Ad Valvas 1991-1992 - pagina 107

AD VALVAS 3 OKTOBER 19911

I PAGINA 5

Zeekoeten, die vaak op steile rotsen broeden, hebben eieren met een zeer kleine 'draaicirkel'. Zo wordt het risico dat het ei van de klif stort, verkleind

Anne Pek

Een ei hoort erbij". Dat moet Gert van Maanen, wetenschapsvoorlichter van de vu, gedacht hebben toen hij brainstormde over de bijdrage van de vu aan de wetenschapsweek. De meeste mensen reageerden aanvankelijk wat la­ cherig op Van Maanens idee, maar vonden het ei daarna toch wel een sma­ kelijk onderwerp. Woensdag 9 oktober is het zover. Dan zal, voor een hopelijk eivol auditorium, een tiental weten­ schappers het ei van alle kanten belich­ ten. Wat er zo boeiend is aan een ei? Gert van Maanen, die woensdagmorgen om ien over tien zelf de spits zal afbijten, eet dat met een wedervraag meteen [duidelijk te maken. Of de verslaggeef­ jster soms uitsluitsel kan geven over de rangende kwestie wat er eerder was, e kip of het ei? Nee, dat dacht hij al. 'ie vraag zal hij de negende dus beant­ 'oorden. Een tipje van de sluier wil hij , nu wel oplichten. Paleontologen heb­ ; ben fossiele reptiele­eieren gevonden die dateren uit de tijd van de dinos­ aurussen; fossiele vogels van die leeftijd zijn tot nu toe nog niet aangetroffen. Voeg daarbij de wetenschap dat de ; vogel, en daarmee de kip, voortkomt . uit het reptiel en de conclusie ligt voor de hand. Aijse de Vries, van het Centrum voor Pluimvee Onderzoek en Voorlichting raor de Pluimveehouderij, zal zijn licht aten schijnen over de smaak van ei­ _ iren. "Wat is smaak?", daarover zal hij •zich buigen. De manier waarop de con­ sument tot zijn smaakoordeel komt is oeilijk meetbaar. Bij de waardering an een produkt spelen immers ook aken als het imago van dat produkt ee. Waarom eet de consumen.t zijn ei et smaak op of schuift hij het juist algend van zich af? Het antwoord op deze vraag is van het grootste belang voor de Hollandse hoenderpopulatie.

ter bij huis eveneens zo'n "fout" aan te wijzen. Het grote water dat Amsterdam met de Zuiderzee verbond, ons allen welbekend onder de naam "het IJ", had naar haar idee eigenlijk "het ii" (of, in modem N ederlands, het Ie) moeten heten. Bewijs voor deze stelling is dat je in heel Nederland riviertjes vindt die de A werden genoemd, een benaming die in dialecten vaak in E of Ii veranderde. Plaatsnamen als Edam, Middelie en Krommenie zijn hierop terug te voeren. In Waterland, het gebied net boven het IJ, groeiden naam en lidwoord vaak aan elkaar vast; daar stuit je overal op ideeën. Kortom, de klank "ii" verwees in de omgeving van Amsterdam naar een waterloop. Het ligt voor de hand dat het IJ zijn naam ook aan dit gebruik dankt. Misschien kan de gemeente Am­ sterdam bij het opkalefateren van de IJ­ oevers meteen deze fout even herstel­ len?

Een alledaags thema voor een breed publiek van veel kanten belichten, dat is één van de bedoelingen van de wetenschapsweek. In de toekomst zal de VU daar ook een bijdrage aan gaan leveren. Als opmaat de dag van het ei. Een tipje van de sluier opgelicht over een hilarisch onderwerp.

Kunst

t

Koken, bakken, pocheren Mensen die meer willen weten over de chemische eigenschappen van het ei inoeten na de koffiepauze het oor te lui­ steren leggen bij de lezing van professor Bast, hoogleraar moleculaire farmaco­ logie aan de vu. Wat gebeurt er met iCen ei als je het kookt, bakt, pocheert of klopt? Interessante kost voor culi's en foodies. Wie bij het woord 'ei' alleen aan ome­ letten, souffles en kippesoep denkt, fheeft niet goed opgelet toen pa de bloe­ anetjes en de bijtjes besprak. Ook zoog­ |dieren vinden hun oorsprong in het ei. ,Maar wat is de rol van het mannelijk |zaad bij het ontstaan van nieuw leven? Eind zeventiende eeuw werd deze (kwestie heftig bediscussieerd door de 'jcoming men van dat moment, de na­ ijtuurwetenschappers. De uitvinding van Ide microscoop, door onze landgenoot Van Leeuwenhoek, speelde daar een belangrijke rol bij. In hun "enthousiasme voor de microscopisch kleine wereld gooiden de heren alles wat hen voor­ handen kwam onder de lens; zo raakte men onder andere de mannelijke zaad­ cel op het spoor.

Lodewijk Palm, verbonden aan het In­ stituut voor Geschiedenis der N atuur­ wetenschappen in Utrecht, zal op de gevolgen van deze ontdekking ingaan tijdens zijn lezing "Ovisten versus Ani­ maculisten". Uit het feit dat de sperma­ tozoa zich konden voortbewegen en de vrouwelijke eicel niet, meenden sommi­ gen te mogen concluderen dat de le­ vende zaadcel het "dode" ei tot leven wekte. In de zaadcel was de ongeboren mens al in miniatuur aanwezig; de eicel dienden in hun optiek slechts als voed­ sel voor het nieuwe leven. Tegenover deze animaculisten stonden de ovisten, aanhangers van de opvatting dat het ei een kant'en klaar wezentje bevatte en dat de rol van de zaadcel er slechts in bestond het groeiproces op gang te brengen. Is deze discussie een histori­ sche curiositeit? Enkele katholieke heren hebben eind jaren tachtig nog ge­ poogd de superioriteit van de man te grondvesten op het beeld van de actieve zaadcel versus de passieve eicel...

Cartografie Na de lunch, incompleet zonder brood­ je ei of omelet, treedt Boudevidjn Büch op. Hij zal enige serieuze woorden vdj­ den aan het Ei van Columbus. Wat de strekking van zijn betoog zal zijn, kon en wilde hij nog niet zeggen, maar zijn kennis inzake de ontdekker van de nieuwe wereld heet groot te zijn. Daarna is het de beurt aan dr. Wattel

[Frits Bolkestein gooide weer een knuppel in het oenderhok. Het minimumloon kon wat hem be­ treft wel met 30% omlaag. De meeste minimum­ loners zijn immers toch geen kostwinner, dus kun­ nen ze wel met minder toe. Verlaging zou een ver­ groting van het aantal arbeidsplaatsen tot gevolg hebben. Werk boven inkomen: een nobel streven van een liberaal, wiens electoraat overwegend bo­ venmodaal is. Bolke koppelde er echter een argu­ ment aan vast dat me boeide: de nieuwe banen zouden vooral gevonden kunnen worden in de dienstensector. Reparaties, die nu te duur zijn zouden door een verlaging van het minimumloon wél uitgevoerd kunnen worden. Dat is een mooi ding. Wie plakt nu haar banden nog als je in de Warmoesstraat voor een geeltje een junk blij maakt en van een nieuwe fiets wordt voorzien? En wie laat zijn schoenen nog verlappen als je voor hetzelfde geld twee paar nieuwe hebt? Ik onder andere, maar meer omdat ik me zo hecht aan aardse zaken als Gazelles en Dachsteins. En aan piano's. In de loop van de tijd was ik in het bezit van twee oudjes: een bovendemper en een onderdemper. Het bleek niet mogelijk van twee halve, één hele piano te maken. Met fietsen lukt dat meestal wel en die hebben ook twee pedalen. Van de ene piano deed de helft van de toetsen het met en de ander was verrijkt met een scheur in de zangbodem, iets dat voor piano's funest schijnt te ziin. De deskundige rekende me voor dat reparatie 5000 gulden zou kosten... per stuk. Arbeidsloon,

van de vakgroep wiskunde van de vu. Een mathematicus en een ei ­ geen voor de hand liggende combinatie. Tenzij de mathematicus een voorliefde heeft voor cartografische kwesties. Wat­ tel heeft die en spreekt met zichtbaar plezier over de verschillende mogelijk­ heden om een gebogen oppervlak om te zetten in een vlakke tekening. Hij zal enige cartografische methoden op het ei toepassen en het zo in kaart brengen. Om te tonen dat iedere kaart, hoe zorg­ vuldig ook, de werkelijkheid geweld aandoet, zal Wattel de wereld op een ei projecteren. Ook Nederland valt die eer te beurt. En wel op zo'n manier dat Den Haag het centrum van het land zal lijken: "Het ei vanuit Haags perspec­ tief'. Verder zal hij aandacht besteden aan het verband tussen de vorm van het ei, de interne druk en de oppervlaktespan­ ning. Het ei begint immers als een zachte, schaalloze bol en eindigt in een druppelvormige dop. Hoe zijn de om­ standigheden op het moment dat de schaal verhardt? Wattel probeert ze in een drukvergelijking samen te brengen. Meepuzzelen mag. Even moet het biologische ei plaats maken voor de taalkundige ei. Dr. Phi­ lippa van het instituut voor Neerlandis­ tiek van de Universiteit van Amsterdam gaat kort in op de verschillen tussen de lange en de korte ei. De ij werd oor­ spronkelijk heel anders uitgesproken

Bram Bos

Ook een politicus kan soms toe zijn aan recycling mijnheertje! Zó gehecht was ik er nou ook niet aan, maar wat te doen met twee oude piano's als je niet bij het corps zit? Dit weekeinde heb ik ze eruit gegooid, deze verschoppelingen van de wegwerpcultuur. Twee foutgeparkeerde piano's in een straat in de Pijp. Snaren goed, toetsen goed, mechaniek nog redelijk en toch ten dode opgeschreven. Maandag zou de stadsreiniging hen naar de laatste rust­ plaats brengen. Zouden ze misschien gered wor­ den door een algehele verlaging van het mini­ mumloon? Ze werden gered door mensen met meer clemen­ tie voor deze vooroorlogse klavieren dan ik. Man­ nen met een karretje namen de eerste mee, op de

dan de ei; zij vindt haar oorsprong in de verlengde i. Een woord als lijf werd dus geschreven als liif en ongeveer zo uitge­ sproken als lief. Deze curieuze klank­ verandering vind je ook terug in de Ne­ derlandse benaming van de steden Ber­ lin en Paris. Volgens Philippa valt dich­ Naast de Dag van het Ei vinden er in de Wetenschapsweek a a n de VU nog twee activiteiten plaats. Op donderdag 10 oktober wordt met een romantisch muziekprogra mma in de hal van het hoofdgebouw het Studium Génera le­progra mma "Eigentijdse Roma ntiek" geopend. Lies Akkerman (mezzo sopraan), Janet Stratingh (pia no) en EUen Klapstra (sopra a n) brengen vanaf 12 uur een aantal liederen en aria's ten gehore. De middag wordt om 15.30 uur besloten met een lezing van prof.dr. F.J. van Ingen (hoogle­ raar Duitse Letterkunde) in zaal llA­05 over "Romantiek in Duits­ land". De faculteit natuurkunde en sterrenkunde houdt haar jaarlijkse VWO­dag op vrijdag ll>oktober onder het motto "Na tuurkunde ­ Grensverleggend". Middelba re scholieren kunnen door middel van demonstraties, rondleidingen en zelf experimenteren kennis maken met de natuur­ en sterrenkunde.

gok dat deze beter was dan de hunne. De ander werd door kennelijke penose op een imperiaal ge­ laden en naar Lelystad getransporteerd. Mooi kas­ sie man! Onvermijdelijk komen ze eens echt op de schroot­ hoop terecht. Maar het zint me niet dat piano's als deze niet reparabel zijn, althans niet binnen rede­ lijke financiële grenzen. De kast, de snaren en de hamertjes zijn nog in goede doen, toch gaan ze in­ tegraal weg omdat ze samen niet meer helemaal functioneren. Materiaal is kennelijk een minder schaars goed dan arbeid. Geschoolde arbeid. Mensen die banden plakken, schoenen verzolen en piano's repareren hebben het druk genoeg met lucratievere zaken. Zo druk dat de fietsenmaker me aanraadt een nieuw wiel te kopen als er een spaak uit is en de schoenmaker me adviseert bij de dump een paar kistjes op de kop te tikken. Dat wordt niks met die duurzame ontwikkeling van het NMP+. Bolke slaat dus de spijker op zijn kop met zijn plan! Bij een verlaging van het minimumloon naar hongerniveau kunnen we een opbloei verwachten in de reparatiesector en vermindert de afvalberg. Gezellige hallen, waar nijvere arbeiders de slagen uit fietswielen halen, plastic sorteren, kleren ver­ stellen en pianosnaren netjes lospeuteren uit hun frame. De grote comeback van voddenman en scharensliep. Maar nee, Bolke wil dienstverlening door onge­ schoolden: liftboys, kelners, professionele deur­

Vraag een Amerikaan eens naar zijn of haar eetgewoonten; grote kans dat het antwoord een afkeer van rood vlees ver­ meldt. Wat er mis is met rood vlees? Cholesterol, zal de Amerikaan zeggen. Geen hamburgers meer voor Uncle Sam. In onze contreien staan bieflap­ pen nog niet gelijk aan cholesterol. De gemiddelde Nederlander denkt bij cho­ lesterol eerder aan eieren. Op de dag van het ei mocht dat aspect dan ook niet ontbreken. Professor Beynen, van de vakgroep Humane Voeding in Wa­ geningen en van de vakgroep Proefdier­ kunde in Utrecht, zal de gevolgen van het nuttigen van een ontbijteitje en een lunchomelet voor de bloedcholesterol­ spiegel belichten. Weinigen staan er tijdens het consume­ ren van een ei bij stil dat dat choleste­ rolrijke gele bolletje in het midden ei­ genlijk bestemd was uit te groeien tot een donzig kuikentje. Het eiwit zou dit beestje van groeikracht voorzien heb­ ben, zoals een zoogdier zich ontwikkelt op kosten van de placenta. De ontwik­ keling van embryo's in baarmoeder en in ei lijkt aanvankelijk sterk op elkaar, maar op een gegeven moment moet het kuiken zijn snelle groei noodgedwongen afremmen omdat de voorraad energie dreigt op te raken. Van een dergelijke beperking heeft de baarmoederbewoner geen last. De placenta blijft voedsel le­ veren en de buikwand rekt nog wel een tijdje mee. Als sluitstuk van de dag een lezing over het ei in de kunst. Niet over het gebruik van eierdooiers als bindmiddel voor verf, maar over de artistieke uitbeelding van het ei. Het ei is erg vaak en nooit zonder bedoeling neergepenseeld. Het stond voor de oorsprong van de kosmos of werd opgevoerd als vruchtbaarheids­ symbool. Professor Blotkamp van de vakgroep kunstgeschiedenis aan de vu toont een aantal van deze fraaie eiver­ schijningen, "van scabreuze eieren tot diep­religieuze eieren". Wie na afloop van deze dag snakt naar een borrel kan in het bruin café terecht. Advocaat wordt daar helaas niet ge­ schonken. De barman: "We staan hier niet voor oude dames".

openers en voetkussers. Schoenpoetsers, straatve­ gers en stadswachten. Piano­slopers. Uitbreiding van het aantal dead­end jobs om de rijken te gerie­ ven. Bolke denkt dat vooral vrouwen, minderhe­ den en laaggeschoolden daarvan profiteren. Terug naar de koloniën, waar de vrouwen nog gehoor­ zaam en de roetmoppen nog onderdanig waren. Bolke pleit verder voor een nationaal debat over de positie van minderheden in Nederland. Ze hebben recht op hun "eigen identiteit en cultuur", maar "zij moeten zich houden aan de fundamen­ tele normen van de Nederlandse samenleving". En dan komt de Grote Generalisatie: hindoemeis­ jes die massaal gedwongen worden te huwen met hindoestaanse bruten en moslim­meisjes die van school gehaald worden ondanks de leerplicht. Ze moeten onze "fundamentele normen en waarden overnemen" en om dat te leren zetten we ze op een hongerloontje in een naaiateliertje voor T­ shirts en spijkerbroeken. En als je ook daarin niet past zetten we je onherroepelijk aan de straat. Wegwerpen is één van onze fundamentele waar­ den. Reparatie en hergebruilc van piano's en bank­ stellen is alleen rendabel voor hen, die niets bezit­ ten, die het zich niet kunnen veroorloven de rot­ zooi aan de uitdragers van de gemeentereiniging over te laten. Tijd voor een Europa van de twee snelheden: de blanke eerstgeborenen op de boter­ berg, de rest als divisie Recycling op onze afval­ berg. En op no cure, no pay basis natuurlijk.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen