Ad Valvas 1991-1992 - pagina 487

AD VALVAS 16 APRIL 1992 I

I PAGINA 1 1

'Met het vuur verdwijnt de betrokkenheid'

BASIS

Tuil ..

Na twintig jaar universitaire democratisering zijn de idealen van weleer verdwenen

V

roeger was het één groot feest. D e autoriteiten uitdagen, gebouwen bezetten en in het middelpunt van de belangstelling

staan. Ging h et pad van de universitaire democratisering soms over rozen. Het leek wel of de verbeelding automatisch aan de macht zou komen. En bovendien, niet alleen de academie, maar de h ele samenleving zou gedemocratiseerd worden. Na twintig jaar is h et tij definitief gekeerd. Studenten zijn inmiddels individualistisch e carrièrejagers. Wetensch appers h ebben zich op het onderzoek gestort en zijn druk bezig lucratieve contracten binnen te h alen. Het lidmaatschap van de democratisch e raden is een corvee, h et bestuur maakt de dienst uit en de verkiezingen kennen een zeer matige opkomst. nng met ver genoeg gaat, er is immers nog geen sprake van one man one vote. De universitaire democratie is een rijk Bovendien accepteert men niet dat van thema voor nostalgische overpeinzin­ de kandidaten ondertekening van de gen. De titel van de tentoonstelling ter doelstelling geëist wordt. Maar in 1973, gelegenheid van de herdenking van 20 wanneer er een gunstigere zetelverde­ jaar universiteitsraad waarschuwt daar­ ling en de mogelijkheid tot ontheffing om niet te vervallen in dromerij over van de ondertekening is ingevoerd, hoe mooi het vroeger was: Niet uit nos­ kiest de studentenbond eieren voor talgie, maar om de democratie. Maar toch haar geld en wordt samen met diverse was de democratisering eind jaren ze­ faculteitsverenigingen de PKV opgericht. stig, begin zeventig een hot topic aan de Niet in de laatste plaats omdat zojuist universiteiten. De gevestigde macht de concurrerende vuso in het leven is kreeg de schrik goed te pakken van een geroepen. clubje actievoerende studenten en men Stoppen vreesde navolging van de Parijse toe­ standen m mei 1968. Tegelijk zagen Traditiegetrouw interviewT: Ad Valvas wetenschappelijke medewerkers aan de elk jaar leden van de universiteitsraad ­ universiteiten hun kans schoon zich te zie elders in dit nummer. In het begin ontdoen van de hooggeleerde willekeur. van de jaren tachtig komen daarin de Het pact tussen deze twee groepen van eerste grote twijfels over het nut van de de civitas academica was zeer succes­ UR naar voren. Het professionele colle­ vol. ge van bestuur blijkt in de praktijk een stuk machtiger dan de universiteitsraad. De politiek reageerde snel op de vmi­ Daarnaast dienen de grote bezuinigin­ versitaire onrust. In 1970 was er een gen zich aan, waardoor er meer tijd wet universitaire bestuurshervorming gaat zitten in reorganiseren dan in het (WUB), toen zo ongeveer de meest de­ reahseren van mooie idealen. In 1982 mocratische universitaire bestuursvorm verzucht Peter den Hartog, raadslid van West­Europa. De WUB was een ka­ voor de PKV: "Er is nu tien jaar wuB ge­ derwet, die slechts de grenzen van de democratisering aangaf, bijvoorbeeld de passeerd. Tien jaar geleden leefde de democratie ontzettend. Als ik kijk wat marges van de machtsverhoudingen er van terecht gekomen is zit ik toch tussen de drie geledingen van studen­ wel met een machteloos gevoel. De re­ ten, wetenschappelijk personeel en het gels zijn zo dat je uiteindelijk vrij weinig overige personeel. Daar moesten de te zeggen hebt." universiteiten het maar mee doen. Geen wonder dus dat er de jaren daar­ Henk Boswijk, in '83­84 voor de PKV­ na heftig gestreden werd om de macht: lid van de raad en onlangs na een tien­ hoe moesten in de verschillende raden, jarige studie theologie afgestudeerd, re­ besturen en commissies de zetels ver­ lativeert de geluiden die toen wel klon­ deeld worden, wat was de positie van ken om maar helemaal te stoppen met de voorzitter van de universiteitsraad, het raadswerk: "De discussie over wel welke bevoegdheden had het college of niet doorgaan met de universiteits­ van bestuur? Al met al was dit interne raad was bij de PKV eigenlijk een soort gekrakeel aanleiding voor verhitte ge­ jaarlijks terugkerend ritueel. Telkens moederen en volle tnbunes met span­ waren er zo wie zo mensen die er prin­ doeken. cipieel op tegen waren dat er een stu­ dentenvertegenwoordiging in de raad Wegebben zat, die nog altijd leefden met het idee Maar ondanks de ruime publiciteit voor uit 1972 one man, one vote. Daarbij deze discussies is de belangstelling voor kwam voor de mensen die wel in de het raadswerk en de verdere democrati­ fractie waren gaan zitten de frustratie dat je een jaar lang hard gewerkt had en sering na een aantal jaren weggeëbd. mets bereikt en dan tegen de verkiezin­ Uit het onlangs verschenen boek over gen kwam het gevoel op of het niet alle­ vijfentwintig jaar nieuwe sociale bewe­ gingen in Nederland Tussen verbeelding maal zinloos was. Maar dat werd nooit echt seneus overwogen." en macht, wordt duidelijk dat de terug­ lopende participatie niet alleen de stu­ Links ideaal dentenbeweging treft, maar de meeste protestbewegingen die eind jaren zestig De studentenbeweging bevindt zich in opbloeiden. De auteurs schnjven dit die jaren in een absoluut dieptepunt, voor een groot gedeelte toe aan de poli­ zodat van een achterban nauwelijks tieke context: de politiek bood, zeker na sprake is. Maar ook bij het personeel het aantreden van het kabinet Den Uyl doen zich problemen voor. De progres­ in 1973, openingen voor parlementaire sieve personeelsfractie in de universi­ beïnvloeding. Bovendien was het succes teitsraad, het DAK, gooit er m 1988 het van de protestbewegingen, zeker verge­ bijltje bij neer omdat ze geen geschikte leken met andere Europese landen, kandidaten meer kan vinden. Daarmee heel behoorlijk. Hierdoor liep de actie­ gaat het linkse ideaal teloor van de ge­ ve betrokkenheid terug. combineerde lijst van wetenschappelijk Dit geldt zeker voor de studentenbewe­ en met­wetenschappelijk personeel, die ging die in de wuB een groot gedeelte samen de universitaire gemeenschap van haar eisen zag ingewilligd. Op de vormen. vu worden de eerste universiteitsraads­ In datzelfde jaar 1988 ligt het instituut verkiezingen in 1972 nog geboycot universiteitsraad zwaar onder vuur. door de SRVU omdat de democratise­ Met name vanuit da studentenvakbond Arjan Spit

Met een bez etting eisten studenten in 1 9 7 2 alle macht voor de universiteitsraad Foto Gert J. Peeien

is er kritiek op het terugdraaien van de democratie door de invoering van de nieuwe wet op wetenschappelijk onder­ wijs (wwo). Met deze wet wordt in grote lijnen het evaluatie­rapport Ge­ züubd en gewogen uit 1979 gevolgd, waar zware kritiek werd geuit op de gegroei­ de bestuurspraktijk. Het rapport be­ pleitte een versterking van de bestuurs­ kracht met het oog op ingrijpende ont­ wikkelingen die zich voordeden in de academische wereld, zoals herstructure­ ringen, verdergaande controle op het onderzoek en verandenngen in het on­ derwijs. In de nieuwe vpwo krijgt dit ge­ stalte door een beperking van de be­ voegdheid van de raden en een grotere macht voor de besturen. Dit doet de discussie over de zin van de participatie in de universiteitsraad weer oplaaien. Op de vu steunt de studentenvakbond de kiesvereniging DOM, die een eventu­ eel verkregen zetel, onbezet wil laten als protest tegen de verminderde democra­ tie. Tegelijkertijd wordt er vanaf de andere kant kritiek gespuid op de raad. Profes­ sionele bestuurders, waaronder college­ voorzitter Brinkman, bestempelen de universiteitsraad juist als een blok aan het been voor een daadkrachtig be­ stuur. En de, inmiddels opgeheven. Advies Raad voor het Hoger O nder­ wijs, bepleit in 1988 een reducering van de universiteitsraad tot een soort mede­ zeggenschapsorgaan.

Dip De wegen van de kiezers zijn duister en ontoegankelijk maar het is op zijn minst aannemelijk dat de kritiek die dat jaar van twee fronten op de raad wordt los­ gelaten mede verantwoordelijk is voor de extreem lage opkomst: slechts 28,5 procent van de studenten brengt op de vu zijn stem uit. Het resultaat is dat twee studentzetels gekort worden. De studenten blijken echter niet enthou­ siast over hernieuwde actie voor de de­ mocratie: DOM slaagt er ondanks veel publiciteit niet in een zetel te bemachti­ gen om leeg te laten. Deze wwo­dip in de opkomstpercenta­ ges doet zich ook landelijk voor. Maar verder ligt de opkomst in de jaren tach­ tig redelijk stabiel tussen de vijfender­ tig, bij lagere opkomst worden zetels gekort, en de veertig procent. Sybolt Noorda, tot 1988 eerst raads­ en daar­ na collegelid aan de vu, thans collegelid aan de UVA, stelt dan ook dat de aan­ hang altijd beperkt geweest is: "Ik weet niet of je kunt verwachten dat alle stu­ denten zo actief moeten zijn. Als je kijkt naar het aantal vakbondsleden onder personeel kun je je ook afvragen wat het draagvlak is voor het georganiseerd overleg tussen college en de bonden, daar zijn de percentages nog wel lager dan vijfendertig. We zitten bestuurlijk in redelijk stabiel vaarwater, er zijn geen erg grote issues, met het vuur ver­ dwijnt de betrokkenheid dan een beet­ je. En in het algemeen is de actieve be­ trokkenheid in zulke grote organisaties als een universiteit niet zo hoog. Ik zie

daar de laatste tien jaar niet veel veran­ dering in." Dat het personeel niet echt warm loopt voor het centrale bestuur valt ook te verklaren doordat voor deze geleding de democratisering voornamelijk in­ vloed heeft gehad op het basisniveau, in de faculteiten en vakgroepen. Daar is de almacht van de hoogleraren defini­ tief verdwenen. Voor het functioneren van de voorwaardelijke financiering en het binnenhalen van derde geldstroom contracten is dit ook onontbeerlijk, zonder de actieve participatie van de wetenschappelijke staf kan geen enkele hoogleraar in dit systeem overleven­. Onderzoek is geen zaak meer voor één persoon maar van intensieve samenwer­ kingsverbanden. Het ontstaan van de onderzoekscholen is daar het recente bewijs van. Verder is er de toename van organisatonsche taken op het vak­ groepsniveau. De keerzijde daarvan is dat voor de universiteitsraad moeilijker kandidaten te vinden zijn. Dat pro­ bleem wordt versterkt door de strenge­ re beoordelingseisen die aan de weten­ schappers worden gesteld. Tegenwoor­ dig moet iemand gepromoveerd zijn om universitair docent te worden, vroe­ ger deed men twintig jaar over een proefschrift en gaf er dan alsnog de brui aan. Ook bij de studenten maakt de beper­ king van de studieduur het natuurlijk steeds lastiger veel tijd in het raadswerk te steken. Dat probleem zal nog veel urgenter worden wanneer de vijfjaren­ generatie het roer over moet nemen. Maar tot nu toe zijn er elk jaar toch weer mensen bereid de hjsten te vullen. En in de opkomst­percentages zit na 1988 ook weer een licht stijgende lijn, hoewel zetelkorting slechts voorkomen wordt door een gunstige afrondingsre­ geling. Vergeleken met het gemiddelde van de jaren zeventig ligt de opkomst ongeveer tien procent lager.

Redelijk Ruim twintig jaar geleden stond het heel mooi in de toelichting op de wet universitaire bestuurhervorming. Er werd gewag gemaakt van de grote be­ langstelling en voortdurende aandacht voor de democratisering, niet alleen op de universiteit maar ook in andere sec­ toren van de samenleving, ja zelfs bui­ ten Nederland: "De beweging, die zich aan de universiteiten en daarbuiten voordoet, is geenszins aan nationale grenzen gebonden. Integendeel, zij vormt een internationaal verschijnsel." Bezien in de huidige nationale en inter­ nationale context, waarbij het vertrou­ wen in en de belangstelling voor de po­ litiek afkalft en verkiezingen voortdu­ rend te lijden hebben onder een lage opkomst, doet de universitaire demo­ cratie het niet slecht. Dan is een terug­ loop van tien procent nog heel redelijk te noemen. Tenslotte gingen er zelfs op het dieptepunt van 1988 nog meer mensen stemmen dan bij het auto­refe­ rendum.

Vergader TIJGERS

'Het moet een beetje menselijk toegaan' Mevrouw Dekker­Bosma zit na­ mens de Vereniging voor ch ristelijk wetenschappelijk onderwijs in de universiteitsraad. "Ik vergader toch al snel tien uur in de week, want ik zit ook in een aantal raadscommis­ sies van de gemeente Vinkeveen. Ik erger me h et meest aan onduidelij­ ke leiding bij vergaderingen. Ik vind dat een voorzitter iedereen de tijd moet geven om uit te spreken, en dat niet alleen de goede sprekers hun zegje mogen doen. Het moet een beetje menselijk toegaan. Wat me opvalt is dat vrouwen vaak an­ dere accenten leggen dan mannen, waardoor ze eerder tot de kern komen van hun verhaal. Mannen houden vaak enorm lange inleidin­ gen, terwijl ik van kort en zakelijk vergaderen h ou. Ik zit nooit te knikkebollen tijdens vergaderingen, wel dwalen mijn ge­ dachten soms af. Figuurtjes teke­ nen of streepjes zetten doe ik niet, waarschijnlijk h eb ik geen artistieke neigingen. Ik heb wel gemerkt dat ik geen Bic­ballpoint in mijn han­ den moet hebben, want dan zit ik permanent te knipperen met dat ding. Ik heb heel erge last van spreekangst. Om de aandacht te vangen moet je vaak beginnen met een nietszeggende inleiding en daar heb ik moeite mee. Ik heb wel eens een lijstje gemaakt van zulke niets­ zeggende aanloopjes, als 'Voordat we hier gaan beginnen', et cetera. Ze zijn allemaal even versch rikke­ lijk om uit te spreken. Het liefst zou ik meteen tot de kern komen, maar dan wordt de boodschap te kort. Maar ik ga het spreken niet uit de weg. Soms moet ik van tevoren wel 100 keer naar de wc maar ik ga er­ heen!" (FvK)

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen