Ad Valvas 1991-1992 - pagina 137

AD VALVAS 17 OKTOBER 1991

PAGINA 7

De slingerbeweging tussen conflict en consensus Professor Keman: "Ik ben altijd bij het beleid blijven hangen' Afgelopen dinsdag hield de politicoloog prof. Ha ns Keman zijn oratie aan de VU tijdens een driedaags congres over vergelijkende politicologie. Kema n is vooral geïnteresseerd in beleidsprocessen, "ik denk dat iedereen slechter a f is door conflicten onderling uit te vechten, want de sterkste zal altijd winnen." Een actueel conflict, de ruzie over de koers van de PvdA, ziet hij als linkse wetenschapper eindigen in de ondergang van die partij.

s ^ ' ,

'

^

Keman: "De PvdA gaat verloren" Foto NICO Boink, iÉiÉi%M.-Vt n»

Tom de Greet Ooit was politicologie omstreden, maar dat is lang geleden. De strijd woedde voornamelijk aan de twee hoofdstedelij­ ke universiteiten, met een duidelijke uitzaaiing naar Nijmegen. Hans Keman (43), die afgelopen dinsdag aan de v u zijn oratie hield als hoogleraar in de p o ­ liticologie, kan zich die tijd nog goed hennneren. Zijn leermeester was de p o ­ liticoloog Gijs Kuypers. Keman: "Ik heb met die m a n gigantische slagen ge­ leverd, vier jaar lang zijn we hier aan het rollebollen geweest. D a t was trou­ wens in deze kamer. Aanvankelijk was dat als student en later een tijdje als as­ sistent." Kuypers had in 1973 zijn hoofdwerk Grondbegrip van de politiek gepubli­ ceerd, dat een sterk beleidsmatig karak­ ter had. D e stemming onder een groep studenten, waaronder Keman, was een­ voudig "dat kan niet zo'n boek, daar moet je je tegen verzetten". ­ Maar waarom kon dat n iet? "Omdat wij er ten eerste vanuit gin­ gen..." ­ Dat hij hoogleraar was en het dus wel fout zou hebben . "Dat is een. T e n tweede hanteerde hij een heel duidelijk normatief uitgangs­ punt. Bij h e m was het niet vrijheid, ge­ lijkheid en broederschap, maar vrijheid en ontplooiing binnen een samenleving waarin de solidariteit en de zorg voor anderen voorop stonden. Je kunt ge­

AVC/VU

>i.iitifMi:eÊti^i

woon wel zeggen dat dat eigenlijk Abra­ ham Kuyper was." ­ Dat waren dus de politieke vooron derstel­ lingen van Gijs Kuypers? "Ja, en die heeft hij altijd met verve ver­ dedigd. Hij was tegen het liberalisme, hi) hing gewoon keurig de antirevolu­ tionaire leer aan. Maar die had hij na­ tuurlijk wel een beetje aan de moderne tijd aangepast. Hij had er een theorie aan vastgeknoopt. Wat D e n Uyl de maakbaarheid van de samenleving noemde, heette bij h e m simpelweg het vormgeven van de samenleving als ge­ heel. En dat heeft mij altijd geïntri­ geerd." "Ik heb mij dus vier jaar lang, met wis­ selende mensen, fanatiek op zijn publi­ caties geworpen. Waar zitten de fouten? Ik denk dat wij heel terechte kritiek hebben geleverd. Maar tegelijkertijd heb ik daardoor zijn werk heel goed leren kennen en ook leren apprecië­ ren." Socialist zijn en als politicoloog belang­ stelling hebben voor beleidsprocessen; het eerste besloot Keman al op de mid­ delbare school, van het tweede raakte hi) in de ban door de strijd met Kuy­ pers. Keman: "Het heeft inderdaad sporen nagelaten. Ik ben altijd bij het beleid blijven hangen. Geen andere po­ liticoloog van mijn generatie neemt uit­ eindelijk als uitgangspunt het proces dat leidt tot interventie in de samenle­ ving en tot het vormgeven van maat­ schappelijke relaties. D a t vind ik nog steeds heel verbluffend, want in de lan­

den om ons heen en in de Verenigde Staten gebeurt dat wel." In zijn oratie Over politicologie: maat­ schappelijke con flicten en politieke con sen ­ sus als paradox beschrijft Keman een kringloopproces dat de grondslag vormt "voor de verklaring van de wijze waar­ op in een samenleving maatschappelij­ ke conflicten oplosbaar zijn via politieke besluitvorming en beleidsvorming..." Keman: "Ik spreek geen waardeoordeel uit of consensus goed of slecht is. Al­ leen door het conflict te kennen kun je ook de mogelijkheden en onmogelijkhe­ den nagaan voor consensus in de sa­ menleving. En volgens mij is dat pad van conflict en consensus te vaak ge­ scheiden bewandeld. Er was een aantal mensen dat altijd riep er het harmonie behoort te zijn, een norm die bij wijze van spreken als een paal boven water staat en niet voor discussie vatbaar is. N o u , dat is door het conflictdenken in de jaren '60 wel onderuit gehaald. Wat ik geprobeerd heb aan te geven is de pendelgang, de slingerbeweging tussen conflict en consensus. Ik denk dat ie­ dereen slechter af is door conflicten on­ derling uit te vechten, want de sterkste zal altijd winnen."

Sovjetunie Het meest omvangrijke verzamelwerk in de boekenkast van Keman is het donkerbruine, ongeveer veertig delen tellende werk van Lenin. Keman: " O p de middelbare school besloten een vriendje en ik socialist te worden. We zijn toen naar de ambassade van de

Voor de politicologen gaat het allemaal te snel H e b je n e t e e n m o o ie theori e over de O o s t ­ W e s t v e r h o u d i n g e n o n t ­ wikkeld, valt d e Berli jnse m u u r . H e t i s heel w a t politicologen over­ k o m e n . D e poli ti eke ontwi kkeli n­ gen gaan z o snel dat d e poli ti colo­ gen ze m a a r moei li jk k u n n e n b i j ­ h o u d e n . N e t is er e e n verklari ng gevonden voor d e verdwi jnende nationale gevoelens i n E u r o p a , b e ­ gint d e s t a m m e n s t r i j d opn i euw: weg verklari ng. E n h e b je als g o e d g e l u i m d e poli ti coloog g e c o n s t a ­ teerd dat autoritaire r e g i m e s sta­ bieler zi jn d a n de d e m o c r a t i e ë n , dan gaan alle autori tai re r e g i m e s onverwacht t e n o n d e r . H e t i s v o o r d e politicoloog n a u w e ­ lijks n o g te b e h a p p e n , vi ndt ook Stefano Bartoli ni , d e z e week e e n van d e sprekers o p h e t Symposi­ um Comparative Politics, e e n b i j ­ e e n k o m s t v a n politicologen ui t d e hele wereld over d e ontwi kkeli ngen in d e vergelijkende poli ti cologi e. "Ik b e n h e t zat o m theori eën te z i e n k o m e n e n g a a n " , hi eld B a r t ­

olini h e t publiek i n e e n slecht g e ­ vuld A u d i t o r i u m v a n d e v u voor. D e snelle ontwi kkeli ngen i n h e t vakgebied m o e t e n afgeremd w o r ­ den d o o r m e e r nadrti k te leggen o p factoren di e d o o r d e geschi edeni s h e e n constant bli jven. Volgens Bartolini i s het p r o b l e e m v a n d e snelle veranderi ngen d a a r m e e wellicht te bestri jden. Wellicht i s é é n p r o b l e e m dan o p ­ gelost, m a a r H a n s D a a l d e r , 's lands pi oni er o p h e t gebied v a n de vergelijkende poli ti cologi e, wi st er nog wel m e e r o p te n o e m e n : "Er zijn zoveel bladen o p on$ vakge­ b i e d " , z e i hij in perfect E n g e l s , "dat w e e e n blad nodi g h e b b e n dat al die b l a d e n b e s t u d e e r t . " E r dreigt volgens D a a l d e r bovendi en e e n scheuri ng i n h e t vakgebied als de zeer gespeci ali seerde ci jfer­fre­ aks e n groots denkende generali s­ ten ni et nader tot elkaar k o m e n . D e Engelsman lan'Budge was het daar m e e eens: e r m o e t eerst m a a r

eens fli nk onderzoek verri cht w o r ­ den voordat d e grootse theori eën uit de kast w o r d e n gehaald. Zi jn eigen 'Great Theory', te weten dat de poli ti ek h e t best te begrijpen i s door ui t te gaan v a n h e t idee dat m e n s e n i n d e politiek rati oneel kiezen, bleek hi j voor de g e l e g e n ­ heid ni et berei d overboord te z e t ­ ten. D e theori e z o u namelijk b e ­ vestigd kunnen worden door veel data te v e r z a m e l e n e n te b e s t u d e ­ r e n . D e zwakhei d v a n deze r e d e ­ nering ­ dat er wellicht nooi t g e ­ n o e g data zi jn e n B u d g e d e s o n ­ danks i n zijn 'Great Theory' kan blijven geloven ­ vi el geen van d e aanwezige poli ti cologen o p . M a a r m i s s c h i e n k w a m di t doordat de a u t o m a t i s c h e bli nderi ng w e e r e e n s m e t oorverdovend lawaai v o o r d e r a m e n s c h o o f e n iedereen i n het A u d i t o r i u m d e kwestie alweer v e r ­ geten w a s toen d e t o c h al z o gri jze h e m e l e e n m a a l ui t het zicht w a s v e r d w e n e n . A c h , h e t leven v a n e e n politicoloog i s zwaar. (EE)

Sovjetunie gedaan met de mededeling dat wij ons wilden verdiepen in het so­ cialisme. T o e n kregen we een paar bro­ chures, maar die vonden wij niet zo in­ teressant. Dat was meer propagan­ damateriaal. N e e , zeiden wij, wij willen echte werken hebben. N o u , dat was goed. O p de zolder stonden eindeloze rijen verzameld werk van Lenin. Ze zei­ den: 'Neem maar m e e ' . " H e t vriendje van toen is inmiddels de rechterhand van de Rotterdamse burgemeester Peper. In 1975 werd Keman bij de in diepe conflicten verzonken politicologen van de Universiteit van Amsterdam aange­ steld. Hij begon er met de gedachte 'nu gaan we linkse wetenschap bedrijven', maar op den duur werd "alles gedomi­ neerd door persoonlijke conflicten en geschiedenissen, waar ik bij wijze van spreken nauwelijks weet van h a d . " Een paar jaar later vond hij aansluiting bij een internationale groep van marxis­ tisch georiënteerde onderzoekers. "Wij hebben ons toen als generatiegenoten heel concreet beziggehouden met on­ derzoek naar wat toen staatstheorieën heetten. M e t zijn allen linkse weten­ schap beoefenen bleek toen in een an­ dere constellatie wel te kunnen. D a t was voor mij een verademing."

PvdA Een oratie over de verklaring van maat­ schappelijke beleidsprocessen en een proefschrift eind 1988, waann de soci­ aal­democratische partijen uit achttien landen werden vergeleken. H o e staat het met de ziekte van de PvdA op dit moment? Keman: "Volgens mij is de PvdA na D e n Uyl in de fout gegaan. M e n heeft het sociale aspect, de verzor­ gingsstaat, gehandhaafd. Maar men heeft onvoldoende duidehjk gemaakt, misschien komt dat ook wel door de tijdgeest, dat de PvdA ook nog een eco­ nomisch programma heeft, dat de partij daar ideeën over heeft die gebaseerd zijn op normen en waarden." ­ Staat de PvdA niet veel meer voor de keus zich om te vormen tot een progressieve volkspartij, omdat de traditionele aan han g aan het verschrompelen is? "Ik kan antwoorden als wetenschapper en als mens. Ik heb natuurlijk als mens mijn eigen geschiedenis en mijn eigen verbondenheid met de beweging. In mijn proefschnft heb ik beschreven wat er gebeurt met sociaal­democratische partijen die een volkspartij worden. Dat betekent een beetje ontideologisering, waardoor men greep krijgt op grotere segmenten van de electorale markt. N o u , daar wordt ik niet vrolijk van." ­ Als weten schapper of als men s? "Alle twee, want ik denk dat daarmee gewoon een aantal normen en waarden overboord gaan, die heel goed zijn voor een partij die in ieder geval oorspronke­ lijk vanuit de arbeidersbeweging is op­

gericht." ­ Wat voor waarden en n ormen ? "Sohdariteit, want die verdraagt zich niet met het rationele calculeren." ­ Maar de burger zit toch niet meer op soli­ dariteit te wachten ? "Ja precies, en daarom moet je die soli­ dariteit overeind houden. D e kwestie van de WAO, mensen die op termijn bij­ standtrekkers worden. Dat is ­ bij wijze van een zuiver persoonlijke uitspraak ­ een onrechtvaardige ontwikkeling. D e positie van een groep die als het ware nog niet eens zo goed af was laat je ver­ slechteren. Je plaatst die groep naast een andere groep die al slecht afwas. Dus het gaat om een neerwaartse ont­ wikkeling. D a t vind ik een onrechtvaar­ dige zaak. Iets dat je verworven hebt, moet je verdedigen." ­ Dat beteken t dat er op zijn min st ieman d moet zijn die die verworvenheden verde­ digt. Maar de PvdA doet dat met meer. "Nee, dus gaat die partij ook verloren, om het maar heel cru te zeggen. Mis­ schien gebeurt dat, als de huidige koers wordt doorgezet, in het jaar 2000. D a t gedoe van Jan Schaefer heeft ook hele­ maal geen zin. Ik vond het het meest ergerlijke en slechte huiswerk dat er maar gedaan is. Zo in de trant van: we zijn een democratische partij en we zoe­ ken de beste oplossing voor de burger. Daar koop je allemaal niets voor." "Het gaat sterk lijken op de ontwikke­ ling die de Labourparty in Engeland heeft doorgemaakt. Daar zet de tendens tot een volkspartij zich door. Elk nega­ tief element wordt er daar ogenblikke­ lijk uitgegooid. In Engeland is dat wel een overlevingsstrategie, want men heeft daar een ander kiesstelsel. De PvdA zit echter niet in een dergelijke si­ tuatie, want wij hebben een evenredig kiesstelsel en wisselende coalities." ­ Maar een kleine PvdA legt het helemaal aftegen het CDA. "Ja, maar het is de vraag of je moet re­ geren." ­ Buiten de regering maakt je voor de zwakkeren helemaal n iets klaar. "Op grond van mijn proefschrift heb ik al eens eerder beweerd dat de PvdA een verkeerde koers dreigt te gaan varen. Men toont nu een zekere inschikkelijk­ heid. En men wedt op het paard van de sociale regelingen. Maar dat doet het CDA o o k .

­ Daar on derscheiden ze zich n iet door. "Dat is zo. Maar hoe doe je dat wel? Door economische oplossingen te vin­ den voor een aantal problemen, en daar hebben ze geen gedachten over."

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen