Ad Valvas 1991-1992 - pagina 533

AD VALVAS 14 MEI 1992

PAGINA 7

Nieuwe wet geeft juridische basis aan klacliten over politie-optreden 'Klachtenbehandeling is een soort klantenservice'

IHUJUHBI"

Bij de Nieuwmarktrellen, bijna twintig jaar geleden, was de poiitie nog onfeiibaar. Kla chten over politie-optreden, gegrond of niet, de burgers konden er nergens mee terecht. Nu vindt elke korpschef een goede klachtenbehandeling normaal en komt er zelfs een wet a a n die een en ander precies regelt. Tijdens een symposium da t deze week pla a tsvindt a a n de VU moeten de juridische puntjes op de i worden gezet. "Het lijkt miereneukerij", geeft organisator prof.dr. Jan Naeyé toe, "maar dat is optisch bedrog."

isy - \^'-

Politiemensen laden een arrestant in na de ontruiming van een icraalcpand in de Amsterdamse binnenstad

Foto Paul Babeliowsky, HH

heden ten dage, dat een modem be­ wijs)materiaal verdwijnt en klachten drijf, zoals de politie, een goede klach­ worden weggepraat: het beroemde tenprocedure moet hebben." doofjpot­effect. De enige hoogleraar politierecht in Ne­ derland, de jurist Jan Naeyé, verbonden Voor een buitenstaander lijkt het sym­ Door de politie zelfbij de klachtbehan­ posium vooral op juridische haarklover­ dehng te betrekken stel je mensen ver­ aan de rechtenfaculteit van de vu, weet ij, nu iedereen het over de hoofdlijnen waarover hij spreekt. Hij was namelijk r antwoordelijk voor hun eigen gedrag. voor een klachtenprocedure eens is. in 1977 mede­oprichter van het nog Wel moeten burgers bij een onafhanke­ steeds bestaande Klachten­ en Adviesbu­ "Dat het miereneukerij is, is optisch be­ lijk orgaan terecht kunnen als ze onte­ ro Politieoptreden Amsterdam. Dit bureau drog," zegt Naeyé: "Met het simpele vreden zijn over de manier waarop de heeft geen enkele officiële status en was probleem een klacht goed te behande­ politie hun klachten behandelt. len, zit je te roeren in de hiërarchische vooral een protest tegen de wijze waar­ Ook burgemeester van Thijn, spreker op politiek en politie omgingen met kla­ verhoudingen van de democratische op het symposium, is voorstander van controle over het politiebedrijf Een re­ gende burgers. Naar klachten luisterde het nauw betrekken van de politie bij geling ontwerpen, waarin alle facetten men niet, want de politie was onfeil­ het afhandelen van klachten: "Wanneer en partijen evenwichtig aan bod komen, de Commissie als regel zelf de klacht baar. is een complexe zaak." zou onderzoeken zou de politie daarin De directe aanleiding voor de oprich­ Eén van de hete hangijzers in de regel­ een reden kurmen zien minder aan­ ting van het bureau was het grootscha­ geving was jarenlang de rol van de poli­ dacht aan klachten te besteden. Het lig en gewelddadig politie­optreden in tie zelf bij het onderzoek en de afhande­ moet zo zijn dat de politie de behande­ de Nieuwmarktbuurt, waar veel huizen ling van klachten. In het verleden wilde ling van klachten als een geïntegreerd plat moesten om plaats te maken voor de oppositie een volstrekt onafhankelij­ onderdeel van haar werkzaamheden de metro. Na het politie­optreden kwa­ ke klachtenbehandeling. Nu zijn vol­ men honderden klachten van burgers binnen bij de autoriteiten. De Hoofdof­ gens Naeyé de standpunten naar elkaar ficier van Justitie seponeerde alle klach­ toegegroeid: "De politie is tegenwoor­ Machtsongelijkheid dig redelijk democratisch georiënteerd ten zonder nader onderzoek. Daarbij moet volgens de Amsterdamse en de mentaliteit is ontstaan dat een In 1982 wordt de Nationale Ombuds­ burgemeester wel zicht blijven bestaan goede klachtenbehandeling bij een pu­ man geïnstalleerd, de eerste instantie op de machtsongelijkheid tussen politie blieksgericht bedrijf hoort, zoiets als waar burgers met klachten over de en klager: "Het moet voor de burger een afdeling klantenservice." overheid en dus ook over de politie, te­ mogelijk blijven direct bij de burge­ Naeyé ziet niets in een klachtenafhan­ recht kunnen. Een jaar later gaat in meester te klagen, omdat er tussen de deling die volledig los staat van de poli­ Amsterdam de ontruiming van het politie en klager in het algemeen sprake tie. Het gevaar bestaat dat de gelederen kraakpand Lucky Lutjk gepaard met is van 'ongelijke' partijen, waarbij de zich in zo'n situatie intern sluiten, (be­ fors politieoptreden. Ruim honderd politie, al snel in een machtspositie te­ klachten volgen op het politieoptreden, maar deze keer geen doofpot­effect. Een apart ingestelde onafhankelijke commissie onderzoekt de klachten en adviseert onder andere tot het instellen van een permanente onafhankelijke ie zich onheus door de politie behandeld voelt, kan terecht bij de Commissie voor Politieklachten Amster­ onafhankelijke Commissie voor de politieklachten Amsterdam. dam, die er in 1986 ook daadwerkelijk komt. Sinds drie jaar is prof.mr. T.M. Schalken, hoogleraar strafrecht aan de vu, voorzitter van die commissie. Zelf houdt hij het erop dat burge­ Onder voorzitterschap van vu­hoogle­ meester van Thijn hem voor deze functie gevraagd heeft vanwege zijn ken­ raar strafrecht Prof.mr. T .M. Schalken behandelt de commissie per jaar zo'n nis van het strafprocesrecht en zijn ervaring als rechter. JMaar het belang­ driehonderd klachten en adviseert aan rijkste is wel dat een voorzitter, die niet voortkomt uit het politie­apparaat de burgemeester als hoofd van de poli­ of de politiek, de beste garantie is voor onafhankelijkheid. tie per geval over te nemen maatrege­ Deze week verscheen het jaarverslag over 1990 van de commissie. Er kwa­ len. men iets minder klachten binnen dan voorgaande jaren maar het waren er toch nog 290. Eenderde daarvan is terecht bevonden. In bijna twintig pro­ Momenteel ligt een nieuwe politiewet bij het parlement waarbij de politie on­ cent van de gevallen kon de commissie geen oordeel vellen bij gebrek aan dergebracht wordt in 26 regio's. Het overtuigend b ewijs. wetsvoorstel schrijft per regio een onaf­ Schalken ziet zijn voorzitterschap niet als een bijbaantje: "Ik beschouw dit hankelijke klachtencommissie en ­rege­ als een belangrijk onderdeel van mijn werk, omdat ik daardoor niet met ling voor en geeft daarmee voor het eerst een juridische basis aan het afhan­ één, maar soms met beide benen in de praktijk sta. We zijn binnen de vak­ delen van klachten over politieoptre­ groep bezig een sterke expertise over de politie op te bouwen en hebben het den. Symposium­organisator Jan Naeyé centrum voor politie­wetenschappen opgericht. Zo'n commissie is een be­ IS voorstander van zo'n wettelijke rege­ langrijke voedingsbodem voor allerlei theorievorming. De vind dat er een ling: "Je moet het niet laten afhangen hoop wetenschappelijke aspecten aan het werk voor de commissie zitten, in van de willekeur van de lokale politiek. Wat dat betreft is het wetsvoorstel een die zin dat de commissie een norm moet formuleren van wat behoorlijk ge­ grote stap vooruit en momenteel zullen drag is voor de politie en wat niet. Daar vind je in de handboeken niets ook alle politiechefs beamen dat er een over terug. Die norm moet de commissie zelf ontwikkelen." goede afhandeling van klachten moet Burgers blijken vooral ontevreden over het taalgebruik van de agenten en plaatsvinden. Dat is de afgelopen twin­ de onvriendelijke b ejegening. Het lijkt misschien niet zo'n zwaar vergrijp, tig jaar fors geëvalueerd van absolute terughoudendheid tot de opvatting maar volgens Schalken bepaalt het wel de manier waarop burgers naar de Dirk de Hoog

genover de burger staat." Daarom neemt van Thijn bij het afhandelen van klachten altijd de omgekeerde bewijs­ last als uitgangspunt: "De burger heeft een klacht, het is aan de politie deze klacht te weerleggen." Een probleem is wel, dat de burge­ meester niet altijd onpartijdig is. Als hoofd van de politie neemt hij vaak zelf, met name op het gebied van handhaven van de openbare orde, beslissingen over hoe de politie moet optreden. Jan Naeyé: "Dat blijft binnen de klachten­ procedure een probleem, maar het is vooral een politiek probleem, want de burgemeester moet zich tegenover de gemeenteraad verantwcrorden over zijn beleid. Verder mag je er van uitgaan dat de burgemeester voldoende ver af­ staat van de daadwerkelijke uitvoering van het politie­optreden, zodat hij nog wel oog heeft waar men over de schreef gaat en niet volgens de regels werkt. Bovendien moet een burgemeester ste­ vig in zijn schoenen staan om een ad­ vies van de onafhankelijke commissie of van de ombudsman zomaar naast zich neer te leggen."

Incidentjes Inmiddels kijken Naeyé en van ïhijn alweer een stapje verder. De hoogleraar politierecht: "Langzamerhand beginnen

we in te zien dat een officiële klachten­ procedure met alle juridische rimram er omheen voor veel alledaagse incidentjes eigenlijk geen goed middel is. Ik denk dat de helft van de nu ingediende klachten gewoon op het politie­bureau afgehandeld had kunnen worden door klantvriendelijker te werken. Vaak gaat het toch om een opmerking die ver­ keerd is gevallen. De politie moet het normaal vinden dat een gemaakte fout weer wordt hersteld. Bijvoorbeeld door zelf het initiatief te nemen voor het ver­ goeden van onterecht geleden schade en niet te gaan zitten wachten tot er een klacht binnenkomt." Ook de burgemeester vindt dat het po­ litiebedrijf en de klanten klachten snel­ ler en informeler moeten regelen. "Kla­ gers willen vaak meteen horen wat er met hun klacht is gebeurd, maar zijn niet altijd geïnteresseerd in een uitvoe­ rig horen van alle betrokkenen. Een al­ gemene reactie, een directe bemidde­ ling door de politie, het erkeimen van de fout en het aanbieden van veront­ schuldigingen door de politie, zijn reac­ ties die eveneens of zelfs meer bevredi­ gend kunnen zijn voor klagers dan het bewandelen van maanden durende juri­ dische procedures." Kortom, onder het motto 'foutje, bedankt', blijft de po­ litie je beste vriend.

Minder geweld maar meer discriminatie

W

politie kijken: "De burgerij moet erop kunnen vertrouwen bij een confron­ tatie met de politie op een fatsoenlijke manier behandeld te worden." De commissie vraagt in het jaarverslag speciale aandacht voor het frmctio­ neren van de wachtcommandant op het politiebureau, want die speelt een cruciale rol in het voorkomen van klachten. De helft van de klachten gaat immers over de behandeling op het bureau. Ook zou de wachtcommandant een bemiddelende rol kunnen spelen, waardoor klachten in eerste instantie door de poUtie zelf afgehandeld kunnen worden. Als dat niet naar tevre­ denheid van de klager lukt, kan die altijd nog naar de commissie stappen. Opvallend is het gestaag afnemen van het aantal klachten over geweldsmis­ bruik, terwijl het totaal aantal klachten vrij constant blijft. Vijfjaar geleden vielen onder deze categorie nog meer dan honderd klachten. Nu slechts twintig. Een verklaring hiervoor kan zijn dat minder vaak grootschalig optreden van de mobiele eenheid heeft plaatsgevonden b ij ontruimingen en dergelij­ ke, maar de oorzaak van het afiiemen van het aantal klachten over politie­ geweld heeft de commissie niet onderzocht. Daartegenover staat echter dat meer klachten binnen komen over racisti­ sche uitingen en gedragingen van agenten. De commissievoorzitter: "Voorzichtig hebben we geformuleerd dat klachten over discriminatie naar huidskleur toenemen. Ondanks dat het om relatief kleine aantallen gaat (22 klachten) moeten we heel alert zijn. De juistheid van deze klachten is moei­ lijk vast te stellen, want het is meestal het woord van de agent tegenover het woord van de burger. Maar de klachten geven aanwijzingen dat onder be­ paalde omstandigheden een zwart persoon in de ogen van politie­agenten eerder verdacht is dan een blanke en dat is een kwalijke zaak." (DdH)

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen