Ad Valvas 1991-1992 - pagina 601

PAGINA 1 1

AD VALVAS 18 JUNI 1992 Foto Rolf Bos, HH

'-.'*

y—

.«•*.

^ <tf»i^«*'' . tt i *^

'Reizen is van ^ belang voor liet sociaal '"•^'^' pr estige'

J7—' ' ' T

•VïftV

i.

l

'^

Ju** ** -

't***

Is vakantie wel goed voor een mens? Frank van Ko fschooten "Gaat u er eens een tijdje tussenuit," zo wil een huisarts zijn patiënt wel eens aanraden. Maar is dat advies wel verstandig? Is reizen wel zo gezond voor een mens? Is lekker thuisblijven niet veel beter voor iemands gemoeds­ rust? In den vreemde raken mensen immers nogal makkelijk van slag. Ze krijgen buikloop omdat hun lichaam nog niet gewend is aan de lokale bacte­ riën. Ze worden giechelig en zenuw­ achtig omdat ze de taal niet kennen. En na enkele weken begint de heim­ wee aan de toerist te knagen. Een remedie hiertegen is de zoge­ naamde 'vakantiekolonie'. Die is uitge­ vonden voor mensen die eigenlijk niet willen reizen. Het enige verschil met thuis is dat de zon vaker schijnt, de zormebrandolie geen Nivea heet maar Piz Buin (wat een beetje N ederlander natuurlijk Pts Bruin noemt) en dat het bier 'cerveza' heet. Gelukkig voor Brit­ ten en Duitsers kan het bier in pullen van een halve liter worden geleverd, en tot vreugde van de Nederlander heet de haringboer op de boulevard van Benidorm gewoon 'Haring Arie'. Dit reizen is met andere woorden geen rei­ zen. Wie zich in de vakantiekolonie be­ roerd gaat voelen, moet gewoon wat minder zonnen of wat minder drinken en zich verre houden van gerechten met moeilijke namen als mousaka of paella.

Iedereen is blij als het vakantie is, maar waarom eigenlijk? Want reizen kan een gevaarlijke onder neming zijn. De een wordt op reis depressief, de ander bang. De psychologie van het reizen is een vrijwel

onontgonnen gebied. Volgens de psycholoog Rümke is het eigenlijk voldoende om te kunnen zeggen dat we op reis zijn geweest. De reis zelf kunnen we voor onze gemoedsrust net zo goed overslaan. Om over het slaapgebrek, het vieze

eten en de buikloop nog maar te zwijgen.

Superego Dit artikel gaat over de psychische be­ lasting die de echte reiziger moet door­ staan. In de wetenschappelijke litera­ tuur IS er merkwaardig genoeg maar weinig over te vinden. Je zou verwach­ ten dat een of andere psycholoog zich na de oorlog wel op het reizen heeft gestort, maar dat valt tegen. In de bi­ bliografische naslagwerken blijkt dat voornamelijk psychoanalytici zich over het onderwerp hebben uitgesproken. Geen wonder, want seksuele verlan­ gens en reizen gaan hand in hand. De Amerikaanse psychoanalyticus Reuben Fine heeft een aantal kostelijke geval­ len verzameld uit zijn psychoanalyti­ sche praktijk. Fines centrale stelling is dat het superego (het geweten) van de mens wordt beïnvloed door de geogra­ fische omstandigheden. Sommigen er­ varen reizen als bevrijdend en kunnen zich in het buitenland helemaal laten gaan, anderen worden er juist gespan­ nen van. Een voorbeeld van het eerste kent elke jongensscholier: wie heeft er in zijn schooltijd niet zo'n door ieder­ een begeerde klasgenote gekend die voor iedereen haar neus ophaalde en onaanraakbaar was, maar die wel in de zomervakantie stapelverliefd werd op een breedgeschouderde, smalheupige Fransoos, die alles met haar mocht doen? Als de schoonheid eenmaal weer thuis was, bleek ze opnieuw ongevoelig

voor de begerige blikken van de jon­ gens in haar klas.

Onschuldig Dit is een onschuldige vorm van het bevrijde superego. Fine beschrijft in zijn artikel de pathologische gevallen die door het reizen worden veroor­ zaakt. Bijvoorbeeld dat van een 22­ja­ rige jongen die zich na de oorlog opge­ sloten voelt in Boston en daarom gaat studeren in Parijs, waar hij zich in het existentialisme stort. "Zelfexpressie, ongeacht de consequenties, werd zijn credo. Een tijdje zwierf hij dwars door Parijs. (...) Op een dag had hij een an­ dere ingeving. Hij ging naar de top van Au Louvre (een van de grootste wa­ renhuizen van Panjs), deed al zijn kle­ ren uit, en liep naakt de trap af en de straat op. Hij liep een blokje voor hij werd gearresteerd en opgenomen voor psychiatrische observatie." Het tegenovergestelde komt ook voor: dat mensen juist angstig worden door reizen. Fine geeft het voorbeeld van de Duitse dienstbodes die na de Eerste Wereldoorlog in stromen naar N eder­ land kwamen. "Zodra ze arriveerden in Holland ontwikkelden een aantal van hen een (...) beeld van paranoïde schizofrenie: ze dachten dat ze werden gevolgd, waren getekend, eigenaardig

et cetera. (...) Ze werden terugge­ bracht naar Duitsland. Zodra de meis­ jes voet zetten op Duitse bodem verd­ wenen de paranoïde symptomen."

Oververmoeidheid De Nederlandse psychiater prof.dr. H.C. Rümke was ook vertrouwd met het uitbreken van zulke psychosen. In 1957 hield hij een voordracht met de titel 'Vakantiereizen als conditioneren­ de factor bij het ontstaan van psychi­ sche stoornissen'. Rumke dacht eerst dat de psychosen veroorzaakt werden door oververmoeidheid, maar dit leek hem toch een onvoldoende verklaring te bieden. In zijn voordracht analyseert hij allereerst de motieven die mensen aanzetten tot reizen. Komt de reis­ drang voort uit "een drang naar leren kennen, de roep der verte, een funda­ mentele exploratieve aandrift?" zo vraagt Rümke zich af. "Geheel uit te sluiten is dit niet. Mac Dougall rekent onder de instincten en aangeboren drijfveren: 'Vreemde situaties en din­ gen onderzoeken (drijfkracht der nieuwsgierigheid) en steeds nieuwe plaatsen willen opzoeken.' Men kan zonder enige twijfel deze dwang of nei­ ging dikwijls bij kinderen waarnemen." Rümke meent echter dat de nieuwsgie­ righeid niet de voornaamste drijvende kracht kan zijn van het reizen. Daar­ voor is het reizen in zijn ogen te zeer een tijdsverschijnsel. Mensen gaan vol­ gens hem vooral op reis omdat het hun gevoel van eigenwaarde bevredigt. "Reizen is van belang voor het sociale prestige. De status wordt erdoor ver­ hoogd. (...) Het is duidelijk, dat het prestige stijgt, naarmate het reisdoel verder is. Voor velen geeft het aanzien­ lijk groter voldoening, nonchalant te kunnen zeggen: 'Overmorgen ben ik in Helsinki', dan in Helsinki te zijn. Men lette op de conversatie van vele men­ sen; dikwijls gaat het meer om een we­ dijverend opnoemen van plaatsnamen, dan om een uitwisseling van werkelijke ervaringen," zo stelt Rümke.

Evenwicht De inmiddels overleden psychiater noemt in zijn voordracht nog een paar motieven die aanzetten tot reizen, en die duidelijk maken waarom sommi­ gen mensen op reis hun psychisch evenwicht verliezen. Hij haalt met in­ stemming Freud aan, die de reis ziet als een vlucht voor een drievoudig lij­ den: "Het lichaam, altijd door onder­ gang bedreigd, drukt op reis niet zo zwaar; vlucht voor de uitwendige we­ reld, die ons altijd op zijn onver­ wachtst kan aanvallen; vlucht voor onze relaties met anderen, die ons drukken." Rümke voegt er direct aan toe dat dit pessimistisch klinkt. "Toch geloof ik dat iets hiervan bij veel men­ sen te vinden is, en merkwaardig ge­ noeg: dezelfde angsten bewerken dat sommigen niet reizen. Van de vakan­ tiereis wordt herstel van lichte licha­

melijke indisposities verwacht, maar sommigen durven de kleinste reis niet aan, uit angst dat dit hen ziek zal maken. De druk van de wereld om ons ligt zwaarder op de meesten onzer dan wij weten," zo zegt Rümke plechtsta­ tig­

Landloper In de manier van reizen komt volgens Rümke tot uitdrukking hoezeer som­ migen hun culturele en sociale banden willen ontvluchten: "Er zijn mensen van middelbare leeftijd en ouder, die zich op reis nauwelijks beter dan een landloper kleden, zich met scheren (zoals vele Engelsen op zondagoch­ tend), die, ofschoon zij aan een slaap­ kamer 'met alle gemakken' gewend zijn, met groot enthousiasme in een slaapzak onder de blote hemel hun nachtrust vinden, en tevreden zijn met voeding die zij thuis humeurig zouden afwijzen. De eenvoudige, steeds ge­ volgde hygiënische maatregelen wor­ den glimlachend terzijde geschoven. De wens naar een doorbreking van het

dagelijkse bestaan leeft diep in de mens." En het is juist die doorbreking van de dagelijkse routine waardoor het psychische evenwicht verschuift. Bij de een pakt dat slecht uit, bij de ander goed, zoals een laatste voorbeeld van Rümke bewijst: "Ik zou nog kunnen wijzen op de vakantiereizen van echt­ paren die een eenzame vnend hebben meegenomen, hetgeen ernstige huwe­ lijkscomplicaties ten gevolge heeft gehad. Een tragi­komische noot was te vinden m de reis van een echtpaar, dat op het punt stond te scheiden. Bij wijze,van afscheid zouden zij nog een­ maal samen op reis gaan. Het beviel hun zo goed dat de man zijn vriendin afschreef." Prettige vakantie.

Reizigers Vakantievierders en reizigers, het zijn twee heel verschillende groepen. De vakantievierders besteilen ai in februari een appartement op een zonnig eiland of boeken een plaatsje op een af dan niet overvolle camping, om met medeneming van de helft van bun huisraad af te reizen. Reizigers heb je in soorten en maten. Zo zQn er de oude hippies en de jongere ,^ avonturiers, die In exotische oorden huizen en zichzelf steevast typeren ais traveller^ maar veet verder dan <ie platgetreden padenfcomenzij over bet algemeen ook niet. In het laatste nummer van dit jaar geeft Ad Valvas reizigers de ruimte. Een unieke reis naar een absoluut onbekend oord maakte bioloog Ger Ernsting. Zijn dagboek vindt u op de volgende pagina's. Verder vijf VU­medewerkers over hun reisdoel deze zomer. En voor wie de standaard­ reisverhalen genoeg zijn om af te knappen: lees verder, want ook reizen in de ruimste zin van het woord komt aan bod. Zonder vervoermiddel of bagage. Voor sommigen betekent reizen vooral depressies en angst. Een goed advies: blijf lekker thuis, duik onder in de Amsterdamse grachtengordel, of blijf, terwijl anderen vreemde kusten ontdekken, de hele periode in bed en pak in augustus de draad van het universitaire bestaan weer op.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen