Ad Valvas 1991-1992 - pagina 181

AD VALVAS 7 NOVEMBER 1991

PAGINA 1 1

Talloos veel gereformeerden slikken homeopathische geneesmiddelen

Foto Bram de Hollander

Gereformeerde geneeskunde De haat­liefdeverhouding van de VU met homeopathie Homeopathie is van ouds­ her populair onder geref or­ meerden. Abraham Kuyper zwoer er al bij. Gerefor­ meerde geneeskundigen waren echter minder en­ thousiast. Het privaatdo­ centschap in de homeopat­ hische geneesmiddelen­ leer, dat in 1961 is inge­ steld, kwam er tegen de wil van de medische facul­ teit. De medici vreesden dat het de wetenschappe­ lijke reputatie van de VU zou schaden.

Frank van Kolf schooten De homeopathie is op eigenaardige wijze verbonden met de geschiedenis van de Vrije Universiteit. De huidige perilselen rond de opvolging van de pri­ vaatdocent in de homeopathische ge­ neesmiddelenleer, drs. C. Maas, zijn in feite terug te voeren op de kwakkelende gezondheid van Abraham Kuyper, de oprichter van de vu. Kuyper reisde heel Europa af om ver­ lichting te vinden voor zijn kwalen. De briefwisseling van de oude Kuyper met de politicus Alexander Idenburg toont

niet zozeer een groot staatsman, maar eerder een zeurderig type, dat geobse­ deerd wordt door zijn eigen gezond­ heid. Om die te verbeteren haalde Kuy­ per desnoods de vreemdste capriolen uit. Een van de aanbevelingen van zijn Brusselse homeopathische lijfarts be­ stond uit het naakt gymnastieken met de ramen open. Deze lichaamsbewe­ ging leidde tot zijn arrestatie in het Brusselse hotel Métropole, een gebeur­ tenis die uiteraard de spotlust opnep van zijn tijdgenoten. Kuyper had in 1897 op een jaarverga­ denng van de vu al gepleit voor een leerstoel in de homeopathie. Hij vertel­ de toen ook dat hij al twee keer was ge­ nezen van een ziekte door een homeo­ pathisch middel te slikken. Hij stond met alleen in zijn enthousiasme, want ook Alexander de Savomin Lohman, hoogleraar staatsrecht aan de vu, was een overtuigd aanhanger van de home­ opathie. De leerstoel voor homeopathie zou er echter in Kuypers tijd niet komen. In 1905 waren er maar twee studenten medicijnen ingeschreven, en die hadden niet eens een docent. Het zou dus overdreven zijn geweest om te beginnen met de aanstelling van een homeopaat.

Huisapotheekjes Ook dominee Van Coeverden Adriani, die zijn grote kapitaal bij zijn dood in 1911 naliet aan de vu, wilde dat er een leerstoel voor de homeopathie kwam. In zijn testament staat een bepaling dat zijn geld alleen gebruikt mocht worden voor de uitbreiding van de vu tot vijf faculteiten, waaronder een medische. Hij sprak de wens uit "dat in de medi­ sche faculteit gelegenheid gegeven wordt voor het onderwijs in de Homoe­

opathie". Het zou echter nog tot 1950 duren voordat er aan de vu een medische fa­ culteit kwam. De voorstanders van de homoeopathie waren de woorden van Van Coeverden Adriani ondertussen niet vergeten. Een comité dat bestond uit homeopaten en bestuursleden van de Nederlandse Vegetanersbond en de Nederlandse Vereniging van Natuurge­ neeswijze deed in 1950 een dringend beroep op de directeuren van de vu om een leerstoel in de homeopathie in te stellen, en refereerde daarbij aan het testament van Van Coeverden Adriani. De vu moest volgens het comité ook plaats inruimen voor de homeopathie omdat "haar stichter reeds vijftig jaar geleden zich als een overtuigd voorstan­ der van de Homoeopathie heeft doen kennen. (En ook omdat) onder de zeer velen in dit land die zich bij voorkeur homoeopathisch laten behandelen zich talloos vele gereformeerden bevinden." Dit laatste was inderdaad juist, maar waar die populariteit vandaan kwam is onduidelijk. De voorganger van Maas, A. van 't Riet, heeft in een interview met dit blad wel eens een verband ge­ legd met de pogingen van de Duitse ge­ neesmiddelenfinna Wilmer Schwaben om de Nederlandse markt te veroveren. "De firma zocht daarvoor een vehikel en had bijvoorbeeld naar de seminaries kunnen gaan om huisapotheekjes aan toekomstige kapelaans te slijten. Die kwamen immers ook in de meest afge­ legen dorpjes. Maar ze koos de Theolo­ gische Hogeschool te Kampen uit, waar ze aanstaande predikanten een huisapo­ theekje gaf. En zo werd door de recht­ zinnige dominees de homeopathie in alle calvinistische hoeken van het land verbreid."

Het lag daarom voor de hand dat het genoemde comité in 1950 ook een be­ roep deed op de calvinistische overtui­ gingen. "De Homoeopathie ishet enige geneeskundige vak waarin wetten van het genezen worden onderwezen. De wetmatigheid die de Homoeopathie kenmerkt, stemt in bijzondere mate overeen met de Calvinistische interpre­ tatie van wetenschap die de wetmatig­ heid in de Kosmos opzoekt", aldus het verzoekschrift.

Hoed Het verzoek werd niettemin terzijde ge­ schoven. De homeopathische lobby wist echter van geen opgeven. Op de jaarvergaderingen van de vu stond ieder jaar de heer A. van Oosten op, die met breed gerande hoed informeerde of het al opschoot met de plannen voor een leerstoel in de homeopathie. In mei 1960 schreef de Vereniging tot bevordering van de Homeopathie in Nederland maar weer eens een brief. Dit keer met het verzoek om drs. A. van 't Riet uit Den Haag toe te laten als docent in de homeopathische genees­ middelenleer. Het voorstel werd voor­ gelegd aan de medische faculteit, maar die liet weten dat een commissie het wetenschappelijke oeuvre van Van 't Riet had beoordeeld en het te genng vond om hem toe te laten. De faculteit vond dat een eventuele kandidaat ge­ promoveerd moest zi)n. Vervolgens boog het college van curato­ ren van de vu zich over de bezwaren van de medische faculteit. Uit de ar­ chieven van de vu blijkt dat de voorzit­ ter van dit college, mr. dr. J. Donner, zich keer op keer sterk maakte voor de komst van de privaatdocent. Hij beoor­ deelde de publikaties van Van 't Riet

persoonlijk en liet zijn mede­curatoren weten dat ze wel degelijk voldoende waren. Toen het nieuws van Van 't Riets komst naar buiten kwam, zegden een aantal artsen direct hun lidmaatschap van de vu­Vereniging op. Ze vonden de benoeming van Van 't Riet "een ernsti­ ge degradatie van de wetenschappelijke status van de vu". Ze kregen een ver­ klanng toegestuurd van het college van curatoren, waann duidelijk de hand van Donner herkenbaar is: "Curatoren wil­ len in de eerste plaats het misverstand uit de weg ruimen in zoverre in deze van een benoeming geen sprake is. De door u bedoelde privaatdocent heeft namelijk geen aanstelling in dienst van de Vnje Universiteit ontvangen en ont­ vangt ook geen honorarium vanwege de Universiteit. Alleen wordt hem door het ter beschikking stellen van de beno­ digde localiteit de gelegenheid geboden lessen in de leer der homoeopathische geneeswijze te geven. Het is dan ook bij de toelating van een privaatdocent niet aldus gelegen dat het door deze te geven onderricht voor rekening van de Universiteit kan worden gebracht."

Discriminatie Opmerkelijk is de manier waarop Don­ ner de omstreden status van de homeo­ pathie koppelt aan de moeilijke eerste jaren van de gereformeerde weten­ schappers. "Afwijzing van het verzoek tot toelating als privaatdocent in de ho­ moeopathische geneeswijze zou terecht als een moeilijk verdedigbare discrimi­ natie kunnen worden gezien. Zulk een discriminatie zou de Vrije Universiteit die juist tegenover de aanspraak op mo­ nopolie van de destijds gangbare weten­ schap zulk een harde strijd heeft moe­ ten voeren om voor haar standpunt er­ kenning te vinden ­ niet passen." Van 't Riet werd per 24 november 1961 aangesteld. In 1978 promoveerde hij op een proefschrift over de Duitse chirurg August Bier, een historisch werk dat geen nieuwe inzichten opleverde over de wetenschappelijke waarde van de homeopathie. Van 't Riet wist alleen re­ spect af te dwingen bij zijn collega's omdat hij zo'n beminnelijke man was. De faculteitsraad van medicijnen be­ twijfelde in 1983, toen Van 't Riet met pensioen ging, of er wel een opvolger moest komen. Het faculteitsbestuur stelde echter dat het niet bevoegd was om een nieuwe privaatdocent de deur te weigeren, en daarom kon de homeo­ pathische huisarts drs. C. Maas begin­ nen met zijn lessen op woensdagmid­ dag. De studenten zijn blijven komen, ook al krijgen ze er alleen studiepunten voor als ze het als vrij keuzevak in him pakket opnemen als. Slechts zo'n vijf studenten doen nu jaarlijks tentamen in de homeopathie. Maas gaat aan het eind van dit studie­ jaar met pensioen, en de (inmiddels Koninklijke) Vereniging tot bevorde­ ring van de Homeopathie In N ederland wil graag dat hij een opvolger krijgt. Het is echter onduidelijk of de faculteit vastzit aan het privaatdocentschap. Over de juridische status van het pri­ vaatdocentschap in de homeopathische geneesmiddelenleer heerst namelijk verwarring. In de huidige statuten van de vu wordt met geen woord gesproken over de mogelijkheid van de aanstelling van een privaatdocent. Het is dus maar de vraag of de vu verplicht is haar ho­ meopathische traditie tot in de eenen­ twintigste eeuw overeind te houden.

4,5 miljard voor EG-wetenschapsprogramma's Ritzen boekt succesjes binnen EG Frank Steenkamp De onderzoeksministers van de twaalf EG­landen werden het vorige week onder voorzitterschap van mi­ nister Ritzen eens over nieuwe pro­ gamma's voor kernenergie­onder­ zoek en biotechnologie en over ge­ meenschappelijke onderzoekscen­ tra. Bovendien komt er een miljard gulden beschikbaar voor Europese uitwisseling van onderzoekers. In totaal maakten de ministers 4,5 mil­ jard beschikbaar voor de Europese wetenschap Voor de onderzoeksprogramma's was drie jaar geleden al geld beschikbaar gesteld. Tijdrovende discussies tussen de Europese Commissie en het Euro­ parlement, waarbij de laatste het on­ derzoeksbeleid gebruikte om zijn moge­

lijkheden uit te testen, zorgden tot nu toe voor grote vertraging. Op een enkel onderdeel na zijn de belemmeringen voor de uitvoering van het derde 'EG­ Kaderpogramma' nu echter weggeno­ men. Ritzen behandelde eerst de punten waarvan in ambtelijk vooroverleg de laatste plooien waren rechtgestreken. Met een stevige vaart konden daarom de programma's voor biotechnologie (ruim 350 miljoen gulden) en kem­ splijtingsonderzoek (ongeveer 450 mil­ joen) worden afgehamerd. In het laatstgenoemde programma worden stralingsrisico's en reactorveiligheid on­ derzocht. Meer tijd kostte de discussie over het programma voor kernfusie, dat de komende vier jaar een miljard gul­ den kost. De twijfels over dat program­ ma groeien: terwijl de kosten steeds toenemen, vergt een commerciële reac­ tor nog wel veertig jaar onderzoek. De twaalf ministers werden het tenslotte

eens over voortzetting van het pro­ gramma, met enkele mitsen en maren. Die betroffen vooral het volgende stadi­ um: een mondiale samenwerking met de VS, Japan en Rusland, die op dit moment wordt voorbereid.

Rondreizen De zwaarste dobber hadden de minis­ ters aan het programma Human Capital and Mobility. In de voorbereiding was er een controverse tussen Noord­ en Zuideuropese landen ontstaan over de verdeling van 1,2 miljard gulden over twee onderdelen. De Zuideuropeanen wilden vooral beurzen voor jonge on­ derzoekers, voor de overige landen ging het ook om netwerken en uitwisseling tussen topcentra. Hierachter zat een verschil in belangen: de 'penfere' lan­ den willen zoveel mogelijk profiteren van de kennis van instituten in Noord­ en West­Europa. Bij de versterking van netwerken tussen die centra denken ze

minder belang te hebben. De kloof tussen de kampen was in de aanloop groot. Het noorden had 30 procent van het totale bedrag over voor 'beurzen'. De Italiaanse EG­commissa­ ris plus het Europarlement namen het voor het zuiden op en vroegen om het dubbele. Nederland kreeg tenslotte steun voor een compromis van 45 pro­ cent. Dat dit nog uren discussie kostte, kwam vooral door onenigheid over de vergoeding die ontvangende instituten zouden moeten krijgen. Italië en Spanje wilden zoveel mogelijk geld voor de uit te zenden onderzoekers zélf. Engeland, met zijn tot op het bot gesaneerde uni­ versiteiten, wilde vooral geld vrijmaken voor de instituten waar de onderzoe­ kers terecht komen. Men werd het eens over maximaal 15 procent vergoeding. De start van dit mobiliteitsprogramma zou betekenen dat er de komende vier jaar zo'n 4.000 a 5.000 onderzoekers door Europa gaan rondtrekken. Ook

gemeenschappehjke projecten, investe­ ringen in apparatuur en conferenties zouden een steviger basis krijgen. Het besluit was voor een ambtenaar van Ritzen dan ook reden om van 'een grote sprong voorwaarts' te spreken. "Voor uitvwsseling of opleiding van on­ derzoekers moest je vroeger naar de VS. Nu kan dat ook biimen Europa", aldus de ambtenaar. De start van het programma kan nog enkele maanden worden opgehouden als de zuidelijke landen zich opnieuw van de bekende Europese vertragings­ taktieken gaan bedienen. Enige ruimte daartoe is ontstaan doordat de Europe­ se commissaris, Pandolfi, maandag niet met het bereikte compromis akkoord ging. Daar de vakministers unaniem besloten, lijkt de ruimte voor vertraging echter beperkt.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen