijn?", is de academische vraag in uit zijn handen glijden, de diepte van de het eerste dispuut, dat wordt gehouden pan in. Met behulp van een andere lepel tussen twee promovendi. De magister, slaag ik erin het ding weer op te dreggen, Aertsen, ziet er met verve op toe dat het maar brand daarbij flink mijn vingers: het ritueel correct wordt uitgevoerd. Helaas handvat heeft inmiddels de temperatuur is zijn oordeel na afloop nogal vaag. Wie van de soep aangenomen. Van achter van de twee moet gelijk krijgen? Dat mijn rug schiet iemand te hulp. Het is hangt er maar vanaf hoe je het begnp A.P. Bos, de befaamde reformatorische leren definieert, stelt Aertsen. wijsgeer, die een zakdoek te voorschijn Na nog een tweede dispuutje, over de trekt en daarmee de lepel beetpakt. Hij eeuwenoude vraag "of filosofie eenduidig Martin Enserink

JOOL HUL ^A, WAr zuLiLeW we NU s£L£ve.ts/ ?

In haar verleden ingewijd De ontwikkeling van de vrouwengeschiedenis in Nederland ISBN 90 6011 764 6 Travels of Alexme, door Penelope Gladstone (John Murray, London 1970)

'!^»s«aB!*«5-»-

1

.^ ^

1 1 ^ ' .^^

^

Foto Bram de Hollander

.

.^'

te definiëren is", en een nieuwe portie Pressen (koffie en grote vlaaipunten, die met de blote handen naar binnen gewerkt worden), is het tijd voor het laatste dis­ puut, over de vraag "of theologie een we­ tenschap is". De opponenten zijn profes­ sor Bos (de redder met de zakdoek) en de theoloog J.A. Montsma. De eerste vindt de godgeleerdheid geen weten­ schap. Kijk maar wat er tegenwoordig al­ lemaal voor theologie door moet gaan, zegt hij: feministische theologie, bevrij­ dingstheologie en nog wat van die begrip­ pen. Bovendien: moderne theologen zoals Kuitert en Montsma zelfwijzen alle theologie die uitgaat van bovenwereldlij­ ke openbaring af als de Staphorster va­ riant van de theologie. Bos toont dit aan met een stelling uit Montsma's proef­ schrift. Van de moderne theoloog, mokt Bos, "wordt verwacht dat hij bij het be­ treden van de lift naar de veertiende ver­ dieping zijn geloof aan de portier afgeeft tegen ontvangst van een getekend re?u, ten einde boven aan te komen als metho­ disch atheïst." Geen onverdienstelijk re­ denaar, die Bos, met zijn onbestemde, vermoedelijk Overijsselse accent. Hij ge­ niet overduidelijk van zijn rol. Het is Montsma's beurt. Stap voor stap demonteert hij het door Bos opgebouwde betoog, tot aan de opmerking over zijn eigen proefschrift toe. Als Bos zo tegen die stelling gekant is, vraagt hij zich af, wat had hij dan bij de promotie te zoe­ ken, in toga nog wel? Of was hij soms vergeten het proefschrift te lezen? Monts­ ma's conclusie: "Uiteindelijk bestnjdt Bos niet het wetenschappelijke karakter

van de theologie, maar van de theologie die hem niet aanstaat." Gejoel en geklap in de zaal. Maar dan grijpt Aertsen in. Er klopt iets niet. In deze eerste ronde had Montsma alleen met argumenten vóór zijn eigen stelling moeten komen. Het onderuit halen van Bos' betoog had hij moeten be­ waren voor de tweede ronde. Of heeft hij soms twee voordrachten verwisseld? "Nee", zegt Montsma, een beetje beteu­ terd. "Ik dacht dat ik zo mijn eigen stel­ ling het best kon verdedigen." Hij maakt de omissie goed door nogmaals de stel­ ling te verdedigen, en haalt daarbij een citaat van Van Peursen aan: "Weten­ schap is de verkrijging en bewerking van gegevens die tot resultaat heeft dat ze in een systematische samenhang geplaatst kunnen worden." Na de tweede rond­debatteren volgt het laatste oordeel door de magister, die op­ nieuw behendig kool en geit spaart. "Ik kan niet vaststellen wie er het dichtst bij de waarheid zit", zegt hij. "Ik denk dat we over deze moeilijke kwestie nog langer door moeten praten." Dat gebeurt na afloop. In groepjes keuve­ len de wijsgeren wat na. "Je kreeg mooi op je donder hè", hoor ik Bos tegen Montsma zeggen. De twee hebben samen al heel wat afgediscussieerd: ze kennen elkaar al sinds hun studententijd. Eigenlijk sloeg de Girard­deskundige de spijker op de kop, toen ze eerder die avond een profiel gaf van haar faculteit: "Filosofie aan de vu, dat is één grote ge­ reformeerde familie. Dat is de charme van deze faculteit."

door Aad Meijer

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen