Ad Valvas 1991-1992 - pagina 372

PAGINA 2

I AD VALVAS 27 FEBRUARI 1 9 9 2

Embryo's van Acta­muizen mee in Space Shuttle Histologisch onderzoek moet nu uitsluitsel geven over effect gewichtloosheid op ontwikkeling botten Frank van Ko fschooten

De muizebottenonderzoekers zijn terug in Nederland. Na een week jachten en zweten in het Kennedy Space Center in de Verenigde Staten is de rust weerge­ keerd bij de vakgroep Orale Celbiologie van ACTA, het Academisch Centrum Tandheelkunde Amsterdam. De vak­ groep bestudeert onder meer de effec­ ten van mechanische belasting op bot­ cellen. De komende maanden zullen de resultaten duidelijk worden van het ex­ periment dat NASA­astronauten hebben uitgevoerd in de Space Shuttle. Dr. J. Paul Veldhuijzen, de projectleider, is blij dat hij nu niet meer om vier uur 's ochtends hoeft op te staan om de leef­ tijd van muize­embryo's te controleren. De proef in de Space Shuttle eind janu­ ari was de kroon op vele jaren werk. Al in 1984 had Veldhuijzen, medewerker van de toenmalige subfaculteit tand­ heelkunde van de vu, zijn plan op pa­ pier gezet om de invloed van micro­ zwaartekracht (gewichtloosheid) op de aanmaak en afbraak van botweefsel te onderzoeken. De European S pace Agency koos zijn idee begin 1986 uit vele andere. Oorspronkelijk zouden de muizebotjes al in 1987 de rumite in zijn gegaan, maar na de ramp met de Chal­ lenger in 1986 zette de Amerikaanse overheid de ruimtevaart­activiteiten tij­ delijk stil. Dat was letterlijk een geluk bij een ongeluk, omdat de benodigde hardware voor het experiment nog niet klaar was.

Zuurstof De opstelling die de celbiologen in het laboratorium gebruiken is niet geschikt voor ruimte­omstandigheden. Op aarde kweken ze de muize­embryo's al meer dan tien jaar in plastic bakjes met vloei­ stof, maar bij microzwaartekracht blijft die vloeistof niet op de bodem liggen. De bakjes zijn daarom vervangen door gasdoorlatende plastic zakjes. Zo kre­ gen de botjes de zuurstof toegediend die ze nodig hebben om te groeien en kon de zuurgraad van het kweekmedi­ um met kooldioxide op peil worden ge­ houden. In het laboratorium kweekt Veldhuijzen de pijpbeentjes onder verhoogde hydro­ statische druk, en daar blijkt deze vorm van mechanische belasting een duide­ lijk effect te hebben op botgroei en ­af­ braak. Om te achterhalen of dit ook bij microzwaartekracht zo is, moest Veld­

BAS VAN DER SCHOT

f­v.­v'^sf^,,**,­­

Zelf bleven ze op de grond, maar hun muizebotjes gin­ gen met de Space Sliuttie de ruimte in. De 'Bones', zoals de orale celbioloog J. Paul Veldhuijzen en zijn on­ derzoeksgroep bekend stonden bij het Kennedy Space Center in Houston, maakten vorige maand lange dagen. Het experi­ ment naar de effecten van gewichtloosheid op de ont­ wikkeling van botten kon na zes jaar voorbereiding eindelijk worden uitge­ voerd.

Het Bones­tea m in de VS

huijzen een opstelling bedenken die be­ stand IS tegen de hevige trillingen èn versnellingen die ontstaan tijdens de lancering van de Space Shuttle. Het be­ langrijkste onderdeel was een ventiel om de druk op de zakjes te regelen. De ontwikkeling daarvan in samenwerking met elektronici van de faculteit biologie en de bepaling van de meeste wenselij­ ke druk heeft veel tijd in beslag geno­ men. Pas na anderhalf jaar kon het sys­ teem de trilproeven bij het European Space Agency doorstaan. Veldhuijzen is al twee maanden voor de lancering afgereisd naar de vs om het proefinateriaal te prepareren. Acht con­ tainers met muizebotjes moesten mee met de Shuttle en acht identieke con­ tainers moesten in het 'Groundmodel' van de Shuttle achterblijven voor de controleproef. Ondanks de minutieuze voorbereiding ging er op het laatste ogenblik toch nog bijna wat mis. Van de partij muizen die binnenkwam bleek er geen een zwanger te zijn. En van een volgende partij was de ene muis al te lang zwanger, en een andere aanstaan­

de moeder werd niet goed genoeg be­ vonden. Zwangerschap laat zich ook bij muizen niet dwingen, en daarom moest Veldhuijzen schaduwscenario's maken voor het geval de hoeveelheid embryo's tegen zou vallen. De leeftijd van de em­

BONES bryo's moest precies zestien dagen zijn, het moment waarop de botjes beginnen te verkalken. Omdat de vlucht bij slecht weer kon worden uitgesteld moest Veldhuijzen ook een voorraad reserve­ embryo's aanleggen. Dat werk bleek uiteindelijk overbodig te zijn geweest, want op woensdagochtend 22 januari om kwart voor tien 's ochtends begon de Space Shuttie bij een stralend blau­ we hemel aan zijn achtdaagse ruimte­

Foto Cor Semeins

reis. De onderzoekers bleven met een leeg gevoel achter op aarde. Zij moes­ ten het verdere werk nu overlaten aan de astronauten. De experimenten zijn, op een kleine drukstoring in een van de containers na, vlekkeloos verlopen, en het materi­ aal is inmiddels overgevlogen uit de Verenigde Staten. Na het openmaken van de containers bleken de midden­ voetsbeentjes van de muize­embryo's verkalkings­ en afbraakverschijnselen te vertonen. Veldhuijzen: "Zo op het eer­ ste gezicht lijken de dingen die moesten gebeuren inderdaad te zijn gebeurd. Nu moeten we bepalen hoe dat is gebeurd. We weten nog niet of de botaanmaak en ­afbraak meer of minder is. Ik ver­ wacht dat de microzwaartekracht de af­ braak heeft versneld en de aanmaak vertraagd." De biochemische bepalin­ gen zijn binnen anderhalve maand klaar, maar het histologisch onderzoek van de in flinterdunne plakjes gesneden muizebotjes zal nog meer dan een jaar in beslag nemen. Directe toepassingen van dit soort on­

derzoek zijn nog niet in zicht. Veldhuij­ zen heeft wel contact met een 'bot­ groep' van de vakgroep inwendige ge­ neeskunde van de medische faculteit. Die doet onderzoek naar het effect van oefenprogramma's die botverlies bij pa­ tiënten moeten tegengaan. Bedlegerige en oudere, minder mobiele mensen ver­ liezen sneller bot dan anderen, en wel­ licht kan het onderzoek van Veldhuij­ zen op termijn duidelijk maken hoe bot en botcellen reageren op mechanische belasting of het ontbreken daarvan.

Astronauten

,,;^

Ook astronauten zouden daar baat bij kunnen hebben, want die blijken na een verblijf in de ruimte veel bot te verlie­ zen. De een bouwt dat terug op aarde weer snel op, maar sommigen blijven permanent achter in botmassa. Het achterhalen van de oorzaken van deze verschillen kan belangrijk zijn voor as­ tronauten die lange ruimtereizen moe­ ten maken. De onderzoeksgroep van Veldhuijzen zal nog vaker muizebotjes de ruimte in sturen. Aan het eind van dit jaar vliegen er botjes mee met een Russische satelliet waarin ook twee apen meevliegen, en Veldhuijzen ver­ wacht de komende zes jaar nog een paar keer te zullen deelnemen aan een Shuttievlucht. Veel Amerikanen zijn al vertrouwd met de gezichten van de ACTA­onderzoekers. De 'Bones', zoals ze door de T­shirts die ze daar droegen werden genoemd, zijn diverse malen voor de camera's van de grote televisie­ maatschappijen verschenen om het ex­ periment toe te lichten.

Ad Vaivas is het redactioneel onaflianlceiljlte weeitblad van de Vrije Universiteit. Redactie­adres: De Boelelaan 1105 (bezoek)/ 1107 (post), 1081 HV Amsterdam, tel 020 548 4330, b g g 548 6930, 548 4325, 548 4397 Fax­nummer 020 661 2791 onder vermelding van 'Redactie Ad Vaivas' Redactiekamers: OD­Ol, 0[>03 en 0[K)9, Hoofdge­ bouw VU Redactie: Tom de Greet (hoofdredacteur), L iesbeth Klumper, Frank van Kolfschooten, Martin Ensennk, Harmke van Rossen (redactie­assistente) Medewerkers: Diana Doomenbal, Erno Eskens, Jan Jaap Heij, Dirk de Hoog, Gert van Maanen, Koos Neu vel, Anne Pek, Mark Plekker, Dick Roodenburg, Selma Schepel, Arjan Spit Fotografen: Nico Boink en Sidney Vervuurt (beiden Audio Visueel Centrum VU), Bram de Hollander Stichting Hoger Onderwijs Persbureau (samenwerken­ de universiteitsbladen): Margnet van Lith, Frank Steenkamp Tekenaar: Aad Meijer Beieidsraad: Dr M A J Eijkman, G H de Jong, H Kae­ mmgk, mr J W Mekking, R G M Regter, mw drs J C A P Ribbennk, A J van Rijn, prof dr P J I M de W/aart (voorzitter) Secretanaat mw mr M A Daniels, kamer 2[K)5, Hoofdgebouw, De Boelelaan 1105, tel 020­548 2696 Ontwerp lay­out:Hollandse Hoogte Zakelijke leiding: mr J L K van der Veen, lD­04, Hoofdgebouw, tel 020 548 3096 Advertenties: opgeven bij Bureau Van Vliet b v , post bus 20, 2040 AA Zandvoort, tel 02507 14745, fax 02507 17680 Ook voor Adjes commercieel (zie pag 4) Ovenge Adjes redactie­adres, advertenties van VU instanties opgeven op lD­04, Hoofdgeb ,tel 3096 Produktle: Drukkerij Dijkman, Amsterdam Toezending: per jaargang (of deel daarvan)f40. Beta­ ling uitsluitend per acceptgirokaart, aan te vragen bij Bureau Pers en Voorlichting VU, tel 020­ 548 2671 int.Standaard Serie Nummer: 0166­0098

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen