Ad Valvas 1991-1992 - pagina 151

AI'VftoBER 1991

PAGINA 9

;oeksgroep voor te dragen voor een bijdrage uit et universitair stimuleringsfonds, daarmee de fa­ ultaire wetenschapscommissie passerend. "Dat as niet alleen mijn keus, het bestuur wilde dat oltallig. En dan kan ik het tegenover mijn colle­ :a's in de vakgroep niet maken om te zeggen: uit ieze competitie treed ik terug; dan zouden mijn lirecte collega's slachtoffer worden van mijn de­ :aanschap. Maar ja, daarmee krijg je wel dat men­ en denken dat je gebruik maakt van je positie. 3aar kun je je met tegen verdedigen."

Een leerzame man die agressie uitloict

Speelruimte )e decanen van de vu zijn het met In 't Veld eens lat een decaan te weinig mogelijkheden heeft, /ooral als het gaat om personeelsbeleid. "Je hebt lauwelijks greep op slecht functionerende mede­ werkers", vindt natuurkundedecaan Boeker. "le­ aand die goed functioneert kun je belonen, maar s kunt bij wanprestaties met zeggen: 'we gaan ouw salans eens wat verminderen!' Daardoor ;unnen incapabele mensen rustig op hun stoel ilijven zitten." iooij ziet zijn speelruimte voor een belangnjk deel igeperkt door de randvoorwaarden die de vu als iferkgever nu eenmaal heeft. "Een bestuur wil raag flexibel zijn. Maar je wordt geremd door al­ ;rlei bepalingen. Je kunt niemand zomaar ont­ laan; je moet mensen na twee jaar in vaste dienst lemen. Misschien heel goed uit oogpunt van echtsbescherming, maar wel lastig voor een facul­ sitsbestuur." 'eel minder gehinderd voelen de decanen zich ;oor het orgaan dat hen bestuurlijk op de vingers iet: de faculteitsraad. Alleen Orlebeke vindt het antal studenten in de raad veel te hoog. "Ze zijn iet z'n vijven in een raad van dertien. Ze stem­ len altijd en bloc, dus ze hoeven maar drie stafle­ en mee te knjgen en de faculteit wordt geregeerd oor studenten." Volgens Arts wordt de raad bij geneeskunde steeds wijzer in haar oordeel. "Men gaat steeds meer in het belang van de hele faculteit denken, in plaats van het eigen deelbelang. En er wordt creatiever meegedacht." Wel vindt Arts dat er te veel over detailkwesties gesproken wordt. "Kleine zaakjes, peanuts, nemen soms te veel tijd in beslag". Elke decaan heeft zo zijn eigen methodes om de raad mee te krijgen. Booij hanteerde soms het ver­ deel­en­heers­pnncipe: de raad was door allerlei deelbelangen zo verdeeld, dat het bestuur zijn zin kon doorzetten. Boeker zocht meer dan eens steun bij studenten en het ondersteunend en beheersper­ soneel (OBP)in de raad. "Over reorganisaties is het wetenschappelijk personeel vaak verdeeld. In zo'n situatie kun je niet buiten de steun van studenten e n OBP."

Professionalisering In de jaren tachtig, waann de universiteiten twee flinke bezuinigingsoperaties vooj­ de kiezen kregen, zijn de faculteiten de waarde van een goede de­ caan gaan inzien, zegt In 't Veld. "T oen bleek dat­ ie naar buiten toe cruciaal was in onderhandelings­ situaties. Als hij het niet goed deed, was er een stuk van de faculteit verkocht. In zekere zin was dat het begin van de professionalisering van het fa­ cultaire bestuur." Dat mag zo zijn, feit is dat de decanen, ook in de jaren negentig, iets houden van bestuurders­tegen­ wil­en­dank: hun eerste liefde blijft toch de weten­ schap. Na drie jaar de letterenfaculteit geleid te hebben vindt Booij het welletjes: "Ik moet nu een beetje bijtanken in mijn vakgebied. Ik heb tijdens mijn decanaat wel wat lezingen gegeven en publi­ katies geschreven, maar aan het inslaan van nieu­ we wegen ben ik niet toegekomen." Ook Boeker is blij dat hij is gestopt. Hij vindt het decanaat na zes jaar "saai" geworden. "Ik heb per slot van rekening gekozen voor de natuurkunde, niet voor een bestuurlijke carrière." Orlebeke, na zijn tweejarige decaanschap, is nog stelliger: "Ik )3en blij dat ik er af ben. Ik vond het niet leuk. Het kost veel tijd en je moet je voortdurend verdiepen in stukken met een zeer tijdelijke waarde. Je breidt je kennis niet uit. Bezig zijn met m'n vak, dat vind ik leuk. Gegevens verzamelen, artikelen schrijven. Aio's begeleiden. Ik heb het gedaan, de decaan spelen; maar een echte bestuurder voel ik me niet". Met medewerking van Wim Crezee

'Mensen worden op een wolkje gezet om ev en naar zichzelf te kijken en te zien of er een uitweg is' Foto Bram de Hollander

u

et is een heel leerzame man, want hij roept onmiddellijk agressie op. Je wordt kwaad op 'm en je gaat er tegenin. Het is zeer interessant om te merken hoe je zelf reageert."

H

Prof.dr. E. Boeker, ex­decaan van de natuur­ en sterrenkundefaculteit, is een van de vu­decanen die voor hun bestuurstaak een speciale cursus volgden. Zijn collega Booij (letteren) deed dat niet; hij vond de prijs van de cursus te hoog. Cursusleider en "leerzame man" bij de training is prof.dr. R. in 't Veld, voormalig Directeur Gene­ raal voor het Hoger Onderwijs op het ministerie van O en W, crisismanager bij de Informatise­ ringsbank in Groningen en tegenwoordig hoogle­ raar bestuurskunde in Rotterdam. Eenmaal per jaar verzorgt In 't Veld, ergens in een lommerrijk oord, een cursus voor een clubje van twaalf tot vijftien decanen. De deelnemers onder­ gaan een intensief en bij tijd en wijle zelfs emotio­ neel programma. In 't Veld: "De decaan is eigen­ lijk de belangrijkste manager op het middenniveau van onderzoek en onderwijs, dus wat moet hij hebben aan vaardigheden? Hij moet begrijpen wat een universiteit is, en wat de rol is van zijn facul­ teit. Dat zijn dingen die begrip vragen. Niet alleen kennis, maar ook inzicht". ­ Hoe brengt u ze dat bij? "We zitten een hele week dicht op elkaar, in een vrij kleine groep. Er komt een schare van ervaren mensen langs die stukjes cognitie aandragen. We vertellen ze iets over onderhandelen. We laten zien

wat er in het land van de bekostiging te koop is, en iets over personeelsbeleid, over internationalise­ ring; dat is de cognitieve kant. Verder doen we stukjes training. We spelen een rollenspel van drie uur over een wetenschappelijk instituut dat zich aan het ontwikkelen is; dat wordt nabeschouwd aan de hand van videobeelden. We nemen de mensen ook individueel bij de hand en zeggen din­ gen als: zou je daar niet eens een beetje aan kun­ nen werken, want dat ziet er onhandig uit. Kan dat niet harder worden aangezet? Buit je je krach­ ten wel genoeg uit?"

Strakke r a n d v o o r w a a r d e n ­ Roept u daarbij inderdaad agressie op? "Ja. Omdat het belangrijk is om agressie te kunnen bespelen. Je moet je agressie leren gebruiken." ­ Hoe gaat dat, agressie oproepen? "Ik weet eigenlijk niet precies hoe ik het doe... Het is vrij eenvoudig. Je zet mensen ergens neer, je de­ finieert strakke randvoorwaarden en je laat ze iets beslissen terwijl ze eigenlijk niets te beslissen heb­ ben. Waar mensen mateloos agressief van worden, en terecht, is van een double bind: ze mogen niet plus A zeggen maar ook niet min A, want beide zijn langs verschillende wegen verboden. Daar voelen mensen zich zeer gefrustreerd over. Op dat moment worden ze even op een wolkje gezet om naar zichzelf te kijken en te zien of er een uitweg IS, langs een meta­niveau. Of je niet een hele ande­ re basale strategie kunt ontwikkelen. De initiële agressie wordt omgezet in reflectie en van daaruit wordt een strategie bepaald."

Th. Arts: 'De faculteitsraad gaat steeds meer in liet belang van de hele faculteit denken, in plaats v an het eigen belang. En er wordt creatiever meegedacht. Maar kleine zaken, peanuts, nemen soms te v eel tijd in beslag.

Verkeerde beslissingen Zo niet bij decaan Boeker, die meldt de cursus glansrijk doorstaan te hebben. "In 't Veld zei tegen mij: 'Boeker, jij maakt als decaan geen fouten, je enige probleem is dat je snel op die functie uitge­ keken zult zijn.'" Boeker zag echter zijn zwakkere broeders vooral tijdens het rollenspel door de mand vallen. "Dan wordt duidelijk dat ze die stress­achtige situaties helemaal niet aankunnen en de verkeerde beslissingen nemen. Dat is toch wel een gevaarlijke kant van zo'n cursus: stel je voor dat je elkaar later weer in een bestuurlijke verhou­ ding tegenkomt, dan weet je dat die persoon abso­ luut niet tegen bepaalde situaties bestand is. Ik heb na afloop tegen Personeelszaken gezegd dat ze er verstandig aan doen geen zwakke decanen naar die cursus te sturen." Maar is de cursus dan niet juist voor de zwakken bedoeld? Boeker: "Ach nee, je moet gewoon geen zwakke decanen benoemen. Als een decaan een puinhoop maakt van een reorganisatie, kost het de universiteit handen vol geld om dat via Personeels­ zaken weer op te lappen."

Het college van decanen: een betrekkelijk lieve denktank

H:I

et is een ingewikkelde, gevoelig liggende kwestie die de VU al decennia lang be­ roert: mag de universiteit personeel in dienst nemen dat niet honderd procent achter de christelijke doelstelling van de vereniging staat? En zo ja, is er dan een ander criterium waaraan men dan nog wel moet voldoen?

ning. "Ik heb nooit onder stoelen of banken gesto­ ken dat het college van decanen voor mij het be­ langrijkste lichaam is", aldus de rector. "In de deca­ nen heb ik faculteitsvoorzitters aan tafel; daar kan ik discussies mee voeren over de vraag waar het met de universiteit naar toe gaat. Ik zie het als een zeer waardevolle denktank; daar moet het gebeuren."

Beleidsvergaderingen

rnm^mm-

In 't Velds aanpak lijkt succes te hebben. "De klant IS tevreden, plat uitgedrukt", zegt hij. "We evalueren die cursus, en de totaalbeoordeling is zeer hoog. We zien mensen ook vaak op terug­ komdagen of ze bellen op: 'kun je me daar of daar mee helpen.'" Een enkele keer, geeft In 't Veld toe, ziet hij deca­ nen de deur uitgaan waarvan hij "de risico's dat het mis zal gaan vrij hoog inschat". Dat wordt de persoon m kwestie ook verteld.

Sinds zijn aantreden als rector heeft Datema dan ook gestreefd hij naar een grotere rol voor het colle­ ge van decanen. Hij stelde naast de huishoudelijke vergaderingen een maandelijkse beleidsvergadering in, waar over strategische zaken gesproken wordt. In die vergaderingen kan het college van bestuur beleidsvoornemens testen om te kijken hoe ze vallen binnen de universiteit. "Een betrekkelijk lieve club", noemt ex­decaan Boeker van Natuur­ en Sterrenkunde het college van decanen. "Niemand heeft er zin in ruzie. De discussies zijn vooral opiniërend van aard. Maar ie­ dereen zegt wel direct waar het op staat, niemand maakt van z'n hart een moordkuil. De notulen wor­ Het college van decanen, waarvan alle decanen au­ den enigszins gekuist bijgehouden. Als iemand 'on­ tomatisch lid zijn, is de grootste informele macht aanvaardbaar' heeft gezegd komt dat er wat vér­ aan de universiteit. Het college geeft, zoals het Sta­ zacht in te staan". Ook zijn collega Booij noemt de tuut van de vu het bepaalt, "advies inzake het on­ mate van consensus "verrassend groot". derwijs en de wetenschapsbeoefening", aan college Volgens Boeker is er een duidelijk verband tussen van bestuur, universiteitsraad en faculteiten. In de de toename van de invloed van het college van de­ praktijk is het echter vooral een adviesorgaan van canen en de tanende zeggenschap van dat andere het college van bestuur, en de adviezen beperken hoge orgaan: de universiteitsraad. "Naar mijn per­ zich allang niet meer tot onderwijs en onderzoek. Besluiten neemt het college van decanen alleen over ceptie is de kwaliteit van de discussies in de UR de laatste zes, acht jaar achteruitgegaan, waardoor ook academische kwesties als promoties en eredoctora­ ten. Ook de viering van de dies natahs, die afgelopen de invloed is afgenomen. Vroeger kwam de raad nog regelmatig met eigen initiatiefvoorstellen, te­ maandag plaatsvond, is officieel een openbare zit­ genwoordig is het in de eerste plaats: reageren op ting van het college van decanen. plannen van het college van bestuur. Maar het be­ Rector magnificus Datema, die voorzitter is van het stuur hecht aan tegenspel; blijkbaar vindt men dat decanencoUege, hecht grote waarde aan hun me­ Onlangs deed het college van bestuur in het diepste geheim een nieuw voorstel over de kwestie. Het werd besproken in wat bij uitstek het advieslichaam voor delicate zaken is: het college van decanen. Dat vergadert immers niet in het openbaar, en een dis­ cussie daar leidt niet onmiddellijk tot artikelen in Ad Valvas, Trouw, of het immer waakzame Friesch Dagblad. Pas later, wanneer de materie voldoende is gerijpt, zal het college van bestuur het in een voorstel voor de universiteitsraad (UR) gieten. De reacties van de decanen zijn dan reeds verwerkt, maar hoe die hebben geluid blijft binnenskamers.

tegenwoordig meer bij de decanen." Verschuift de invloed van universiteitsraad naar col­ lege van decanen? Datema zou het niet kunnen zeg­ gen, al roemt hij wel de kwaliteit van de discussies onder de decanen. "Het zal duidelijk zijn dat ik daar professionals heb op het gebied van onderzoek en onderwijs", zegt hij. "Dus is dat een zeer nuttig gespreksforum. En als ik naar de UR kijk, denk ik wel eens: jongens, maak nou een keuze op welke punten je wilt meepraten. Als ik een agenda heb en ik weet dat een commissie twee uur vergadertijd heeft dan denk ik: let nou goed op wat de punten zijn waar je écht over mee wilt praten".

Opheffing Boeker heeft zes jaar met gemengde gevoelens in het decanencoUege gezeten. Vroeger, toen hij nog universiteitsraadslid was, pleitte hij voor de op­ heffing van het gezelschap: de leden ervan hoefden zich niet te verantwoorden en dus was het weinig democratisch. Die bedenkingen zijn gebleven. "In de faculteits­ raad legde ik geen verantwoording af over mijn standpunt in het college van decanen. Je hebt im­ mers geen achterban of kiezers, zoals in de UR. En als een decaan nooit op het matje kan worden ge­ roepen, hoe weet je dan dat zijn taxatie in het colle­ ge van decanen juist is?" Deze bezwaren worden door rector magnificus Da­ tema echter weggewoven. "In het college van deca­ nen worden geen besluiten genomen. Het is een ad­ vieslichaam. Als er iets uit komt waarop we beleid baseren, dan gaat dat vervolgens keurig langs de ge­ wone route en krijgt iedereen de gelegenheid een standpunt te bepalen. In een bedrijf wordt strate­ gisch beleid toch ook ontwikkeld met de directeu­ ren van de divisies, en niet met alle werknemers erbij?"

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen