Ad Valvas 1991-1992 - pagina 267

ADVALVAS 9 JANUARI 1992

PAGINA 7

In de samenleving is niet veel emplooi voor geschiedschrijvers, en de studie leidt er ook niet echt voor op. Jonge historici proberen daarom op inventieve wijze opdrachten te verwerven. Dreigt hierbij de wetenschappelijke vrijheid niet in het gedrang te komen? Twee dertigers over hun ervaringen met het schrijven van jubileumboeken voor bedrijven.

Verbeek (I) en Bornebroek (r): 'De directie heeft mij gevraagd de pijnlijke affaire buiten het jubileumboek te houden'

• II

n.lo ^'eter Wolters AVC/VU

ie verhalen schrijven in opdracht

'Historici lijken op koks die prima kunnen koken maar hun restaurant niet meer volkrijgen' Anne Pek "Geschiedenis studeren' Wat stofïig Wil je leraar w o r d e n ' " Tactloze tantes weten de vinger vaak op de zere plek te leggen Geschiedenis heeft de naam een saai vak te zijn waarmee je middelbare scholieren kunt vervelen Voor de invoenng van de tweefasen-structuur was het docentenbestaan inderdaad de bestemming van veel histonci Tegenwoordig IS die weg voor de meesten afgesneden En voor een Aio-plaats komt ook maar een klein aantal afgestudeerden in aanmerking De doorsnee-doctorandus wacht na de scriptie de sociale dienst Bijscholing, omscholing, als het meezit een baantje in de computerbranche De geschiedschnjving met geldelijke beloning is nog slechts voor een enkele histoncus weggelegd Arno Bornebroek (34 jaar en afgestudeerd in 1984) en Nico Verbeek (30 jaar, 1986) behoren tot dit selecte gezelschap Zij hebben een bestaan weten op te bouwen als free-lance histonci Bornebroek heeft twee jaar voor het Historisch D o c u mentatiecentrum voor het Nederlands Protestantisme aan de vu gewerkt en krijgt nu via deze instelling regelmatig van stichtingen de opdracht h u n geschiedenis op papier te zetten Hij verdiepte zich onder andere in het honderdjange wel en wee van een gereformeerd Rotterdams ziekenhuis Afgelopen maandag werd m de Forumzaal van de vu zijn boek Als een goed rentmeester Een schets van de Van Coeverden Adnam Stichting en haar oprichter gepresenteerd Dit werk is geschreven ter ere van het tachtigjarig bestaan van de Van Coeverden Adnani Stichting, die in 1911 werd opgencht ter financiële ondersteuning van de vu Verbeek, die na zijn studie geschiedenis in Utrecht vervangende dienstplicht deed bij het Histonsch Documentatiecentrum, heeft zich inmiddels op het bednjfsleven gestort Hij biedt bednjven die op het punt staan te jubileren zijn diensten als herdenkingsboekschnjver aan Van hem verscheen afgelopen voorjaar Honderd jaar Nassaukade, waann de geschiedenis van margannefabnek Van den Bergh en Jurgens beschreven staat Hoe IS het om je als histoncus buiten de gebaande academische paden te begeven' ^ a n eeti b'stoncps zijn vi^tpii-

schappelijke pretenties nog wel waarmaken als er een opdrachtgever over zijn schouder meegluurt' Waar ligt de grens tussen wetenschapper en tekstschnjver' Bornebroek en Verbeek over de geloofwaardigheid van de histoncus op de vnje markt

Planta-afFaire - Hoeveel vrijheid vragen en knjgen julhe van opdrachtgevers^ Verbeek "Voor mijn boek Honderd jaar Nassaukade heb ik het volledige bednjfsarchief van Van den Bergh en Jurgens mogen inzien en ook veel (oud)werknemers kunnen interviewen Er werden mij geen beperkingen opgelegd Er is alleen even onenigheid geweest over de manier waarop ik de beruchte Planta affaire zou behandelen In 1960 rees het vermoeden dat er een verband was tussen een geheimzinnige huidziekte en de vernieuwde Plantamarganne, een gerucht dat door de media enorm w erd opgeblazen Drie jaar later oordeelde de rechter dat niet vast was komen te staan dat Planta de huidziekte veroorzaakt had, maar toen was er al grote schade aangencht De directie heeft mij gevraagd deze hele pijnlijke affaire buiten het jubileumboek te houden Dat leek mij met zo slim, omdat Van den Bergh en Jur gens dertig jaar na dato nog steeds geassocieerd wordt met Planta Het zou direct zijn opgevallen als ik daar met geen woord over had gerept Er moet juist wel over geschreven worden, zei ik, dan knjgen de lezers tenminste eindelijk het echte verhaal onder ogen D e directie ging daarmee akkoord en ik schreef dne bladzijden vol over Planta Inmiddels had echter een directiewisse ling plaatsgevonden en de nieuwe di rectie oordeelde dat dne bladzijden te veel was Ze vond dat er te veel technische termen in mijn verhaal stonden Ik moest het inkorten tot anderhalve pagina Dat heb ik uiteindelijk maar gedaan D e essentie van het verhaal werd er niet door aangetast " Bornebroek "Als mijn opdrachtgevers me uit pr-overwegingen een dergelijk verzoek doen, antwoord ik altijd dat het een verkeerde tactiek is om iets glad te praten Daar trapt niemand in N e e m het boek dat onlangs verscheen over het vijfentwintig jang bestaan van het vu-ziekenhuis Een aantal pijnlijke zaken bleef daarin helemaal buiten schpt. En wat gebeurde e r ' De A d Val-

vas-redactie dook meteen in haar ar chief en schreef een artikel waann al die affaires uitgebreid aan de orde kwamen Dat IS pas slechte pr'" - Julhe vegen dus niets onder het vloerkleed Maar is de verleiding met groot de feiten zo weer te geven dat de opdrachtgever er gunstig uit naar voren komt^ Bornebroek "Nee, je geeft als histoncus de zaken weer zoals ze zijn, je bemoeit je niet met de discussie Als je bijvoorbeeld bij de weergave van een conflict zo eerlijk mogelijk de meningen van beide partijen verwoordt, dan heeft niemand daar problemen mee " - Kun je objeciief blijven als je in opdracht van een bednjf werkt en je je baseert op het bednjfsarchieP Ga je je dan met bijna automatisch met de opdrachtgever identificeren^ Bornebroek "Waarom zou ik me met mijn opdrachtgever identificeren' Ik identificeer me met het verhaal dat ik schnjf Ik baseer me met alleen op dat ene archief Ik kijk ook in andere archieven, sla er oude kranten op na " Verbeek "Voor mij geldt dat verwijt in zekere zin wel Ik heb me voor Honderd jaar Nassaukade beperkt tot het archief van Van den Bergh Voordat Van den Bergh fuseerde met Jurgens waren het eikaars grootste concurrenten Ze hebben geen van beiden het spel altijd even netjes gespeeld maar omdat ik het archiefvan Jurgens buiten beschouwing heb gelaten, is mijn verhaal over die jaren van felle wedijver gunstiger uitge vallen voor Van den Bergh Als het om een wetenschappelijke studie was gegaan, had ik me wel meer bekommerd om die objectiviteit N u moest het in de eerste plaats prettig leesbaar zijn "

Geen ondergeschikte - Stel, je stuit in het archief op een schandaal en de opdrachtgever verbiedt je erover te schrijven Wat doe je dan' Bornebroek "Als je op een affaire stuit die echt belangnjk is - dus geen directeur die de secretaresse in de billen knijpt , dan moet dat niet buiten je boek gehouden worden Ik heb wel eens een bestuursconflict beschreven waarbij flink met modder gegooid werd Daar was de opdrachtgever niet echt blij mee Maar ik had mijn boek ongeloofwaardig gevonden als ik met op die zaak was ingegaan Op zo'n mo ment is je woordkeuze belangnjk Wan neet jp schojfc dpt de bij hef conflict

betrokkenen zich als een stel oenen hebben gedragen, kun je je boek wel vergeten Schnjf je dat ze, gezien de omstandigheden, een verkeerde beslissing hebben genomen, dan gaat de opdrachtgever meestal wel akkoord Als er dan nog met over te praten valt, dan lig je dus uit elkaar D a n komt dat boek er niet en zitten zij met de strop Maar in de praktijk luisteren de opdrachtgevers wel naar je Je bent geen ondergeschikte, je staat niet m een loonverhouding tot ze Je wordt als een deskundige binnengehaald, ze kijken ergens ook tegen je op Jij hebt er verstand van Dat IS je kracht " Verbeek "Ik ervaar dat toch iets anders Inderdaad, meestal keurt de door het bednjf aangestelde redactie je werk goed en meestal ben ik het ook wel eens met de beperkingen die de directie me stelt Ik vind bijvoorbeeld ook dat je in een jubileumboek met de lijst met namen hoeft op te nemen die de zuivenngscommissie na de Tweede wereldoorlog heeft opgesteld Maar als je voor een bednjf werkt mag er toch, om het maar eens lubbenaans te zeggen, een positieve grondhouding van je worden verwacht Je bent geen wetenschapper en ook geen journalist, je bent een tekstschnjver "

Oral history - Wordt in het studieprogramma van geschiedenis genoeg aandacht aan schrijfvaardigheid besteed' Bornebroek "Nee, veel te weinig Terwijl het de taak van de histoncus is naar buiten te treden met zijn kennis Er IS m principe een groot publiek voor Maar op dit moment wordt er veel detailonderzoek gedaan, en dat spreekt het publiek niet aan Het staat te ver van ze af In mijn boeken leg ik altijd verband tussen de gebeurtenissen die ik beschnjf en de grote geschiedenis Ik geef bijvoorbeeld aan dat de Russische revolutie van invloed was op het sociale beleid van de Nederlandse regenng, en daarmee op de confessionele ziekenzorg Over dat onderwerp is door een aantal professoren uitvoeng geschreven en van hun onderzoek maak ik natuurlijk dankbaar gebruik, maar hun werk is voor het grote publiek niet toegankelijk en mijn werk wel " Verbeek "Ik heb me bij het schnjven van Honderd jaar Nassaukade voor een groot deel gebaseerd op oral history, mtervievvs met; oyd-^erlqiemers Ii;i Ijiqn

persoonliike verhalen komen de grote momenten van de afgelopen eeuw ook altijd ter sprake en zo kun je de geschiedenis als het ware naar de lezers toe brengen Op dat punt faalt de universiteit naar mijn mening Er wordt geen rekening gehouden met de interesses van het publiek De universiteit IS sowieso te weinig marktgencht Kijk alleen al naar wat mijn oude studiegenoten nu doen, niemand is nog bezig met geschiedenis Ze zijn economiedocent geworden, of computerprogrammeur Ik ben als enige nog op mijn vakgebied bezig " Bornebroek "Geschiedsonderzoek is alleen zinvol als de resultaten ook gelezen worden Dat besef is te weinig aanwezig op de universiteit Niet verwonderlijk, want als je aan de universiteit verbonden bent knjg je je geld gewoon maandelijks overgemaakt, of je nu interessante zaken publiceert of niet H e dendaagse histonci lijken op koks die p n m a kunnen koken maar hun restaurant met meer volknjgen Het publiek eet al die tabellen en grafieken niet Het samenvoegen van geschiedenis en de sociale wetenschappen is een modeverschijnsel waar men nu gelukkig op begint terug te komen Von der D u n k sprak in zijn afscheidscollege vong jaar over het hemjzen van de muze Er mogen weer mooie verhalen geschreven worden Ik vind het ovengens geen goed idee om de studie op te splitsen m een wetenschappelijke en een vnje vanant, waar op dit moment wel over gedacht wordt Onderzoek doen en schnjven zijn twee handen aan een lichaam, dat moet je met gaan scheiden Maar histonci zouden moeten inzien dat je niet klaar bent met een reeks tabellen Na het geschiedvorsen komt het geschiedschnjven, en dan kan het gebeuren dat de resultaten van een jaar onderzoek worden samengevat in een alinea " Verbeek "Ieder histoncus moer het handwerk kennen " Bornebroek "Inderdaad O m een vijfsterrendiner te kunnen koken moet je eerst leren aardappelen te schillen O m weer op die restaurant-vergelijking terug te komen onze functie in het geheel IS dat WIJ er met onze jubileumboeken voor de deur staan en mensen lokken met kleine hapjes Zij proeven en zeggen ' m m m , dat is lekker, laten w^ naar bjmjep g^ap' " pi

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen