Ad Valvas 1991-1992 - pagina 565

AD VALVAS 1 JUNI 1992

PAGINA 7

Betere selectie van aio's moet bedrog beperlcen Dit is het tweede deel van een tweeluik over bedrieglijke praktijken van assistenten in opleiding. Na het plagiaatgeval van vorige week volgen nu de verhalen van drie aio's die ontslag hebben moeten nemen omdat hun begeleiders hen verdachten van het vervalsen van onderzoeksresultaten. Kl-^^

'Het gaat nu op z 'n jan-boerefluitjes'

coBoink AVC/VU

Frank van Ko fschooten De chemicus prof dr C de Harder is maar ternauwernood ontsnapt aan ern­ stig gezichtsverlies Hij zou samen met een van zijn aio's publiceren over een voor hem nieuw onderwerp in een vooraanstaand chemisch tijdschrift Een referee die de redactie van het tijd­ schrift had ingeschakeld om het stuk te beoordelen, vond de experimentele re­ sultaten te mooi om waar te zijn en liet dit weten aan De Harder De hoogleraar had de gegevens van zijn aio zonder meer vertrouwd, maar kreeg nu argwaan en ging in het weekeinde naar zijn laboratorium om in alle rust de logboeken en de onderzoekspapieren van zijn aio te controleren Hij stuitte op een spectrum dat geproduceerd was met behulp van de proton­NMR­spec­ troscoop, een apparaat waarmee ook in de Buck­affaire zeer verdachte grafie ken zijn gegenereerd Met de NMR wor­ den magnetische golven van uiteenlo pende frequenties door een oplossing gezonden, waardoor de waterstofato men van de te onderzoeken stof gaan resoneren, afhankelijk van de plaats die ze innemen in de chemische structuur Dat levert een grafiek op met diverse pieken Als de hoofdcomponent van de stof makkelijk oplosbaar is kan de NMR­ spectroscoop zo'n grafiek razendsnel produceren Het is dan voldoende om een of twee pulsen door de stofte stu ren

Verontreiniging Uit de uitdraaien die De Harder tussen de papieren van zijn aio vond, bleek dat de NMR m dit geval wel 20 000 pulsen had uitgezonden voordat de grafiek tot stand was gekomen De Harder conclu­ deerde dat de aio zijn gegevens bewust had vervalst door een zeer slecht oplos­ bare verontreiniging te gebruiken om het patroon te simuleren dat de hypo­ these kon bevestigen Hij gunde de aio echter nog even het voordeel van de twijfel omdat deze stug bleef volhouden dat hij zijn werk goed gedaan had De Harder nodigde hem uit de stof het weekeinde daarna in zijn bijzijn te syn­ thetiseren Dat mislukte en nu stelde De Harder hem voor de keuze of ont slag nemen of op het lab uitleggen hoe het zo ver had kunnen komen, als een soort wijze les voor de andere lab­me­ dewerkers Dat laatste wilde de aio niet

en hij nam ontslag, overigens zonder te bekennen dat hij de zaak had geflest De Harder liet hem weten nooit als re­ ferentie te willen optreden en alles in het werk te zullen stellen om zijn carriè­ re m de chemie te dwarsbomen De voormalige aio heeft nu echter toch een baan bij een chemisch bedrijf, want dat heeft geen inlichtingen over hem inge­ wonnen bij de universiteit

Carrièremaker Het IS het enige geval van bedrog dat De Harder in zijn vijfentwintigjarige loopbaan heeft meegemaakt De aio was volgens hem een carrièremaker, die de wetenschap alleen maar als vehikel gebruikte om maatschappelijk aanzien te krijgen De Harder "Dit soort be­ drog kun je alleen voorkomen door ont­ zettend alert te zijn De begeleider van een aio moet zijn taak daarom heel seri­ eus opvatten Het is een wisselwerking waarbij een begeleider in staat moet zijn zichzelf op hetzelfde niveau te stel­ len als de aio Ik vraag me af of dat al­ tijd gebeurt Bij zo n aio als deze is dat niet voldoende Die had ik de hele dag op zijn vingers moeten kijken, wat na­ tuurlijk onmogelijk is " Bovenstaand verhaal heeft zekere paral­ lellen met het drama dat zich heeft af­ gespeeld in een medisch laboratonum aan een andere universiteit De begelei­ der van de aio wist zich geen raad toen hij begon te twijfelen aan de spectacu­ laire resultaten van de man Ook deze wetenschapper zou samen met de aio publiceren Het artikel was zelfs al ge­ accepteerd door een medisch tijd schrift, hoewel er nog wat kleine wijzi­ gingen moesten worden doorgevoerd Het toeval wilde dat een andere aio van de begeleider met een vergelijkbaar on­ derzoek bezig was, en de gebruikte techniek met kon reproduceren Dat leidde tot ruzie en de verdachte aio kreeg opdracht zijn experiment te her­ halen De hoofdanalist van het lab bleef voort­ durend in de buurt van de aio, en er ge­ beurde niets in het reactievat Nadat hij even weg was geweest zat er echter plotseling wel een schitterend reactie­ produkt in Dat vond de analist zo toe­ vallig dat hij verlangde dat het expen­ ment nog een keer werd herhaald Dit­ maal gebeurde er helemaal mets De begeleider besloot daarop het artikel terug te trekken, en het contract van de

aio, die bijna vier jaar bezig was, niet te verlengen De beschuldiging van fraude is nooit uitgesproken De betrokkenen vermoeden dat hij de werkdruk met meer aankon omdat hij te veel dronk Prof dr P Langeweg, een hoogleraar van een andere universiteit, heeft het geval op de voet gevolgd, omdat de be­ geleider hem opbelde om zijn hart te luchten en om advies te vragen Deze hoogleraar verbaast zich er naar aanlei­ ding van deze affaire over dat de selec­ tie van aio's nog geen onderwerp van studie IS geweest Langeweg "We weten allemaal dat het een flinke druk op aio's legt dat zij binnen vier jaar prestaties moeten leveren Dat geldt zeker in de natuurwetenschappen en in de geneeskunde Het zijn met alleen de hersenen die bepalen of een aio succes­ vol zal zijn, maar ook zijn karakter en werkwijze De selectie gebeurt nu toch op z'n jan­boerefluitjes, want onderzoe­ kers die aio's aannemen hebben daar geen opleiding voor gehad Die erva ring moeten ze dus met de nodige mis­ kleunen opbouwen Als blijkt dat frau­ degevallen vaker voorkomen, en als blijkt dat die zijn terug te voeren op een gevoel van onmacht van de aio, dan moeten de universiteiten daar iets aan doen," meent Langeweg Eventueel zouden de eisen waaraan aio's moeten voldoen omlaag moeten, hetzij door minder publikaties van hen te verwach ten, hetzij door een minder hoge kwali­ teit te verlangen Langeweg vindt het in elk geval belang­ rijk dat begeleiders voldoende tijd vrij­ maken voor hun aio's

Slachtoffer Assistent in opleiding drs B Landau heeft vorig jaar ontslag genomen bij het medisch lab waar hij werkte Hij vindt dat hij het slachtoffer is geworden van de werksfeer die daar heerste Een aio zou nauwelijks hebben meegeteld "Ik heb het eerste jaar heel hard gewerkt, maar werd met betrokken bij de weten­ schappelijke zaken waarover ik graag had willen meedenken De vakgroep waar ik werkte was heel elitair Ze orga­ niseerden bijvoorbeeld denktank­week­ einden voor een heel select gezelschap Alleen de mensen met een titel moch­ ten mee naar een hotel, terwijl de re­ search­analisten thuis konden blijven " Het uitblijven van erkenning voor zijn werk heeft volgens Landau sterk bijge­

dragen aan de gokverslaving die hij tij­ dens zijn aio­schap ontwikkelde, en die zijn positie uiteindelijk onhoudbaar maakte Na zijn ontslag heeft hij zijn verslaving snel onder bedwang gekre­ gen, wat volgens hem bewijst dat de werksituatie er debet aan was Dr M S chepers, de verantwoordelijke man binnen de vakgroep, vertelt een wat ander verhaal over de gebeurtenis­ sen die hebben geleid tot Landaus ont­ slag De aio bleek vaak te liegen om zijn regelmatige afwezigheid te kunnen ver­ klaren tegenover zijn collega's Die twij­ felden er bovendien aan of hij bepaalde experimenten wel had uitgevoerd Schepers eiste daarom op zeker mo ment van Landau dat hij zijn ruwe on­ derzoeksresultaten bewaarde, om aan te tonen dat hij alle experimenten werke­ lijk uitvoerde Een paar maanden later bleek hij met te kunnen voldoen aan deze voorwaarde Een computerschijfje bleek volgens Schepers plotseling on­ vindbaar, evenals computeruitdraaien met ruwe gegevens Bovendien kwam Landau afspraken om zijn proeven te demonstreren aan analisten met na Landau ontkende tegenover S chepers dat hij de proeven niet had gedaan, en houdt ook nu nog vol dat hij onschul­ dig IS aan bedrog Dit zou blijken uit het feit dat zijn directe begeleider hem na zijn ontslag heeft laten weten dat de publikatie waar de omstreden proeven deel van uitmaakten, was aanvaard door een wetenschappelijk tijdschnft Zijn begeleider heeft dit artikel volgens Schepers echter alsnog ingetrokken, omdat hij de gegevens niet vertrouwde Landau zit nu in militaire dienst en zegt daarna alsnog aan de slag te willen in de wetenschappelijke wereld

Lastig Zijn uit deze voorbeelden van bedrieg­ lijke aio­praktijken conclusies te trek­ ken over het functioneren van het aio­ stelseP Dat is lastig, omdat moeilijk valt te achterhalen hoe vaak dit soort be­ drog voorkomt Aio's doen vaak onder­ zoek op onontgonnen terreinen, en dat maakt ontdekking van bedrog moeilij­ ker Bovendien houden de begeleiders de kwestie meestal zorgvuldig buiten de publiciteit, omdat ook hun eigen repu­ tatie in het geding is Ze doen het daar­ om liever af als een 'incident' De hier beschreven gevallen kwamen dan ook pas na het nodige speurwerk

boven tafel Misschien hebben de bege­ leiders gelijk dat het om incidenten gaat, misschien ook met Als deze 'inci­ denten' zich met enige regelmaat voor­ doen IS er toch sprake van een patroon dat nadere bestudenng verdient En is er enige reden om aan te nemen dat aio's (en wetenschappers) betere men­ sen zijn dan de doorsnee burger' Het IS waarsL­hijnlijk met toevallig dat drie van de vier (vermeende) bednegers in de medische wetenschap werkten Medici­begeleiders die zich naast hun ziekenhuistaken ook nog bezighouden met wetenschappelijk werk zullen vaak een te gejaagd bestaan leiden om zich te verdiepen in de noden van hun assis­ tenten m opleiding Bovendien werkt de strenge hiërarchie in de medische wereld in de hand dat jonge weten­ schappers zich desnoods door hst en bedrog omhoog werken naar de maat­ schappelijke top Bj het plagaatgeval n het Nederlands Tjdschrft voor Geneeskunde (zie deel 1) zijn de echte namen gebru kt omdat het onderzoek voor d t art kei n euwe gegevens heeft opgeleverd d e onbekend waren aan de meeste betrokkenen De namen van de betrokkenen bij de dr e vervalsingszaken zjn op verzoek veranderd

Oproep Voor mijn onderzoek naar bedrog, plagiaat en gesjoemel met onder­ zoeksaanvragen in de wetenschap roep ik lezers van dit blad op de volgende vragen te beantwoorden • Hoeveel gevallen van bedrog, plagiaat etc door Nederlandse we­ tenschappers vermoedt u/kent u ' Geef een korte omschrijving (aard, plaats, vakgebied, betrokkenen, jaar) ervan • Wat heeft u gedaan om uw ver­ moeden te toetsen/ hoe is het aan het licht gekomen' Wat was het re­ sultaat' • Wat IS uw functie' • Als u dit mondelmg (desge­ vraagd anoniem) wilt toelichten, geef dan uw naam en adres Bnef sturen naar Frank van Kolf­ schooten, Postbus 75956, 1070 AZ Amsterdam

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen